برنامهریزی و طراحی چشم انداز رودخانههای شهری با رویکرد محیط زیستی (مطالعه موردی: رود دره فرحزاد تهران) | ||
| فصلنامه علوم محیطی | ||
| مقاله 8، دوره 20، شماره 4، 1401، صفحه 143-162 اصل مقاله (556.15 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/envs.2022.1175 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا صدراعظم نوری1؛ جعفر نوری* 2؛ فرح حبیب3؛ مجتبی رفیعیان4 | ||
| 1گروه مدیریت محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران | ||
| 2گروه بهداشت محیط، دانشکده بهداشت عمومی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران | ||
| 3گرو ه شهرسازی، دانشکده عمران، معماری و هنر، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرا ن | ||
| 4گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: روددرههای شهری کریدورهای طبیعی هستند که چشم انداز مفرحی را برای شهرها فراهم نموده و از نظر محیط زیستی، اجتماعی و فرهنگی نقش مهمی را در زندگی شهری بازی میکنند. در حال حاضر به سبب توسعه بیرویه و عدم توجه به مباحث محیط زیستی در مدیریت و برنامهریزی کالبدی شهر، ساختار و کارکرد این عناصر مهم از بین رفته و تبدیل به کانالهای جمعآوری آب سطحی یا گندابرو شدهاند. در شهر تهران به منظور بهبود کیفیت محیط زیست شهری پروژههایی برای احیا و ساماندهی روددرههای شهری مطرح شده است. از نقاط ضعف پروژههای مدیریت شهری نگاه تک بعدی به توسعه و حتی احیا است. اگرچه قابلیت بازگشت رودخانه به حالت اولیه از آن سلب شده است، راهکارهایی وجود دارد که میتواند تا حدودی شرایط را برای رودخانه جهت دستیابی به پایداری اکولوژیکی فراهم نماید. هدف اصلی این مطالعه بکارگیری روشهای مهندسی و مدیریتی به صورت تلفیقی و در نظر گرفتن ابعاد مختلف مدیریتی جهت یافتن راه حلهای کاربردی است تا از این طریق طراحی چشم انداز پیرامون یک روددره به عنوان ابزاری برای احیای رودخانه و بازگرداندن آن از یک عنصر مخرب و سیلخیز به عارضه طبیعی مهم و در عین حال خدماترسان در شهر استفاده شود. البته در صورتی که مولفههای کلیدی اعم از اکولوژیکی، اقتصادی، اجتماعی ـ فرهنگی، کالبدی و اجرایی و شاخصهای زیرمجموعه آنها را به صورت یکپارچه مد نظر قرار دهد. به منظور کاربردی نمودن این روشها و ارایه نتایج عینی، رودخانه فرحزاد به عنوان نمونه موردی انتخاب شد. مواد و روش ها: برای نمایش و طبقهبندی شاخصهای پایداری اکولوژیکی و مدیریت زیستگاه از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و مدل مساحی رودخانه شهری (URS) استفاده شد. ابتدا محدوده رودخانه در 8 گستره 50 متری تفکیک و سپس شاخصهای اولیه شامل مواد و مصالح، عوارض زیستگاه و پوشش گیاهی با یکدیگر ترکیب شدند و خصوصیات هر گستره تعیین شد. با استفاده از تحلیل خوشهای مقادیر عددی برای شاخصهای اولیه در نرم افزار SPSS تعریف و مطابق با تفاوتها و شباهتهای میان آنها دستهبندی شد. بدین ترتیب گسترهها در طبقات مختلف از خیلی خوب تا خیلی فقیر ردهبندی شدند. نتایج و بحث: در مجموع محدوده رودخانه فرحزاد در 4 طبقه کیفی خیلی خوب، خوب، متوسط و زیرمتوسط از نظر طراحی چشم انداز پهنهبندی شد. در بخش شمالی که در حوضه آبریز کن واقع شده، حدود 32 درصد از گستره رودخانه فرحزاد در محدوده خیلی خوب از نظر شاخصهای محیط زیستی قرار گرفت. محدوده خیلی خوب در بازه ابتدای مسیر و قسمت های کوهستانی قرار داشت. در ادامه به دلیل فضای سبز پیرامونی و درختان دستکاشت باغی، حدود 11 درصد در طبقه خوب شناخته شد. محدودههای خیلی خوب و خوب حاکی از امکان طراحی برای ساماندهی اراضی و احیای رودخانه در این بخشها است. حدود 12 درصد از گستره رودخانه در سطح ضعیف طبقهبندی شده و مابقی مربوط به سطح متوسط است. در قسمت جنوبی مسیر که گستره در حوضه آبریز مرکزی قرار دارد کلاً در طبقه ضعیف ارزیابی شد که احتمالا با تغییرات جزئی بتوان کاربریهای مناسب را به تدریج تعریف و چشم انداز آتی را بر این پایه طراحی نمود. نتیجهگیری: در نهایت بهترین کاربری برای دستیابی به چشم انداز مناسب در گستره رود دره فرحزاد، گردشگری پایدار با رویکرد ساماندهی رود دره تشخیص داده شد که در بخشهای شمالی رودخانه و محلهایی که اطراف آنها فضای سبز دارد، قابل اجرا است. در ادامه مسیر پس از سیل برگردان غرب که دستخوش توسعه شهری است، نیاز به برنامهریزی دقیق بر مبنای یک رویکرد جامع نگر و چند جانبه برای حفاظت از رودخانه و در صورت امکان تلاش برای بازسازی آن است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| " خوشهبندی"؛ "روددره فرحزاد"؛ "شاخصهای محیط زیستی"؛ "کاربری اراضی"؛ "مساحی رودخانه شهری" | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Landscape Planning and Design of Urban Rivers with Environmental Approach (Case Study: Farahzad River Valley in Tehran) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Zahra Sadrazamnouri1؛ Jafar Nouri2؛ Farah Habib3؛ Mojtaba Rafieian4 | ||
