بازنمایی بنای قاجاری مدرسۀ دارالفنون با تکیه بر اسناد تصویری | ||
| صفه | ||
| مقاله 7، دوره 30، شماره 1 - شماره پیاپی 88، 1399، صفحه 107-140 اصل مقاله (2.17 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.29252/soffeh.30.1.107 | ||
| نویسنده | ||
| سیده بشری موسوی* | ||
| کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی | ||
| چکیده | ||
| مدرسۀ دارالفنون در دومین سال سلطنت ناصرالدینشاه به همت صدراعظم او میرزا تقیخان امیرکبیر بنا شد. بنای این مدرسه در تاریخ خود دستخوش دگرگونیهای بسیاری بوده است. نخستین بنای آن را در سال 1266ق به دستور میرزا تقیخان امیرکبیر و به طراحی میرزا رضاخان مهندسباشی و معماری محمدتقیخان معمارباشی ساختند. بنا به همان صورت ماند تا در حدود سالهای 1290-1296ق، تغییراتی، به طراحی میرزا عباسخان مهندسباشی (فرزند میرزا رضاخان مهندسباشی) و معماری محمدابراهیمخان معمارباشی (فرزند محمدتقیخان معمارباشی)، در آن دادند. پس از این تغییرات، صورت بنا آنقدر دگرگون شد که گویی بنایی جدید بر جای بنای اولیه ساخته شده بود. سپس در حدود سالهای 1295-1305ق بنایی دیگر در شمال مدرسۀ قدیم ساختند که به مدرسۀ جدید یا مدرسۀ موزیک معروف شد. دارالفنون تا پایان دورۀ قاجاریه به همین صورت باقی بود. در اوایل حکومت رضاشاه، بنای اصلی را تخریب کردند و بنایی جدید به طراحی مارکوف، معمار گرجی، بر جای آن ساختند. بدین ترتیب، در تاریخ معماریِ مدرسۀ دارالفنون در دورۀ قاجاریه با سه بنا مواجهیم که، در تحقیقات منتشرشده تاکنون، به صورت مشخص شناسایی و بازنمایی نشدهاند و گاه این صورتها، که هرکدام متعلق به جا و زمانی متفاوت بودند، با هم اشتباه گرفته شدهاند. بسیاری از مطالعات دربارۀ معماری مدرسۀ دارالفنون حاوی نکاتی پراکنده و مبهم، و گاه آمیخته با اشتباه است و تصویری صحیح از بنای قاجاری مدرسه به دست نمیدهد. تنها پژوهش منتشرشده، که صورتهای مختلف بنا را روشن میکند، مقالۀ «معماری مدرسۀ دارالفنون و دگرگونیهای آن در دورۀ قاجاریان» است که نگارندگان آن به بررسی دقیق منابع تصویری مدرسه پرداخته و بنا و مراحل تغییرات آن را شناسایی کردهاند. با این حال تاکنون پژوهشی منتشر نشده است که حاوی بازنمایی بناهای قاجاری مدرسه باشد.در تحقیق حاضر از اسناد تصویری برجایمانده کمک گرفته شده تا صورت هرکدام از سه بنای یادشده بازنمایی شود. اسناد تصویری شامل عکسهای مدرسه و نقشههای شهری آن دوره (نقشههای کرشیش و عبدالغفار) است که بنای مدرسه در آن ترسیم شده است، در اینجا نگارنده این اسناد را به نقشههای معماری تبدیل کرده است. برای این تبدیل از روشهای هندسۀ ترسیمی و روشهای نرمافزاری کمک گرفته شده است. تطبیق مداوم نتایج حاصل از اقسام تصاویر، تکیه بر وحدت سبک، و مراجعه به شواهد نوشتاریْ مسیری است که برای رسیدن به نتیجۀ نهایی طی شده است. تصویر از داخل بنا بسیار اندک است؛ بدین دلیل، بازنمایی تصویری مدرسه محدود به نماهای آن در حیاطهاست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بازنمایی بنا؛ مدرسۀ دارالفنون؛ معماری دورۀ قاجاریه؛ هندسۀ ترسیمی؛ اسکچآپ؛ عکس تاریخی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Digital Reconstruction of Dār al-Funūn School in the Qajar Period, Based on Visual Evidence | ||
| نویسندگان [English] | ||
| S. Boshra Moossavi | ||
| M.Sc. Iranian Architectural Studies, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University | ||
| چکیده [English] | ||
| Dār al-Funūn School was established in the early 1850s, under Nāser al-Dīn Shāh’s rule and by the patronage of his chancellor Mīrzā Taqī Khān Amīr Kabīr. The building of this school has faced a lot of changes during its life. Its first building (the Older School), which was ordered by Amīr Kabīr in 1266 AH/ 1850 AD, was designed by Mīrzā Riżā Khān Muhandis-Bāshī and constructed by Muḥammad Taqī Khān Miʿmār-Bāshī. The building remained the same until 1290-1296 AH/ 1873-1879 AD that it underwent some changes by the design of Mīrzā ʿAbbās Muhandis Bāshī and construction of Muhammad Ibrāhīm Khān Miʻmār-Bāshī. These changes altered the face of the building as much as it seemed to be another building (the Old School). Later, at about 1295-1305 AH/ 1878-1878 AD another building was built on the north side of the old one called the New School. Dār al-Funūn didn’t face any other major changes till the end of the Qajar period, but at the beginning of the Pahlavi period, the buildings were destroyed and replaced by another building with the design of Nikolai Markov. Therefore, through the life of Dār al-Funūn, there are three phases