معیارهای مؤثر در سنجش پایداری اجتماعی مسکن | ||
| صفه | ||
| مقاله 1، دوره 30، شماره 1 - شماره پیاپی 88، 1399، صفحه 5-26 اصل مقاله (424.75 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.29252/soffeh.30.1.5 | ||
| نویسندگان | ||
| امیرعلی علایی1؛ سیدعباس یزدانفر* 1؛ سید باقر حسینی2؛ سعید نوروزیان ملکی3 | ||
| 1دانشگاه علم و صنعت ایران | ||
| 2دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران | ||
| 3دانشگاه شهید بهشتی | ||
| چکیده | ||
| از نزدیک به سه دهۀ پیش توسعۀ پایدار در ابتدا با محوریت محیط زیست، سپس به همراهی اقتصاد، و درنهایت با افزوده شدن بعد اجتماعی در همۀ تصمیمگیریها بهویژه طراحی معماری و شهرسازی وارد شده است. بیتوجهی به مباحث اجتماعی میتواند موجب ناپایداری در عرصههای متفاوت گردد. هدف در این پژوهش یافتن معیارهای مؤثر بر ارتقای پایداری اجتماعی در مسکن است. در ابتدا، به وسیلۀ مطالعات کتابخانهای، اطلاعات در حوزههای شهرسازی، معماری، و بافتهای مسکونی جمعآوری و سپس به منظور اعتبارسنجی معیارها از روش دلفی بهره گرفته شد. در مرحلۀ اول، پرسشنامههایی به تعدادی از متخصصان و خبرگان حوزۀ معماری مسکن و شهرسازی در دانشگاههای مختلف ارسال شد. سپس با دریافت پاسخها و تحلیل آنها، بازخوردهای مرحلۀ اول در اختیار متخصصان قرار گرفت و درنهایت، با ویرایش دوباره و تحلیل نهایی، 44 معیار تأثیرگذار به دست آمد. بر اساس نتایج پژوهش، معیارهای استخراجشده در پنج مؤلفۀ «اقتصادی»، «زیستمحیطی»، «کاربری و زیرساخت اجتماعی»، «زندگی اجتماعی و فرهنگی»، و «مطلوبیت کالبدی» طبقهبندی گردید. در ادامه، بر اساس سیستم ارزشگذاری طیف لیکرت و تحلیل در نرمافزارهای آماری، اهمیت و ردهبندی معیارها در پایداری اجتماعی سنجیده شد. یافتهها نشان دادند که مؤلفۀ مطلوبیت کالبدی و زندگی اجتماعی و فرهنگی بهترتیب مهمترین حوزهها در ارتقای پایداری اجتماعی هستند. همچنین معیارهای «امنیت اجتماعی»، «مشارکت اجتماعی»، و «تعاملات اجتماعی/ سرمایۀ اجتماعی» از مؤلفۀ زندگی اجتماعی و فرهنگی بهترتیب با عنوان تأثیرگذارترین معیارها و پس از آنها، معیارهای «همهشمولی (کمتوان ناتوان)»، «پیادهمحوری/ دوچرخهمحوری»، و «تنوع فضایی و سرزندگی» از مؤلفههای مطلوبیت کالبدی بهترتیب جزء مهمترین معیارها در ارتقای پایداری اجتماعی از نظر متخصصان برگزیده شدند. بر اساس یافتهها، امنیت اجتماعی یکی از تأثیرگذارترین معیارها است و در سایۀ امنیت اجتماعی معیارهایی مثل مشارکت اجتماعی و تعاملات اجتماعی/ سرمایۀ اجتماعی نیز از سوی ساکنان محلات مسکونی به وقوع میپیوندد که همگی در بالا رفتن پایداری اجتماعی نقش مهمی دارند. از طرفی دیگر، در حوزۀ کالبدی، رعایت اصولی برای طراحی فراگیر و همهشمول زمینهساز حضور سازنده و پررنگ اقشار با ردههای مختلف سنی و حرکتی متفاوت در اجتماع است. در راستای همین نگاه پیادهمحوری و دوچرخهمحوری موجب ارتقای پایداری اجتماعی و پایداری زیستمحیطی در واحدهای همسایگی میشود. همچنین طراحی عرصههای عمومی، با هدف تنوع کالبدی در عین آسیب نرساندن به شاکلۀ کلی فضا، نقش ویژهای در بهبود سرزندگی ساکنان و در نگاه کلیتر در ارتقای پایداری اجتماعی دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پایداری اجتماعی مسکن؛ مطلوبیت کالبدی؛ زندگی اجتماعی و فرهنگی؛ امنیت اجتماعی؛ همهشمولی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Significant Indicators for the Assessment of Social Sustainability in Housing | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Amirali Allaei1؛ Seyed-Abbas Yazdanfar1؛ Seyed-Bagher hosseini2؛ Saeid Norouzian-Maleki3 | ||