| 1Department of Natural Resources and Environment, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran | ||
| 2Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health, Tehran, University of Medical Sciences, Tehran, Iran | ||
| 3Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran | ||
| 4Department of Architecture, Faculty of Art, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Background and Objectives: Urban river valleys are natural corridors and aquatic habitats which provide an enlivening landscape for the cities and also they play an important role towards environmental, social, and cultural issues for urban residents and development in urban resident's life and development in their area. At the present time, structure and function of these valuable elements have been ruined due to non-planning growth and regardless to environmental subjects in municipal management and landscape planning that they have been converted to the runoff canal network or effluent. Several projects including restoration and rehabilitation of urban rivers have been defined to enhance environment of the city in Tehran. One of the weaknesses of urban management is distinguished just one dimension view towards development and even restoration. There are some solutions that can almost provide an ecologically sustainable condition for the river although the ability to return to the original state has been deprived. Implementation of engineering and managerial methods in compound and consideration of various dimensions of management are the main targets of this study, so land-use planning for the area around the river is applying as a suitable tool to restore and return it from a flooding area to a precious natural resource and servicing system. Of course, the objectives will obviously be reached if the key elements comprising ecology, economic, socio-culture, land-use, and executive and their subset indices have been considered in an integrating manner. In order to apply compound methods and presenting subjective results, Farahzad River Valley was selected as a case study. Methodology: Geographic Information System (GIS) and Urban River Survey (URS) were used to illustrate and classify sustainable ecological indices, respectively. At first, river area divided to 8 stretch in 50 meters then initial environmental indices including materials, habitat features, and flora were combined together and the features of each stretch were identified. Using cluster analysis, the values of initial indices were classified and entered in SPSS software. Therefore, the stretches were ranked from very good to poor in the various classes. Results and discussion: In overall, Farahzad River area were zoned in 4 qualitative classes, very good, good, moderate, and under moderate for landscape design. In the northern section of Farahzad River which is in the Kan Basin, about 32 percent of Farahzad River was situated in the very good class in terms of environmental indices. The very good class area was located in the mountain region. Because of the green spaces and gardens, approximately 11 percent was distinguished in good class. Both very good and good areas showed the potential for restoration and management of the river in these sectors. Nearly 12 percent of river stretch was classified in moderate level and other parts belong to moderate level. In the southern section of Farahzad River area which is located in the central catchment, the whole area was assessed in the under moderate level. That means probably it is possible for to define suitable land-uses gradually and design future landscape, with low changes. Conclusion: Ultimately, sustainable recreation with river rehabilitation approach was distinguished as the best land-use of Farahzad River Valley Stretch that can considerably be implemented in the northern parts of the river and green space areas. Then, a thorough planning based on the holistic and integrated approach is required an account of river protection and rehabilitation if it is possible for the downstream parts, after Western Flood Control Canal where is under pressure by urban development. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| "Cluster", "Environmental indices", "Farahzad River Valley", "Land-use", "Urban River Survey" | ||
