1 مفهوم قانون در عصر مشروطه: نويسندگان متقدم

محمد راسخ, فاطمه بخشی زاده

چکیده


مفهوم قانون نزد نويسندگان متقدم عصر مشروطه، از مفاهيم بنيادين و در عين حال
دغدغه آميز بوده است. اين مفهوم از بستري برميخاست كه سلطه نظام سلطنتي مطلقه
از يك سو، و قرائت محافظه كار و سنتي شرع گرا از سوي ديگر، امكان ايجاد و استقرار
عملي قانون را در معناي حقيقي خود، با مصلحت انديشيها و گاه تلفيقاتي ناراست همراه
گردانيده بود. از ميان حضور دو گفتار ريج در آن زمان ؛ يعني عرف ناشي از رفتار
دلبخواهانه شاه و كارگزاران او، و شرعي كه حاملان آن، حوزه عمومي تفكر را برعهده
داشتند، اين شرع بود كه به عنوان تنها ضابطه موجود، داعيه انحصاري وجود قانون را
داشت. در نتيجه به نظر ميرسد مهمترين مشكل در ايجاد و بسط مفهوم جديد قانون در
ايران آن زمان، اثبات وجود و يا عدم وجود نسبت ميان قانون و شرع بوده است . قانو ني
كه در ذهن نويسندگان متقدم مشروطه با الزاماتي چون لزوم وضع بشري، انعكاس اراده
عموم و تغييرپذيري همراه گرديده بود.

The Concept of Law in the Age of Iranian
Constituationalism: Early Writers

Abstract
The concept of law has been one of the fundamental, though controversial,
concepts for early constitutional writers. This concept was discussed in a
context in which the absolute monarchy, on one hand, and the conservative
and traditional shari'a-based religion, on the other, had intermingled the
possibility of building and establishing the law in its strict sense with
political considerations and sometimes incorrect readings. There already
existed two normative systems: the conventional system of the monarchy
and its bureaucracy and the shari'a. The latter one of course had put forward
the exclusive claim on the concept of law. In result, it seemed that the most
important problem in the way of building and developing the modern law in
Iran at that time was the very problem of relationship between law and
shari'a. Early constitutional writers on the concept of law, however, believed
in the following basic requirements of a modern law: humanly enacted,
reflecting the public will and being flexible.
Keywords: the Concept of Law, Constitutionalism

 


واژگان کلیدی


كليد واژگان: مفهوم قانون، مشروطيت، نويسندگان متقدم، شرعگرايي، واضع بشر ي، تغييرپذيري، اراده عمومي

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


منابع فارسي:

-1 آباديان، حسين، بحران آگاهي و تكوين روشنفكري در ايران، تهران : انتشارات كو ير، چاپ

اول، , 1388

. -2 آخوندزاده، ميرزا فتحعلي، مقالات، گردآورنده: باقر مؤمني، تهران: انتشارات آوا، چاپ اول، 1351

-3 آخوندزاده، ميرزا فتحعلي، مكتوبات و الفباي جديد، زير نظر حميد محمدزاده، تبريز: نشر احياء،

. پاييز 1357

-4 آخوندزاده، ميرزا فتحعلي، مكتوبات، مقدمه و تصح يح و تجدي دنظر از: م. صبحدل ، ب يجا ،

انتشارات مرد امروز، چاپ اول: خرداد 1364 خورشيدي.

-5 آدميت، فريدون، انديشههاي مي رزا فتحعل ي آخوندزاده ، تهران : شركت سهام ي انتشارات

. خوارزمي، چاپ اول، 1349

. -6 آدميت، انديشه ترقي و حكومت قانون: عصر سپهسالار، تهران: خوارزمي، 1351

. 7 - آدميت، فريدون، ايدئولوژي نهضت مشروطيت ايران، جلد نخست، تهران: پيام، چاپ اول 2535

-8 اكبري، محمدعلي، چالشهاي عصر مدرن در ايران عهد قاجار (مجموعه مقالات )، تهران :

. انتشارات روزنامه ايران، چاپ اول، 1384

. -9 الگار، حامد، دين و دولت در ايران، ترجمه ابوالقاسم سري، تهران: انتشارات توس، 1356

-10 امانت، عباس، زمينههاي فكري، از سري مقالات دانشنامه ايرانيكا 3 (انقلاب مشروط يت)،

. تهران: اميركبير، 1382

-11 بخشيزاده، فاطمه، مفهوم قانون از ديدگاه متفكران عصر مشروطه، پاي اننامه بر اي اخذ

مدرك كارشناسي ارشد حقوق عمومي، به راهنمايي دكتر محمد راسخ ، دانشكد ه حقوق ،

. دانشگاه شهيد بهشتي، شهريور ماه 1391

. 12 - بينام، رساله شيخ و شوخ، به كوشش احمد مجاهد، تهران: انتشارات روزنه، چاپ اول، 1373

-13 پاشازاده، غلامعلي، زندگي و انديشه ميرزا يوسفخان مستشارالدوله تبريزي، پاياننامه دانشكده

. ادبيات و علوم انساني، دانشگاه شهيد بهشتي، گروه تاريخ، مقطع كارشناسي ارشد، 1386

فصلنامه تحقيقات حقوقي شماره 68 مفهوم قانون در عصر مشروطه: نويسندگان متقدم

،« رويكرد مستشارالدوله به نظام مشروط ه غرب » ، -14 پاشازاده، غلامعلي؛ و حسني، عطاءالله