of the school we are faced with, which are not recognized and reconstructed yet. Even some of the photos of the school are not pinpointed correctly in some researches. The only published research that, by a thorough study of the evidence, introduces the different phases of Dār al-Funūn is the article “The Architecture of Dār al-Funūn School and Its Changes in Qajar Era”; but there is no reconstruction of the building yet. In this research, the visual evidence, as photos and maps, are used to reconstruct the three mentioned phases of the school. Throughout this research, the photos and the maps of Tehran (Krziž and Abdul-Ghaffār’s map) are transformed into architectural plans and elevations by means of geometry methods and software. The rather accurate plans, elevations and the 3D model of the building were gained through comparing photos and the plans several times. The results were achieved by considering unity in style and checking the results with the written evidence. There are merely any pictures from inside of the building, so the reconstruction is limited to the exteriors of the building. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Digital Reconstruction, Dar al-Funun School, Geometry, SketchUp, Historical Photos | ||
| مراجع | ||
|
آرشیو عکسهای مدرسۀ دارالفنون، تهران. آرشیو عکسهای مؤسسۀ اسناد انقلاب اسلامی، تهران. آرشیو عکسهای مؤسسۀ مطالعات تاریخ معاصر ایران، تهران. آلبومخانۀ کاخ گلستان، تهران. احتشامالسلطنه، میرزا محمودخان. خاطرات احتشامالسلطنه، تهران: زوار، 1367. آدمیت، فریدون. امیرکبیر و ایران، تهران: خوارزمی، 1362. اقبال آشتیانی، عباس. میرزاتقیخان امیرکبیر، تهران: دانشگاه تهران، 1340، باستان، نصرتالله. «خاطراتی از روزهای تحصیل در دارالفنون»، در امیرکبیر و دارالفنون، گردآوری قدرتالله روشنی زعفرانلو، تهران: کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، 1354. بانیمسعود، امیر. معماری معاصر ایران، تهران: نشر هنر معماری قرن، 1388. بزرگمهری، زهره. «چفدها و طاقها»، تقریر محمدکریم پیرنیا، در اثر، ش 24 (1373)، ص 13 و 14. پازوکی، ناصر. مدرسۀ دارالفنون، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1388. حاجیقاسمی، کامبیز و کامبیز نوایی. خشت و خیال، تهران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (سروش)، دانشگاه شهید بهشتی، 1391. دولتآبادی، یحیی. حیات یحیی، ج 1، تهران: عطار، 1362. سیاسی، علیاکبر. یک زندگی سیاسی، خاطرات دکتر علیاکبر سیاسی، تهران: ثالث، 1393. شیرازیان، رضا. تهراننگاری، بانک نقشهها و عناوین مکانی تهران قدیم، تهران: دستان، 1395. صدیق، عیسی. یادگار عمر، 4ج، ج1 و 2، تهران: امیرکبیر، 1345. صفاییپور، هادی. گفتوگوی شخصی با نویسنده، دیماه 1395 (منتشرنشده). عبدالغفار نجمالملک. نقشۀ دارالخلافه ناصری [نقشۀ عبدالغفار]، تهران: مؤسسۀ جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب، 1309ق. علایی، سیروس. «اولین نقشۀ رسمی تهران»، در ایرانشناسی، ش 55 (پاییز 1381)، ص 527-537. قیومی بیدهندی، مهرداد و سیدهبشری موسوی. «معماری مدرسۀ دارالفنون و دگرگونیهای آن در دورۀ قاجاریان»، در نامۀ معماری و شهرسازی (دوفصلنامۀ دانشگاه هنر)، دورۀ10، ش20 (بهار و تابستان 1397)، ص 99-128. کرشیش، آگوست. نقشۀ طهران موسیو کرشیش [نقشۀ کرشیش]، 1275ق. لرزاده، حسین و حسین مفید و مهناز رئیسزاده. احیای هنرهای از یاد رفته: مبانی معماری سنتی در ایران به روایت استاد حسین لرزاده، تهران: مولی، 1374. محبوبی اردکانی، حسین. تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، ج 1، تهران: دانشگاه تهران، 1370. محمدزاده مهر، فرخ. میدان توپخانۀ تهران، تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، 1382. مقیمی اسفندآبادی، مهسا. مطالعه، بررسی و ساماندهی اسناد تصویری بناهای از میانرفته اصفهان صفوی با تأکید بر عمارت جهاننما، نمکدان و آیینهخانه، پایاننامۀ کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، دانشگاه هنر اصفهان، 1390. موسوی، سیدهبشری. مدرسۀ دارالفنون، بازنمایی بر مبنای اسناد تصویری، پایاننامۀ کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، تهران: دانشگاه شهید بهشتی، 1396. وبگاه کتابخانۀ کنگره http://loc.gov/ وبگاه مدرسۀ دارالفنون http://darolfonoon.oerp.ir/ وبگاه موزۀ ملک http://malekmuseum.org/ وبگاه مؤسسۀ تحقیقاتی گتی http://primo.getty.edu/ وبگاه مؤسسۀ تحقیقاتی اسمیتسونین http://siris-archives.si.edu/ | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,018 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 868 |
||