| 1M.A, School of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science and Technology | ||
| 2Associate professor, School of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science and Technology | ||
| 3Assistant professor, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University | ||
| چکیده [English] | ||
| Sustainable development is becoming an issue of critical importance in the past three decades in every respect, especially in architectural and urban design. Its focus was initially limited to the environment, but it gradually developed to encompass economic and social dimensions. There is a need to develop a clearer understanding of the social pillar of sustainable development. Accordingly, this paper’s focus is on social sustainability. The purpose of the research is to find out the effective indicators on improving social sustainability in housing. Initially, data collection was carried out through a literature review on the subjects related to the areas of urban planning, architecture, and residential environments. In the current study, the codes, themes and categories were obtained using content analysis techniques on the collected data. Through examining a broad range of references obtained from the results of the search, key candidate indicators influencing social sustainability, which appeared most frequently in the literature were identified and classified into five main components. Following the identification of the candidate criteria, the Delphi technique was used to validate the proposed framework. The study presented here comprised two questionnaire rounds sent to panel members. The experts were selected from people with substantial knowledge in the field of housing and residential neighbourhood planning and design. They were from a pool of academics in environmental design and residential design. The experts were asked to rank the importance of each indicator, to provide suggestions on how to improve the framework and to suggest criteria not listed. Following revisions resulting from the comments received from the first round, the respondents were also asked to repeat the assessment in the second round. The findings showed that the "physical desirability" and "social and cultural life" are the most significant aspects for improving social sustainability. Also, the indicators of "social security", "social participation" and "social interactions" from social and cultural life category were the most influential indicators with mean values of 3.675, 2.904, and 1.527, respectively. Based on the experts' opinion, "inclusive design", "pedestrian-cantered/ bicycle-friendly land uses", and "spatial diversity and liveability" from the physical desirability category were the most crucial indicators for social sustainability with mean values of 1.322, 1.300, and 1.252, respectively. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Social sustainability of housing, Physical desirability, Social and cultural life, Social security, Inclusive design | ||
| مراجع | ||
|
