بررسی عامل های مؤثر بر تغییرات خورندگی و ترسیب در طول رودخانه گرگانرود، استان گلستان | ||
| فصلنامه علوم محیطی | ||
| مقاله 5، دوره 19، شماره 2، تابستان 1400، صفحه 71-90 اصل مقاله (1.11 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.52547/envs.33366 | ||
| نویسندگان | ||
| مجتبی قره محمودلو* 1؛ نادر جندقی1؛ مریم صیادی2 | ||
| 1گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران | ||
| 2گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: خورندگی و رسوبگذاری آب فرآیندهای فیزیکوشیمیایی هستند که سبب کاهش مقدار جریان آب در لولههای انتقال آب، کاهش عمر مفید تأسیسات آبرسانی، افزایش مصرف انرژی برای انتقال آب و بروز برخی بیماریها در مصرفکنندگان میگردد. پژوهش حاضر به منظور بررسی تمایل خوردگی و ترسیب در طول مسیر رودخانه گرگانرود یکی از مهمترین رودخانههای دشت گرگان از ارتفاعات البرز تا خلیج گرگان انجام شد. مواد و روشها: در این پژوهش از نتایج آنالیز 11 پارامتر فیزیکوشیمیایی (شامل: کلسیم، منیزیم، سدیم، پتاسیم، بیکربنات، کلراید، سولفات، کل جامدات محلول، هدایت الکتریکی، دما و pH) رودخانه گرگانرود مربوط به چهار ایستگاه هیدرومتری (لزوره، ارازکوسه، قزاقلی و بصیرآباد) در یک دوره 10 ساله (1393 - 1383) استفاده شد. ابتدا تغییرات میانگین سالانه پارامترهای کیفی نمونههای آب در طول دوره آماری مربوط به ایستگاههای مورد مطالعه بررسی شد. سپس بهمنظور بررسی هیدروشیمیایی رودخانه گرگانرود در ایستگاههای مورد مطالعه از دیاگرامهای مثلثی استفاده شد. در مرحله بعد تغییرات میزان سختی آب به عنوان یک پارامتر کیفی مهم در بخشهای صنعت، کشاورزی و شرب در طول رودخانه گرگانرود بررسی شد. برای پیشبینی و احتمال رسوب و یا انحلال برخی از کانیهای کربناته (نظیر کلسیت، دولومیت) و تبخیری (نظیر انیدریت، ژیپس و هالیت) در طول مسیر حرکت رودخانه گرگانرود از سنجههای اشباع کانیهای بیان شده استفاده شد. سپس روند تغییرات سنجههای خورندگی لانژلیه، رایزنر، پوکوریوس و لارسون - اسکلد، نسبت خوردگی و همچنین پتانسیل ترسیب کربنات کلسیم آب رودخانه گرگانرود در چهار ایستگاه بررسی شد. در مرحله بعد با استفاده از آزمون آماری واریانس یکطرفه به بررسی سطح معناداری سنجهها در ایستگاههای مورد مطالعه پرداخته شد. در نهایت ارتباط بین اندیسهای اشباع کانیها با سنجههای خورندگی، نسبت خوردگی و همچنین پتانسیل ترسیب کربنات کلسیم بررسی شد. نتایج وبحث: براساس تجمع و الگوی پراکندگی نمونهها در دیاگرام مثلثی، تیپ غالب آب در رودخانه گرگانرود در حاشیه ارتفاعات بیکربناته میباشد و با ورود به دشت و افزایش غلظت یون کلراید تمایل به رسیدن به بلوغ کامل یعنی تیپ کلروره سدیک دارد. نتایج حاصل از سختی در ایستگاههای مورد مطالعه نشان داد که در طول مسیر حرکت آب میزان این پارامتر افزایش مییابد. نتایج حاصل از برخی سنجههای اشباع مربوط به کانیهای کربناته و تبخیری نشان داد که آب رودخانه در کل مسیر نسبت به کانیهای کربناته بالا اشباع و نسبت به کانیهای تبخیری تحت اشباع میباشد. براساس سنجههای رایزنر، پوکوریوس و لارسون - اسکولد آب تمایل به خورندگی دارد. اگرچه از حاشیه ارتفاعات تا خلیج گرگان میزان خاصیت رسوبگذاری آب رودخانه گرگانرود افزایش مییابد. نتایج میزان پتاسیل ترسیب کربنات کلسیم و سنجه لانژلیه نشان داد که آب رودخانه گرگانرود در کل طول مسیر تمایل به رسوبگذاری دارد. بررسی ارتباط بین اندیسهای اشباع با سنجههای خوردگی و پتانسیل ترسیب، نشان از رابطه خطی بین سنجهها کیفی و اندیسهای اشباع دارد. نتایج حاصل از آزمون آماری نشان از وجود اختلاف معنادار سنجههای محاسبه شده در ایستگاههای مورد مطالعه دارد. نتیجهگیری: اگرچه براساس نتایج هیدروشیمیایی، عامل اصلی کنترل کننده شیمی آب رودخانه گرگانرود واکنش آب - سنگ میباشد اما عامل هایی همچون نفوذ آب شور خلیج گرگان در قسمتهای انتهایی رودخانه و ورود پسابهای تصفیه نشده به آن در کل دشت گرگان سبب تکامل سریع هیدروشیمیایی رودخانه و رسیدن به تیپ کلروره سدیک شده است. افزایش میزان پارامترهای فیزیکوشیمیایی در مسیر رودخانه افزون بر افزایش میزان سختی آب، موجب کاهش میزان خورندگی و افزایش میزان رسوبگذاری آب شده است. نتایج آماری نشان از ارتباط خطی واضح بین اندیسهای اشباع و سنجههای خورندگی و ترسیب در آب دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آبهای سطحی؛ پارامترهای فیزیکوشیمیایی؛ خوردگی؛ رسوبگذاری؛ سنجههای کیفی و کمی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 11,652 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 5,679 |
||