«از دادرسي تا دادرسي منصفانه » تحول در مفهوم و قلمرو كلاسيك دادرسي و تضمينات آن

اسدالله ياوري

چکیده


در دهه‌های اخیر ظهور و گسترش مفهوم «دادرسی منصفانه» در انواع دادرسی و رسیدگی در درون و بیرون دستگاه قضایی به مؤلفه‌اي بنیادین و حتی معیار و شاخص مشروعیت هرگونه رسیدگی به دعاوی تبدیل شده است؛ ضمن اینکه امروزه در اکثر نظام‌های حقوقی به تأسی از اسناد بین‌المللی و آراي نهادهای نظارتی آن‌ها، اصول و تضمینات دادرسی منصفانه به حقوق داخلی کشورها نیز راه یافته و مورد شناسایی قرار گرفته است. با وجود اين، کم‌تر، به نحو مشخص و متمرکز، به موضوع تفاوت‌های تضمینات و اصولی که در مجموعه دادرسی منصفانه ارائه گردیده با مفهوم سنتی از تضمیناتی که در گذشته در قوانین و مقررات مربوط به دادرسی به نحو پراکنده وجود داشته، پرداخته شده است. به عبارت دیگر، مثلاً چه تفاوت مفهومی، و از حیث قلمرو، میان استقلال و بی‌طرفی که به نحو سنتی در مورد مرجع رسیدگی و دادرسی وجود داشته با آنچه به همین عنوان در مجموعه دادرسی منصفانه وجود دارد، دیده می‌شود؟ همین پرسش را می‌توان در خصوص اصل برائت و تضمینات دیگر نیز مطرح نمود. با بررسی‌های به‌عمل آمده، مشخص می‌گردد که تفاوت‌های قابل توجهی میان مفهوم و قلمرو و کم‌‌ّو‌کیف اعمال هر یک از تضمینات سنتی با معادل آن در مجموعه دادرسی منصفانه وجود دارد؛ این تفاوت‌ها را می‌توان ناشی از لزوم واقع‌گرایی و عینیت‌گرایی در حمایت مؤثر از حق‌های بشری ماهوی از طریق حق‌های آیینی (مجتمع در «حق بر یک دادرسی منصفانه»)

دانست؛ ضمن اینکه حق بر یک دادرسی منصفانه، خود، به عنوان یک حق ماهوی و جوهری نیز شناسایی شده است. این رویکرد با تفسیری نو و مستقلاز تفاسیر کلاسیک در تعیین و تبیین مفهوم و قلمرو هر یک از تضمینات، و حتی افزودن تضمینات نو در جهت واقعی کردن و منصفانه کردن رسیدگی‌هاي اداری، شبه‌قضایی و قضایی، در چارچوب حمایت از حقوق بشر حرکت می‌نماید. در واقع، آنچه اهمیت دارد، واقعی بودن رعایت تضمینات دادرسی به نحو مؤثر و جدی است و نه صرف رعایت شکلی و تشریفاتی آن؛ امری که دیوان اروپایی حقوق بشر (به عنوان یک نهاد نظارتی منطقه‌ای) با تفسیر خود از ماده 6 کنوانسیون اروپایی حقوق بشر تا حد زیادی در انجام آن موفق بوده است


Du « procès » au « procès équitable »
-Evolution dans le concept du procès et des garanties
procédurales

L’émergence et le développement du courant de droits de l’homme et ses
exigences dans les systèmes juridiques et juridictionnels, et surtout
l’attention particulière à la notion du droit à un procès équitable pour
garantir ces droits, ont fait des changements considérables dans le demain du
droit procédural. S’agissant de l’objectif essentiel de ces changements, l’on
peut mentionner une protection réelle et effective de l’individu en ce qui
concerne ses droits et ses garanties procéduraux durant un procès au-delà du
respect formel de dispositions concernées, quelque soit le type et la nature du
procès. Quand aux axes importants de ces évolutions l’on peut, par exemple,
mentionner le tendance vers un regard concret aux conditions et
circonstances de chaque litige, et une estimation globale sur l’ensemble de
différentes phases du procès à fin de déterminer le respect et le non respect
des exigences du procès équitable. En outre, ces changement portent à la fois
sur la quantité et la qualité de ces garanties, liée à l’objectif susmentionné.
Mots clés
Procés equitable équité – justice administrative – matiére pénale –
Convention européenne – sanction administrative – garnaties procedurals.



واژگان کلیدی


دادرسي، دادرسي منصفانه، انصاف، كنوانسيون اروپايي حقوق بشر، ديوان اروپايي حقوق بشر

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


منابع

منابع فارسی:

- بابایی، محمدعلی، مهدوی داور، «قلمرو كيفري و جايگاه آن در نظام حقوقي ايران»، آموزه‌های حقوق، شماره 3، تابستان 1391.

- شریعت باقری، محمدجواد، «برتری معاهدات بین‌المللی نسبت به قوانین عادی»، مجله تحقیقات حقوقی دانشگاه شهید بهشتی، شماره 56، زمستان 1390.

- یاوری، اسدالله، «حق بر دادرسی منصفانه و آیین دادرسی نوین»، مجله حقوق اساسی، شماره 2، 1382.

- یاوری، اسدالله، «رعایت اصل برائت در رسیدگی‌های شبه‌کیفری در فرانسه در پرتو کنوانسیون اروپایی حقوق بشر»، مجله تحقیقات حقوقی دانشگاه بهشتی، شماره 49، 1388.

منابع انگلیسی:

- Abikhzer F., Le délai raisonnable dans le contentieux administratif: Un fruit parvenu ou à maturité? AJDA 2005.

- Alland D. et Rials S (sous dir.), Dictionnaire de la culture juridique, PUF, 2003.

- Aristote, Ethique à Nicomaque (Traduction et notes par J. Tricot), Librairie Philosophique J. Vrin, 1990.

- Belloubet Frier N., «Le principe d'égalité», AJDA, juill-août 1998, n° spécial.

- Bouisson S., L’exigence du délai raisonnable dans la jurisprudence de la Cour EDH, Thèse, Université d’Aix-Marseille III, 2001.

- Cambier A., Qu’est-ce que l’Etat? Librairie Philosophique J. Vrin, 2004.

- Costa J-P., Concepts juridiques dans la jurisprudence de la Cour EDH, RTDH n° 57, 2004.

- Delmas-Marty M., La jurisprudence de la Cour EDH et la logique du flou, Revue droit pénale et de criminologie, déc. 1992.

- Delmas-Marty M., La matière pénale au sens de la CESDH comme flou du droit pénal, RSC, 1987.

- Dero-Bugny D., Le droit à être jugé dans un délai raisonnable par la juridiction administrative, DA 2006.

- Dupont R. et Lesage L., L'équité procédurale, Les Cahiers de droit, vol. 32, n° 2, 1991.

- Ecochard B., Le sens européen de la notion de la matière pénale, in La diffusion du modèle européen du procès équitable ouvrage collectif, sous dir. F. Sudre et C. Picheral, La Documentation française, 2003.

- Flauss J-F., Le délai raisonnable au sens des articles 5. 3 et 6. 1 de la CEDH dans la jurisprudence française, RTDH -1991.

- Galey M. et Girard Ch., Le procès équitable dans l’espace normatif anglais: l’éclairage du droit public in Ruiz Fabri, Hélène (sous dir.) Procès équitable et enchevêtrement des espaces normatifs, SLC (Société de législation comparée), 2003.

- Guinchard S. Droit processuel, Dalloz, 2è éd, 2003.

- Hauriou M., Précis de droit administratif et de Droit public, 8èmoEdition, Sirey, 1914.

- Kluger J., L’élaboration d’une notion de sanction punitive dans la jurisprudence du Conseil constitutionnel, RSC, juill-sept. 1995.

- Kaufmann A., Introduction à la théorie des sous-ensembles flous, vol. I, Masson, 1973.

- Lambert P. La notion de délai raisonnable dans la jurisprudence de la Cour EDH, RTDH 1991.

- Le Groupe de recherche des droits de l’homme et logique juridique (Institut de droit compare d’Université de Paris II- Section de science criminelle), La matière pénale au sens de la CEDH, flou du droit pénal, et Droits de l’homme et logique juridique, RSCDPC, 1987.

- Majza B., Equité et droits fondamentaux, C.R.D.F., n° 1/2002.

- Milano L., Le droit à un tribunal au sens de la Convention EDH, Dalloz, 2006.

- Oberdorff H., Le justiciable, le juge administratif et le temps, in Gardavaud G. Le juge administratif à l'aube du XXIe siècle, Actes du colloque 11-12 mars 1994, Presses universitaire de Grenoble, 1995.

- Rawls J., A Theory of Justice, Oxford University Press 1973.

- Rawls J., Théorie de la justice, Le Seuil, 1987.

- Sheridan L. A., La notion d’équité en droit anglais contemporain, Les Cahiers de droit, vol. 10, n° 2, 1969.

- Sudre F., Existe-t-il un ordre public européen? in Quelle Europe pour les droits de l’homme (actes du Colloque organisé par CREDHO à Rouen 11-12 mai 1995, sous dir. P. Tavernier), Bruylant, 1996.

- Velu J. et Ergec R., La notion de’délai raisonnable dans les articles 5 et 6 de la CEDH, essai de synthèse, RTDH 1991.

- Wenar, Leif, "Rights" in the Stanford Encyclopedia of Philosophy, Fall 2011 edition.

- Yavari A., Régime juridique des sanctions administratives au regard de l’article 6 de la Convention européenne des droits de l’homme, Thèse de doctorat, Université de Nantes (France), 2007




DOI: http://dx.doi.org/10.22034/rj.v17i68.6127

ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.