احمدپور، پانیذ و سیدهسپیده قائممقامی. ارتقاء مطلوبیت واحد همسایگی با تأکید بر مؤلفههای اجتماعی و امنیتی، پایاننامۀ کارشناسیارشد مهندسی معماری، تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، اسفند 1389. اهری، زهرا و محسن حبیبی. مسکن حداقل، تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن وزارت مسکن و شهرسازی، 1367. باقری، حسین و سعید نوروزیانملکی و سیدباقر حسینی. «شناسایی متغیرهای مؤثر بر اجتماعپذیری در حوزۀ مسکن»، در مسکن و محیط روستا، ش 154 (تابستان 1395)، ص 17-28. بحرینی، سیدحسین و محمدسعید ایزدی و مهرانوش مفیدی. «رویکردها و سیاستهای نوسازی شهری (از بازسازی تا بازآفرینی شهری پایدار)»، در مطالعات شهری، ش 9 (زمستان 1392)، ص 17-30. پوراحمد، احمد و محسن کلانتری و رحمتاله فرهودی و امیر اشنویی. «سنجش پایداری اجتماعی محیط مسکونی در بافتهای تاریخی شهری، نمونۀ موردی: شهر بیابانی کاشان»، در کاوشهای جغرافیایی مناطق بیابانی، سال سوم، ش 1 (بهار و تابستان 1394)، ص 71-100. حجتی، صدف. «ارزیابی کیفیت فضاهای باز شهری در مجموعههای فرهنگی و ارتباط آن با افزایش پایداری اجتماعی (نمونه موردی: فضای باز مجموعه ارگ کریمخان زند شیراز)»، در طراحی مهندسی و اکولوژیکی منظر، سال دوم، ش 3 (پاییز و زمستان 1395)، ص 13-24. دانشپور، سیدعبدالهادی و اسماعیل شیعه و مریم روستا. «تدوین مدل ساختاری عوامل مکانی مؤثر بر ارتقاء پایداری اجتماعی در بافتهای فرسوده شهری به کمک تحلیل عاملی و تحلیل مسیر»، در مدیریت شهری، ش 25 (تابستان 1393)، ص 133-142. راجرز، ریچارد. «معماران بزرگ و طراحی پایدار»، ترجمۀ حمید حسینمردی، در آبادی، ش 42 (بهار 1383)، ص 110-113. رهنما، محمدرحیم و سیدمصطفی حسینی. «سنجش و ارزیابی میزان پایداری اجتماعی در کلانشهر مشهد، با تأکید بر پنج محلۀ مورد مطالعه». در آمایش جغرافیایی فضا، ش 19 (بهار 1395)، ص 105-118. زیاری، کرامتالله و فریاد پرهیز و حافظ مهدنژاد و حسن اشتری. «ارزیابی مسکن گروههای درآمدی و ارائۀ برنامه تأمین مسکن اقشار کمدرآمد (نمونۀ موردی: استان لرستان)»، در پژوهشهای جغرافیای انسانی، ش 74 (زمستان 1389)، ص 1-21. سجادی قائممقامی، پروینالسادات و شهرام پوردیهیمی و اسماعیل ضرغامی. «اصول پایداری اجتماعی در مجتمعهای مسکونی از دید جامعۀ صاحبنظران و متخصصان ایرانی»، در صفه، ش 51 (پاییز و زمستان 1389)، ص 75 - 87. شیعه، اسماعیل و سیدعیدالهادی دانشپور و مریم روستا. «تدوین مدل شاخصهای مکانی پایداری اجتماعی به کمک روش دلفی و تکنیک شانون»، در آرمانشهر، ش 19 (تابستان 1396)، ص 119-129. ضرغامی، اسماعیل. «اصول پایداری اجتماعی مجتمعهای مسکونی در شهرهای ایرانی اسلامی»، در مطالعات شهر ایرانی اسلامی، ش 2 (زمستان 1389)، ص 103-115. علایی، امیرعلی. طراحی مجتمع مسکونی با رویکرد پایداری اجتماعی در بافت تاریخی محله سیروس تهران، پایاننامۀ کارشناسی ارشد مهندسی معماری مسکن، استادان راهنما: سیدعباس یزدانفر و سیدباقر حسینی، تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشکدۀ مهندسی معماری و شهرسازی، 31 شهریور 1397. فتاحی، احدالله و ناصر بیات و علی امیری و رضا نعمتی. «سنجش و اولویتبندی پایداری اجتماعی در مناطق روستایی شهرستان دلفان با استفاده از مدل تصمیمگیری ویکور (مطالعۀ موردی: دهستان خاوه شمالی)». در برنامهریزی منطقهای، ش 11 (پاییز 1392)، ص 65-78. فرخیراد، اکرم و منوچهر فروتن. «بهبود فضاهای جمعی مسکونی در جهت ارتقای پایداری اجتماعی: راهکارها و تدابیر طراحی در مجتمعهای مسکونی»، در مطالعات محیطی هفت حصار، دورۀ سوم، ش 12 (تابستان 1394)، ص 15-26. قائدی، محمدرضا و علیرضا گلشنی. روش تحلیل محتوا، از کمّیگرایی تا کیفیگرایی، در روشها و مدلهای روانشناختی، ش 23 (بهار 1395)، ص 57-80. کریپندورف، کلاوس. تحلیل محتوا: مبانی روششناسی. ترجمۀ هوشنگ نایبی، تهران: نشر نی، 1383. لنگ، جان. آفرینش نظریۀ معماری (نقش علوم رفتاری در طراحی محیط)، ترجمۀ علیرضا عینیفر، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1383. هاشمنژاد، هاشم و محسن فیضی و محمد رضایی. «راهکارهای طراحانۀ تحقق پایداری اجتماعی در مسکن گروه کمدرآمد در شهر تهران»، در نشریۀ انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، ش 9 (پاییز و زمستان 1394)، ص 81-90.
Abdul Kadir, Syazwani & Mariam Jamaludin. “Universal Design as a Significant Component for Sustainable Life and Social Development”, in Procedia - Social and Behavioral Sciences, 85 (2013), pp. 179-190. Bacon, Nicola & Lucia Caistor-Arendar. Measuring Social Sustainability in Sutton, London: Social Life, 2014. Caistor-Arendar, Lucia & Saffron Woodcraft & Emma Nielsen & Nicola Bacon & Tim Dixon. Measuring the Social Impacts of Regeneration in South Acton, London: Social Life & University of Reading, 2017. Choguill, Charles L. “The Search for Policies to Support Sustainable Housing”, in Habitat International, 31(1) (2007), pp. 143-149. Colantonio, Andrea. “Social Sustainability: an Exploratory Analysis of its Definition, Assessment Methods Metrics and Tools”, in Measuring Social Sustainability: Best Practice from Urban Renewal in the EU, Oxford: Oxford Brooks University, Oxford Institute for Sustainable Development (OISD) - International Land Markets Group, 2007. Dalkey, Norman C. Delphi. Santa Monica, CA: The RAND Corporation, 1967. Dempsey, Nicola & Glen Bramlet & Sinéad Power & Caroline Brown. “The Social Dimension of Sustainable Development: Defining Urban Social Sustainability”, in Sustainable Development, 19(5) (2011), pp. 289- 300. Eizenberg, Efrat & Yosef Jabareen. “Social Sustainability: A Nnew Conceptual Framework”, in Sustainability, 9(1) (2017), p. 68. Gallego, M. Dolores & Paula Luna & Salvador Bueno. “Designing a Forecasting Analysis to Understand the Diffusion of Open Source Software in the Year 2010”, in Technological Forecasting and Social Change, 75(5) (2008), pp. 672-686. Hsu, Chia-Chien & Brian A. Sandford. “The Delphi Technique: Making Sense of Consensus”, in Practical Assessment, Research & Evaluation, 12(10) (2007), pp. 1-8. Janssens, Bart & Griet Verbeeck. “Towards a Framework for Architectural Design Enhancing Social Sustainability in Dense Housing Projects”, in Affordable Housing for all, 2017, pp. 1-13. Järvelä, Marja & Sirkku Juhola. Energy, Policy, and the Environment: Modeling Sustainable Development for the North, New York: Springer, 2011. Knox, Paul & Steven Pinch. Urban Social Geography: an Introduction, 6th ed, London: Routledge, 2010. Landeta, Jon. “Current Validity of the Delphi Method in Social Sciences”, in Technological Forecasting and Social Change, 73(5) (2006), pp. 467-482. LUDA. “Compendium: Handbook 3, Sustainable Urban Regeneration and its Assessment”, in LUDA Project, 2005, pp. 1-52. Marsal-Llacuna, Maria-Lluïsa. “”City Indicators on Social Sustainability as Standardization Technologies for Smarter (Citizen-Centered) Governance of Cities”, in Social Indicators Research, 128(3) (2016), pp. 1193-1216. McKenzie, Stephen. “Social