کارشناس ارشد مرمت ابنیه و بافتهای تاریخی و مدرس دانشگاه آزاد اسلامی
چکیده
در گذشته، در پژوهش هاى معمارى، معمولاً به دنبال پاسخ گویى به دو پرسش چرایى و چگونگى ساخت بوده اند. در این میان مطالعات میدانى مختلفى در حوزة فنون ساخت به رشتة تحریر در آمده و حکمت ساخت، که ارزش ها و اندیشه هاى وراى آن را مبرهن مى کند، تا حدى مغفول مانده است. شناخت و حفظ این ارزش ها جان مایة "سنت معمارى ایرانى" و پژوهش در این حیطه ضرورى است. دفاع از شهر و عناصر مرتبط با آن، که در دوره هاى تاریخى، با اندیشه و جهان بینى هاى مختلفى شکل گرفته، یکى از ارزش هاى مستتر در بافت هاى تاریخى است. دفاع شامل دو وجه عامل و غیرعامل مى شود که نوع اول به سلاح هاى جنگى وابستگى دارد و نوع دوم تمهیداتى است که موجب کاهش و یا جلوگیرى از آسیب مى گردد. محدودة این پژوهش بررسى دفاع غیرعامل و عناصر وابسته به آن در شهر عقدا است. این شهر از توابع استان یزد و شهرستان اردکان است و بسیارى از عناصر دفاع غیرعامل مانند انواع قلعه، رباط، خندق، و... در آن نهفته است. هدف در این پژوهش تلاش براى معرفى حکمت ساخت مجموعه، با توجه به دفاع غیرعامل در دوره هاى تاریخى تعیین شده است و به این منظور پرسش هایى مانند چگونگى تأثیر دفاع بر بافت مجتمع هاى زیستى و عقدا، چگونگى تغییر سیستم دفاعى، با تغییر جهان بینى ها و نقش رباط ها در مقاومت اعتقادى و حفاظت از راه ها، مطرح شده است. داده هاى این پژوهش، میدانى و کتابخانه اى گردآورى شده و با قرارگیرى در چارچوب پژوهش هاى کیفى، با روش هاى توصیفى، تحلیلى، و تفسیرى، سعى در تبیین هدف شده است. طبقه بندى دفاع غیرعامل در دوره هاى تاریخى مختلف در مجتمع هاى زیستى، تأثیر دفاع بر سیماى کالبدى یک بافت باارزش و طبقه بندى کاربردهاى رباط در ادوار مختلف، برخى دستاوردهاى این پژوهش هستند
Passive Defense in Formation of Urban Form
The Case of Aqda, Iran
نویسندگان [English]
Seyyed Ehsan Mirhashemi Ruteh
Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University
چکیده [English]
Passive defense includes all measures other than armed means employed for defending a building, site or town. Aqda is a town strategically located on the way to prominent cities in Yazd Province including the capital city Yazd, Ardakan and Meybod. It boasts a long history dating back to the Parthian Period and earlier and was inhabited by Zoroastrians until many years after the Islamic rule. Due to its strategic position, several design techniques have been employed to defend it in cases of piratical raid and military attack. These include the choice of a strategic location; a controlled hierarchy of access routes including change of level, narrow and/or closed alleys and dead-ends; as well as the defensive design of houses which not only protected the house per se, but also provided opportunities for attacking the assaulters.
مراجع
آیتی،عبدالحسین. تاریخ یزد، تهران: بى نا، بررسى شده در کتابخانة شخصى
. دکتر ایرج افشار، 1317
ابن اسفندیار کاتب، بهاءالدین. تاریخ طبرستان، تصحیح عباس اقبال، تهران:
. نشرپدیده، 1366
ابن حوقل، ابوالقاسم. صورة الارض، ترجمة جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ
