طیفبندی و ریشههای عملکردی الگوهای هندسی در آرایههای تزیینی خانههای قاجار دزفول به روش ویکور | ||
| صفه | ||
| مقاله 2، دوره 30، شماره 1 - شماره پیاپی 88، 1399، صفحه 27-42 اصل مقاله (555.62 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.29252/soffeh.30.1.27 | ||
| نویسندگان | ||
| احمد صراف زاده* 1؛ محمد دیده بان* 2؛ بهزاد وثیق2 | ||
| 1کارشناس ارشد مهندسی معماری، دانشگاه صنعتی جندیشاپور دزفول | ||
| 2استادیار دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندیشاپور دزفول | ||
| چکیده | ||
| نقش هندسه در معماری ایران پیشینهای طولانی دارد، یکی از کاربردهای آن استفاده در آرایههای تزیینی بوده است. همچنین دزفول واقع در شمال خوزستان نمونهای از شهرهای با آرایههای ارزشمند است که عمدۀ آنها از نوع آجری هستند. آرایهها در قسمتهای مختلف به کار رفته و به منزلۀ پوستۀ جانبی تنوع در معماری ایجاد کردهاند. این تنوع معیاری با اهمیت، قابلمشاهده، و دلیلی بر ارزشمندی خانههای دزفول است. از سوی دیگر، با اهمیت بودن آرایههای تزیینی، عاملی تأثیرگذار جهت بررسی اصل و بنیان آنها است. هدف در این مقاله مستندسازی الگوهای هندسی در تزیینات خانههای دزفول و زمینههای مختلف ایجاد آن در معماری است و ضمن آن به سؤال طرحشده در پژوهش پاسخ داده میشود.روش تحقیق ترکیبی از روشهای پیمایشی و تفسیری تاریخی است و اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانهای و مشاهدات شخصی گرد آمده است. آزمون تحقیق مبتنی بر روش تحلیلی ویکور است که علاوه بر تکمیل ادبیات تحقیق، برای تنظیم مدل جدید نیز به کار رفته است. جامعۀ نمونه از همۀ خانههای ثبتشدۀ دورۀ قاجار انتخاب و به روش آنتروپی شانون وزندهی شدهاند. پس از آن تحلیل اطلاعات بهدستآمده از جامعۀ نمونه به کمک نرمافزارهای آماری و به روش ویکور صورت گرفته است. در پایان با استنتاج منطقی چنین برداشت میشود که آرایههای تزیینی در خانههای دزفول متنوع هستند و علاوه بر زیبایی، کارکردهایی چون عبورومرور آسان برای عابران بیرون از خانه، ایجاد سطح بیشتر در طبقات بالایی، محرمیت فضایی در خانه، تهویۀ هوا، ایجاد سایه بر جدارهها و دفع حرارت به کمک آن، جلوگیری از ریزش باران بر خوونها، تنوع در رنگ و نوع تزیین، و سلسلهمراتب در تغییرات فرمی (تنوع در فرم) را دارند. همچنین برای سنجش تزیینات میتوان از معیارهای نوع تزیین، نسبت تزیین به جداره، تناسبات، روابط و چیدمان در تزیینات، و الگوهای هندسی بهرهمند شد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هندسه؛ عملکرد؛ تزیینات؛ خانه؛ دزفول | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Classification and functional roots of the geometric patterns in the ornaments of traditional houses in Dezful based on vikor method | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ahmad Sarrafzadeh1؛ Mohammad Didehban2؛ Behzad Vasigh2 | ||
| 1M.A, Faculty of Architecture and Urban Planning, Jundi-Shapur University of Technology, Dezful | ||
| 2Assistant Professor, Faculty of Architecture and Urban Planning, Jundi-Shapur University of Technology, Dezful | ||
| چکیده [English] | ||
| Geometry is one of the most important elements in iranian architecture. Geometry is used in planning, drawing and decorating. Among outstanding components were ornaments used in many parts of houses. The realisation of ornaments in Iranian architecture is dependent on geometry, with geometry also generating variety in ornamental decorations. The ornaments used in the architecture of Dezful is usually made of bricks, and can be found in several parts of a building as secondary surfaces with astonishing diversity. The aim of this study is the documentation of geometric patterns and their underlying generative context in Dezful houses, answering research questions on the way. The research method is a combination of field studies and historical-interpretive methods, with data collected through library studies and personal observations. The data analysis method is based on Vikor method which opens a new scope on ornaments studies. Case studies are based on relevant traditional façades selected through data analyses based on Vikor and Entropy methods. The paper concludes that ornaments are diverse, and on top of their beauty, they have functions such as providing comfort for passers, increasing area in upper floors, ventilation, shading and thereby shielding against heat, protecting “Xowun”s from rain, and creating hierarchies. In order to assess ornaments, the paper suggests, one can use the type of the ornament, its ratio, proportions, connections and layouts, as criteria. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Geometry, Function, Ornament, House, Dezful | ||
| مراجع | ||
|
اقبالی، رحمان و راضیه زینالی و الناز اسماعیلی. «ارزیابی مقایسهای حس تعلق شهروندان به میدان ایالت ارومیه و میدان حسنآباد تهران با بررسی هویت مکانی»، در نشریۀ هویت شهر، ش 28 (زمستان 1395)، ص 29-40. اقتداری، داریوش. گفتوگوی شخصی با احمد صرافزاده، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، خرداد 1397. امامیفر، سیدنظامالدین. گفتوگوی شخصی با احمد صرافزاده، تهران: دانشگاه شاهد، شهریور 1397. امیری، مقصود. «تصمیمگیری گروهی برای انتخاب ابزار ماشین با استفاده از روش ویکور فازی»، در مطالعات مدیریت صنعتی، ش 16 (تابستان 1386)، ص 167-188. بلیلان اصل، لیدا و داریوش ستارزاده و ساناز خورشیدیان و مریم نوری. «بررسی ویژگیهای هندسی گرهها در تزیینهای اسلامی از دیدگاه هندسۀ فرکتال»، در فصلنامۀ مطالعات شهر ایرانی اسلامی، ش 6 (زمستان 1390)، ص 83-95. بمانیان، محمدرضا و مسلم زندی. مسکن ایرانی و سبک زندگی، تهران: انتشارات اول و آخر، 1396. بمانیان، محمدرضا و کورش مؤمنی و حسین سلطانزاده. «بررسی نوآوری و تحولات تزیینات و نقوش کاشیکاری مسجد مدسههای دورۀ قاجار»، در نگره، ش 18 (تابستان 1390)، ص 35-47. تابان، محسن و محمدرضا پورجعفر و محمدرضا بمانیان و شاهین حیدری. «تأثیر اقلیم بر شکل تزیینات معماری با تکیه بر تحلیل میزان سایهاندازی خوونچینیهای آجری بافت تاریخی دزفول»، در نقش جهان، ش 3 (پاییز و زمستان 1391)، ص 66-76. حبیبی، محسن و زهرا اهری و شهلا امینی جدید. الگوی ساخت مسکن در شهرهای خوزستان، تهران: انتشارات مرکزتحقیقات ساختمان و مسکن، 1371. حسنی، کیانوش و ویدا نوروزبرازجانی. «الگوی نوین از دستور زبان شکل در معماری خانۀ امروز (نمونۀ موردی: خانههای مجموعهای قاجاری شهرهای تبریز و تهران)»، در باغ نظر، ش 63 (شهریور 1397)، ص 29-40. حسینی، سیدهاشم و فرید احمدزاد، و نادر شایگانفر. «مطالعه و شناخت حجاری ستونهای سنگی مساجد قاجاری (مطالعۀ موردی: مسجد حاج شهبازخان و دولتشاه در کرمانشاه)»، در هنرهای زیباـ هنرهای تجسمی، دورۀ 22، ش 1 (بهار 1396)، ص 95-105. داعیپور، زینب. گذر و خانه در بافت سنتی دزفول، تهران: انتشارات فرهنگ و معماری، 1392. دهقاننژاد، اکبر. ناکرانمندی کرانمند، ترجمه حمیدرضا کرمی، تهران: انتشارات پرچین، 1383. رضازاده، راضیه و بهاره حیدری. «فرایند طراحی مکان با هویت»، در فصلنامۀ آبادی، ش 69 (1383). رفیعی سرشکی، بیژن و ندا رفیعزاده و علیمحمد رنجبر کرمانی. فرهنگ مهرازی (معماری) ایران، تهران: انتشارات مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، 1382. روحانی، حمیدرضا. «گونهشناسی کاسههای سفالین سلطانآباد در عصر ایلخانی از طریق تحلیل و تطبیق شکل بدنه و تزیینات»، در نگره، ش 31 (پاییز 1393)، ص 61-75. زرگرزاده دزفولی، مجتبی و کیانوش لاری بقال و نجمه سالارینسب و مهناز بابایی مراد. «خوونچینی، تکامل و تناسب ابعاد آجر در نماسازیهای آثار معماری دزفول»، در مطالعات معماری ایران، ش 9 (بهار و تابستان 1395)، ص 47-66. ستاری ساربانقلی، حسن و سعید حسنپور لمر. «تزیینات گرهچینی در بناهای محله خانه بر ماسوله»، در هنرهای زیباـ هنرهای تجسمی، ش 4 (زمستان 1393)، ص 55-66. سیفیان، محمدکاظم و محمدرضا محمودی. «محرمیت در معماری سنتی ایران»، در هویت شهر، ش 1 (پاییز و زمستان 1386)، ص 3-14. صرافزاده، احمد، طراحی پارامتریک در مجموعۀ مسکونی، جهت بازخوانی تنوع (نمونه موردی: خانه های بافت سنتی دزفول)، استاد راهنمای اول: دکتر محمد دیدهبان و راهنمای دوم: دکتر بهزاد وثیق، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندیشاپور دزفول، دزفول، 11 دی 1398. علیزاده، سیامک و سحر صالحی و نظامالدین امامیفر. «بررسی نقوش مقابر آجری دزفول»، در پیکره، ش 4 (پاییز و زمستان 1392)، ص 59-68. فلاحت، محمدصادق. «مفهوم حس مکان و عوامل شکلدهندۀ آن»، در نشریۀ هنرهای زیبا، ش 26 (تابستان 1385)، ص 57-66. فلاحفر، سعید. فرهنگ واژههای معماری سنتی ایران، تهران: کامیاب، 1379. کریمی، مهشید و عیسی حجت و بهروز شهبازی چگنی. «جستار در چگونگی پیوند ساکن و مسکن»، در باغ نظر، ش 61 (تیر 1397)، ص 5-16. گروت، لیندا و دیوید وانگ. روشهای تحقیق در معماری، ترجمۀ علیرضا عینیفر، تهران: اتشارات دانشگاه تهران، 1396. محمودی، مهنوش و علی چائیده. «کاربرد ریاضیات در معماری ایران (بررسی نقش تناسبات هندسی در تزیینات ورودی خانههای بافت قدیم شهر دزفول)»، در کتاب ماه علوم و فنون، ش 129 (شهریور 1389)، ص 14-27. منتظرالحجه، مهدی و مجتبی شریفنژاد و سهیلا دهقان. «ارزیابی و سنجش عوامل مؤثر بر حس مکان در مراکز محلههای شهری (مطالعۀ موردی: مراکز محلههای شیخداد و شهرک دانشگاه در شهر یزد)»، در مطالعات شهر ایرانی اسلامی، ش 26 (زمستان 1395)، ص 43-54. مهدوینژاد، محمدجواد و مجید منصورپور و مصطفی مسعودینژاد. «جایگاه اقلیم در ترکیببندی بناهای معاصر (مطالعۀ موردی: خانههای دوران قاجار شهر دزفول)»، در هویت شهر، ش 26 (تابستان 1395)، ص 61-74. مهدوینژاد، محمدجواد. «هنر اسلامی در چالش با مفاهیم معاصر و افقهای جدید»، هنرهای زیبا، ش 12 (1381)، ص 23-32. مهدیزاده سراج، فاطمه و فرهاد تهرانی و نیما ولیبیگ. «بهکارگیری مثلثهای هنجار در محاسبات ریاضی و پیادهسازی هندسه در ساخت و اجرای معماری سنتی ایران»، در مرمت آثار و بافتهای تاریخی، فرهنگی، ش 1 (بهار و تابستان 1390)، ص 15-26. میرغلامی، مرتضی و معصومه آیشم. «مدل مفهومی ارزیابی حس مکان بر اساس مؤلفههای کالبدی، ادراکی، عملکردی و اجتماعی»، در نشریه مطالعات شهری. ش 19 (تابستان 1395)، ص 69-80. نجیباوغلو، گلرو. هندسه و تزیین در معماری اسلامی، ترجمۀ مهرداد قیومی بیدهندی. تهران: انتشارات لیلا، 1379. نعمانی، محمدحسن. گفتوگوی شخصی با احمد صرافزاده، دزفول، شهریور 1397. نعیما، غلامرضا. دزفول شهر آجر. تهران: انتشارات میراث فرهنگی، 1376. نقیزاده، محمد. طراحی شهر و فضای شهری ایرانی، تهران: انتشارات خورشید باران، 1395. نوری شادمهانی، رضا و زهرا فیض حداد،. «تزیینات آجرکاری خوونچینی در بافت قدیم دزفول (بر اساس گفتههای معماران سنتی)»، مجموعه مقالات همایش ملی باستان شناسی و معماری سازههای آبی دزفول، 1390.
Kiani, Z. & P. Amiriparyan. “The Structural and Spatial Analysing of Fractal Geometry in Organizing of Iranian Traditional Architecture”, in Journal of Procedia-Social and Behavioral Science, No. 216 (2016), pp. 766-777. Shawket, Indjy M. “Identity in Urban Spaces of Residential Compounds: Contributing to a Better Environment”, in Journal of HBRC, No. 14 (2018), pp. 235-241. Ziyaee, M. “Assessment of Uurban Identity through a Matrix of Cultural Landscapes”, in Journal of Cities, No. 74 (2018), pp. 21-33. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,041 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 843 |
||