تحلیل محرکهای کلیدی اثرگذار بر افزایش اثربخشی برنامههای راهبردی-عملیاتی شهر و شهرداری با رویکرد آیندهپژوهی (موردمطالعه: شهر اسلامشهر) | ||
| فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی | ||
| مقاله 10، دوره 8، شماره 18، پاییز 1405، صفحه 126-148 اصل مقاله (3.45 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/sdge.2026.243305.1293 | ||
| نویسندگان | ||
| مازیار غفاری؛ لیلا ابراهیمی جمنانی* ؛ سید عسگر میرفتحالهی؛ کیا بزرگمهر؛ مهرداد رمضانیپور | ||
| گروه جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس، چالوس، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: در عصر حاضر، مدیریت شهری با پیچیدگیهای فزایندهای مواجه است که ضرورت پیوند مؤثر میان اسناد فرادست، برنامههای میانمدت و بودجه سالانه را بیشازپیش نمایان میسازد. شهر اسلامشهر بهعنوان بخشی از منطقه کلانشهری تهران، در دهههای اخیر پذیرای حجم قابلتوجهی از مهاجران بوده است، اما فقدان برنامهریزی کلان متناسب با این رشد شتابان، منجر به چالشهایی مانند تراکم جمعیتی و ساختمانی شده است. برنامههای راهبردی-عملیاتی شهرداری بهعنوان ابزارهای کلیدی برای تحقق توسعه پایدار و بهبود کیفیت زندگی شهروندان شناخته میشوند؛ بااینحال، اثربخشی این برنامهها همواره تحت تأثیر عوامل متعدد و پیچیدهای قرار دارد؛ بنابراین، شناسایی و اولویتبندی محرکهای کلیدی مؤثر بر افزایش اثربخشی این برنامهها، بهویژه با رویکرد آیندهپژوهی، به یک نیاز اساسی در مدیریت شهری اسلامشهر تبدیل شده است. سؤال اصلی پژوهش حاضر این است که کدام عوامل بیشترین نقش را در تحققپذیری و کارآمدی برنامههای راهبردی-عملیاتی شهر و شهرداری اسلامشهر ایفا میکنند؟ مواد و روشها: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، آمیختهای (توصیفی-تحلیلی) در چارچوب آیندهپژوهی است. دادهها به دو شیوه اسنادی (مطالعه منابع کتابخانهای و مقالات) و میدانی (پرسشنامه) گردآوری شدند. جامعه آماری شامل 25 نفر از خبرگان و متخصصان مدیریت و برنامهریزی شهری (مدیران شهری، اعضای شورا، کارشناسان استانداری و اساتید دانشگاه) بود. پس از استخراج شاخصهای اثرگذار از مبانی نظری و پالایش آنها با روش دلفی، از ماتریس اثرات متقاطع (MICMAC) برای تحلیل میزان اثرگذاری و اثرپذیری مستقیم و غیرمستقیم متغیرها در پنج بُعد «ساختاری-سازمانی، فرآیندی-برنامهریزی، منابع-اقتصادی، محیطی-مشارکت ذینفعان، تخصصی-فنی» استفاده شد. نتایج و بحث: درجه پرشدگی ماتریسها بین 90 تا 91.67 درصد بود که نشاندهنده تراکم بالای روابط بین متغیرهاست. در بُعد ساختاری-سازمانی، «استقلال نسبی شهرداری و وابستگی متقابل»، «تجدید ساختار و سازماندهی مجدد» و «هماهنگی بین واحدهای سازمانی» بهعنوان اثرگذارترین پیشرانها شناسایی شدند. در بُعد فرآیندی-برنامهریزی، «فناوری اطلاعات و مدیریت دانش»، «تعریف دقیق اهداف و چشمانداز» و «هماهنگی بین واحدها و سازمانهای مرتبط» در رتبههای نخست قرار گرفتند. در بُعد منابع-اقتصادی، «تنوع منابع درآمدی»، «شفافیت مالی و بودجه» و «سیاستهای مالی مقاومتی» بیشترین اثرگذاری را داشتند. در ابعاد محیطی-مشارکت ذینفعان و تخصصی-فنی نیز عواملی مانند «همکاری نهادی»، «شفافیت اطلاعات» و «ظرفیتهای تخصصی و دادههای بهروز» بهعنوان پیشرانهای کلیدی مطرح شدند. نتیجهگیری: یافتههای پژوهش نشان میدهد که سیستم اثربخشی برنامههای راهبردی-عملیاتی در اسلامشهر، بیش از هر چیز تحت تأثیر محرکهای حکمرانی/سازمانی و فرآیندی است و محرکهای مالی، مشارکتی و فنی نقش تکمیلی ایفا میکنند. مهمترین محرکهای کلیدی نهایی عبارتاند از: تمرکززدایی، تجدید ساختار و سازماندهی مجدد، تعریف دقیق اهداف، فناوری اطلاعات و مدیریت دانش، تنوع منابع درآمدی، شفافیت مالی، توجه به شرایط اجتماعی-اقتصادی و تقویت ظرفیتهای تخصصی. این پژوهش مؤید آن است که در اسلامشهر، مشارکت شهروندی بیش از آنکه یک علت اولیه باشد، معلول بهبود حکمرانی، شفافیت و ارتباطات است. همچنین، استقلال نسبی شهرداری بهعنوان یک متغیر بسیار اثرگذار، اهمیت کاهش وابستگیهای مالی-اداری و تقویت تصمیمگیری محلی را خاطرنشان میسازد. در پایان، راهکارهای اجرایی همچون ایجاد سازوکارهای هماهنگی بینبخشی، راهاندازی داشبورد مدیریتی، تنوعبخشی درآمدی و استقرار نظام یکپارچه داده شهری برای افزایش اثربخشی برنامهها پیشنهاد شدهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| محرکهای کلیدی؛ برنامه راهبردی؛ برنامه عملیاتی؛ آیندهپژوهی؛ شهرداری اسلامشهر | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 440 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 28 |
||