| مراجع | ||
|
Abshirini, E. and Koch, D., 2016. Rivers as integration devices in cities, City Territory and Architecture. 3(1), 1-21. https://cityterritoryarchitecture.springeropen.com/articles/10.1186/s40410-016-0030-4 Andik, B. and Sarang, A., 2017. Daylighting buried rivers and streams in Tehran. Water Conservation and Management (WCM). 1(2), 1-4. https://www.watconman.org/archives-pdf/2wcm2017/2wcm2017-01-04.pdf Allam, Z., and Jones, D., 2018. Promoting resilience, liveability and sustainability through landscape architectural design: A conceptual framework for Port Louis, Mauritius; a small island developing state.In IFLA world congress Singapore, 1599-1611. Bahrami, F., Alehashemi, A., Motedayen, H., 2019.Urban Rivers and Resilience Thinking in the Face of Flood Disturbance, the Resilience Planning of the Kan River.Manzar, the Science Journal of landscape. 11(47), 60-73. (In Persian with English abstract) http://www.manzar-sj.com/article_89029_10163.html?lang=en Barghjelveh, S., Islami, S. Y., and Sayad, N., 2015. The logic of the “ecology of place”, a model of thought for urban landscape development, case study: Tehran’s Farahzad River-valley. Urban ecosystems, 18(4), 1165-1186. https://link.springer.com/article/10.1007/s11252-015-0445-9 Boori, M.S., Netzband, M., Choudhary, K. and Voženílek, V., 2015. Monitoring and modeling of urban sprawl through remote sensing and GIS in Kuala Lumpur, Malaysia.Ecological Processes. 4(15), 1-10. https://link.springer.com/article/10.1186/s13717-015-0040-2 Bratley, K. and Ghoneim, E., 2018. Modeling urban encroachment on the agricultural land of the eastern Nile Delta using remote sensing and a GIS-Based Markov Chain model.Land. 7(4), 114-134. Bürgi, M., Straub, A., Gimmi, U. and Salzmann, D., 2010. The recent landscape history of Limpach valley, Switzerland: considering three empirical hypotheses on driving forces of landscape change. Landscape Ecol. 25, 287-297. https://link.springer.com/article/10.1007/s10980-009-9412-2 Ebrahimi, Z. and Mahmoudzadeh, S., 2017. Strategic Orientation of Tourism Sustainable Development: Case Study of Darband. Journal of History Culture and Art Research. 6(1), 209-217. http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v6i1.736. http://kutaksam.karabuk.edu.tr/index.php/ilk/article/view/736 Habib, F., Atabi, F., Laghaei, H., Mousavi Fatemi, H. and Janfada, K., 2014. Design of Dareh-Darakeh Nature Park for Ecotourism Development in Tehran Metropolitan City.International Journal of Ecosystem. 4(5), 224-232. https://www.academia.edu/download/71053732/10.5923.j.ije.20140405.03.pdf Harvey, J. and Gooseff, M., 2015. River corridor science: Hydrologic exchange and ecological consequences from bed forms to basins. Water Resources Research.51(9), 6893–6922. https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2015WR017617 Hurlimann, A. and Elizabeth, W., 2018. Sustainable Urban Water Management under a Changing Climate: The Role of Spatial Planning. Water. 10(5), 546-568. Jahani, N. and Barghjelveh, S., 2021. Urban landscape services planning in an urban river‑valley corridor system case study: Tehran’s Farahzad River valley landscape system. Environment, Development and Sustainability.https://doi.org/10.1007/s10668-021-01474-1 https://link.springer.com/article/10.1007/s10668-021-01474-1 Kamanroudi Kojuri, M., Saffari, A., Solimani, M. and Nemati Sani, M., 2020. Ecologically-based management factors and criteria of River-Valleys in Tehran metropolis-case study: River-Valleys of Kan. Journal of Spatial Analysis Environmental Hazards, 7 (2), 21-32. (In Persian with English abstract). https://jsaeh.khu.ac.ir/browse.php?a_id=3043&sid=1&slc_lang=en&ftxt=0 Karimi, B., Ghorbani, M. and Ghasemi Vasmejani, A., 2018. Evaluating the role of rivers regeneration in the development of urban tourism (Case study: Farahzad River). Journal of Urban Tourism. 