. مجله تاريخ ايران، شماره 62 ، پاييز 1389

-15 تركمان، محمد، رسائل، اعلاميهها، مكتوبات و روزنامه شيخ شهيد فضلالله نور ي، تهران :

. خدمات فرهنگي رسا، 1362

اثر آگاهي از انقلاب فرانسه در شكل گي ري انگار ه مشروط يت در » ، -16 توكلي طرقي، محمد

. ايراننامه (مجله تحقيقات ايرانشناسي)، سال هشتم، شماره 3، تابستان 1369 ،« ايران

-17 حائري، عبدالهادي، تش يع و مشروط يت در اي ران و نقش ايراني ان مق يم عراق ، تهران :

. اميركبير، چاپ دوم، 1364

-18 دامغاني، محمدتقي، اولين قوانين ايران قبل از مشروطيت، تهران: انتشارات بهزاد، 1357

-19 راسخ، محمد، بنياد نظري اصلاح نظام قانونگذاري، ته ران: مركز پژوهش ه اي مجلس

. شوراي اسلامي، چاپ اول، 1384

. نامه مفيد، شماره 64 ، اسفند 1386 ،« مدرنيته و حقوق ديني » ، -20 راسخ، محمد

پيشزمينه مفهوم قانون در عصر مشروطه : از مالك » ، -21 راسخ، محمد؛ بخشيزاده، فاطمه

. مجله حقوقي دادگستري، سال هفتادوهفتم، شماره 83 ، پاييز 1392 ،« الرقابي تا تنظيمات

-22 رجبي(دواني)، محمدحسن، مكتوبات و بيانات سياسي و اجتماعي علماي شيعه، جلدهاي اول

. تا چهارم، تهران: نشر ني، چاپ اول، 1390

. -23 روسو، ژانژاك، قرارداد اجتماعي، ترجمه مرتضي كلانتريان، تهران: آگاه، 1380

-24 زرگرينژاد، غلامحسين، رسايل مشروطيت به روايت موافقان و مخالفان ، جلد اول و دوم،

. تهران: انتشارات مؤسسه تحقيقات و توسعه علوم انساني، چاپ دوم، 1390

-25 طالبوف، عبدالرحيم بن ابوطالب، مسائل الحيات، تفليس: مطبعه غيرت، 1324 قمري.

. -26 طالبوف، عبدالرحيم بن ابوطالب، مسالك المحسنين، تهران: انتشارات شبگير، چاپ دوم، 2536

-27 طالبوف، عبدالرحيم بن ابوطالب، آزادي و سياست (دو رساله ايضاحات در خصوص آزادي و

. سياست طالبي)، به كوشش ايرج افشار، تهران: انتشارات سحر، 1357

-28 قاضي مرادي، حسن، ملكمخان نظريهپرداز نوسازي سياسي در عصر مشروطه، تهران: كتاب

. آمه، 1389

فصلنامه تحقيقات حقوقي شماره 68 مفهوم قانون در عصر مشروطه: نويسندگان متقدم

-29 كاتوزيان، محمدعلي(همايون)، تضاد دولت و ملّت (نظريه تاريخ و سياست در ايران)، ترجمه

. عليرضا طيب، تهران: نشر ني، چاپ هشتم، 1390

-30 ملكم خان، روزنامه قانون، تهران: مؤسسه انتشارات كوير، چاپ اول، , 2535

-31 ملكم خان، رسالههاي ميرزا ملكمخان ن اظمالدوله ، گردآور ي و مقدم ه حجت الله اص يل،

. تهران: نشر ني، 1381

-32 ملكمخان، مجموعه آثار ميرزا ملكمخان، گردآوري و مقدمه محمد محيط طباطبايي، بر لين:

. نشر گردون، چاپ يكم، پاييز 1389

-33 ميرزا يوسفخان تبريزي (مستشارالدوله)، رساله موسوم به يك كلمه ، به اهتمام عليرض ا

. دولتشاهي، تهران: بال، 1386

-34 ناطق، هما، ناصرالدين شاه پليد، سيدجمالالدين و ملكمخان، بيتا، بيجا.

منابع انگليسي:

- Bayat, Mangol, Iran's First Revolution: Shi'ism and the Constitutional

Revolution of 1905-1909, Oxford: Oxford University Press, 1991.

- Floor, Willem, “Qajar Iran (Political, Social and Cultural Change 1800-

”, in Bosworth, Edmond and Hillenbrand, Carole (eds.), USA:

Mazda Publishers, 1992.

- Sohrabi, Nader, Revolution and Constitutionalism in the Ottoman Empire

and Iran, Cambridge: Cambridge University Press, 2011.

- Yazdani, Sohrab, “Heterodox Intellectuals of the Iranian Constitutional

Revolution”, in Religion and Society in Qajar Iran, Gleave, Robert (ed.),

Religion and Society in Qajar, London: RoutledgeCurzon, 2005.

- Zubaida, Sami, Law and Power in the Islamic World, London and New

York: I.B.Tauris& Co Ltd, 2005.




DOI: http://dx.doi.org/10.22034/rj.v17i68.6118

ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.