Sustainability: Towards some Definitions”, in Working Paper Series, No. 27, Magill, South Australia: Hawke Research Institute, 2004. Norouzian-Maleki, Saeid & Simon Bell & Seyed-Bagher Hosseini & Mohsen Faizi. “Developing and Testing a Framework for the Assessment of Neighbourhood liveability in two Contrasting cCountries: Iran and Estonia”, in Ecological Indicators, 48 (2015), pp. 263-271. Opp, Susan M.”The Forgotten Pillar: a Definition for the Measurement of Social Sustainability in American cities”, in Local Environment, 22(3) (2017), pp. 286-305. Polèse, Mario & Stren, E. Richard (Eds.). The Social Sustainability of Cities: Diversity and the Management of Change, Toronto: University of Toronto Press, 2000. Powell, Catherine. “The Delphi Technique: Myths and Realities”, in Journal of Advanced Nursing, 41(4) (2003), pp. 376- 382. Raeisi, Iman & Alireza Kharazmi Nezhad & Maryam Hafezifar. “Architectural Design Principles of Public Spaces Based on Social Sustainability Approach: A Case Study in Ardabil, Iran”, in Design Principles and Practices: An International Journal, 4(5) (2010), pp. 99-113. Rezvani, M. Reza & S. Reza Akbarian Ronizi & Abdolreza Eftekhari & Seyed-Ali Badri. ”Explanation on Sustainability Indicators for Assessing the Effects of Tourism Patterns in Rural Areas in Around Metropolises (Case study: Rural Areas in the Around of Tehran Metropolis)”, in Human Geography Research Quarterly, 81 (2012), pp. 69-94. Samuelsson, Bo, et al. From Here to Sustainability – Is the Lisbon/ Goteborg Agenda Delivering?, Gothenburg: Chalmers University of Technology, 2004. Shirazi, M. Reza & Ramin Keivani. “Critical Reflections on the Theory and Practice of Social Sustainability in the Built Environment – a Meta-analysis”, in Local Environment, 22(12) (2017), pp. 1526-1545. Short, John Rennie, Urban Theory Acritical Assessment,New York: Palgrave, 2006. Vallance, Suzanne & Harvey C. Perkins & Jennifer E. Dixon.”What is Social Sustainability? A Clarification of Concepts”, in Geoforum, 42(3) (2011), pp. 342-348. WCED. “Our Common Future”, in World Commission on Environment and Development, Oxford: Oxford University Press, 1987. Weingaertner, Carina & Åsa Moberg. “Exploring Social Sustainability: Learning from Perspectives on Urban Development and Companies and Products”, in Sustainable Development, 22(2) (2014), pp. 122-133. Woodcraft, Saffron & Nicola Bacon & Lucia Caistor-Arendar & Tricia Hackett. Design for Social Sustainability, London: Social Life / Young Foundation, 2012. Woodcraft, Saffron. “Social Sustainability and New Communities: Moving from Concept to Practice in the UK”, in Procedia - Social and Behavioral Sciences, 68 (2012), pp. 29-42. Yiftachel, Oren & David Hedgcock. “Urban Social Sustainability: the Planning of an Australian City”, in Cities, 10(2) (1993), pp. 139-157. Young, Sarah J. & Lynn M. Jamieson. “Delivery Methodology of the Delphi: a Comparison of two Approaches”, in Journal of Park & Recreation Administration, 19(1) (2001), pp. 42-58. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,122 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,624 |
||