4(3), 63-75. (In Persian with English abstract). https://jut.ut.ac.ir/article_64594_00.html?lang=en Kurwadkar, S.; Lambert, B.; Beran, L.; Johnson, J.; Marsh, J.; Hibbler-Albus, K.; Lambert DA.; Kwon, M., (2020). Evaluation of ecological, stressor and social factors for the prioritization and restoration of Trinity River Basin watershed.Wetlands Ecological Management. 28, 623–639. https://link.springer.com/article/10.1007/s11273-020-09736-x Laghai, H. and Gilani, S., 2014. Planning and design of urban sustainable riparian park (Case Study: Kan River – Valley). International Journal of Architecture and Urban Development. 4(3), 19-30. https://www.sid.ir/en/Journal/ViewPaper.aspx?ID=490865 Linke, S., Lehner, B., Dallaire, C.O., Ariwi, J., Grill, G., Anand, M., Beames, P., Burchard-Levine, V., Maxwell, S., Moidu, H., Tan, F. and Thieme, M., 2019. Global hydro-environmental sub-basin and river reach characteristics at high spatial resolution. Science Data. 6(1), 1-15. https://www.nature.com/articles/s41597-019-0300-6 Lotfi, H. and Mousazadeh, H., 2020. Restoration of open spaces around urban rivers and their role in the quality of life and security of citizens (Case study: Alangdareh River, Gorgan). Journal of Human Geography Researches, 52(1), 199-219. (In Persian with English abstract). https://jhgr.ut.ac.ir/article_67704.html?lang=en Mishra, S., Kumar, A., Yadav, S. and Singhal, M.K., 2018. Assessment of heavy metal contamination in water of Kali River using principle component and cluster analysis, India. Sustain. Water Resource Management. 4, 573–581. https://doi.org/10.1007/s40899-017-0141-4. https://link.springer.com/article/10.1007/s40899-017-0141-4 Ostrowski, P. and Falkowski, T., 2020. Application of Remote Sensing Methods to Study the Relief of Lowland River Valleys with a Complex Geological Structure - A case study of the Bug River.Water. 12(2), 487-505. Rafieian, M., Mahmoodi, M. and Shayan, S., 2013. Land use planning sensitive area case study, Farahzad Valley Stream-Tehran. Urban-Regional Studies and Research Journal. 16, 13-16. https://www.sid.ir/en/Journal/ViewPaper.aspx?ID=352360 Razzaghi Asl, S. and Khoshghadam, F., 2016. Environmental Quality Assessment of Tehran’s Recent Urban Design Projects, Based on Place Check Technique in Experts and Public View Point. Armanshahr Architecture & Urban Development. 9(16), 115-127. Sadrazam Nouri, Z., Nouri, J., Habib, F. and Rafieian, M., 2021.Environmental management for urban development around river valleys using a conceptual model.International Journal of Human Capital in Urban Management. 6(4), 351-364. Shafaghat, A., Jing, K. S., Keyvanfar, A., Jamshidnezhad, A., Lamit, H., and Khorami, M., 2019. An urban river park restoration assessment model using analytical network process (ANP).Journal of Environmental Treatment Techniques. 7(1), 92-102. Vo, H. T. M., van Halsema, G., Seijger, C., Dang, N. K., Dewulf, A., and Hellegers, P., 2019. Political agenda-setting for strategic delta planning in the Mekong Delta: converging or diverging agendas of policy actors and the Mekong Delta Plan?.Journal of Environmental Planning and Management. 62(9), 1454-1474. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09640568.2019.1571328 Wang, Y., Chen, X., Borthwick, A.G., Li, T., Liu, H., Yang, S., Zheng, C., Xu, J. and Ni, J., 2020. Sustainability of global Golden Inland Waterways.Nature Communications. 11(1), 1-13. https://www.nature.com/articles/s41467-020-15354-1 Yi, H., Güneralp, B., Filippi, A.M., Kreuter, U.P. and Güneralp, I., 2017. Impacts of Land Change on Ecosystem Services in the San Antonio River Basin, Texas, from 1984 to 2010. Ecological Economics. 135, 125-135. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0921800916306899 Zahraeipour, N. and Jafarpoor, R., 2021. The Status of the River Valleys of Tehran as the Most Important Natural Edges of the City in the High-Level Document (Comprehensive plan) of the City.Bagh-e Nazar. 18(97), 5-18. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 14,265 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 7,584 |
||