کانیشناسی، ژئوشیمی و شرایط تشکیل کانسار مس ابری و رهبری، شمال غرب درونه | ||
| پژوهشهای دانش زمین | ||
| مقاله 5، دوره 14، شماره 2 - شماره پیاپی 54، 1402، صفحه 71-89 اصل مقاله (2.12 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/esrj.2023.100775 | ||
| نویسندگان | ||
| افسانه سلطانی* ؛ فرج الله فردوست | ||
| گروه زمینشناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: کانسارهای سولفیدی استراتابوند و چینهای یکی از بزرگترین ذخایر سولفیدی برای کانیسازی مس هستند. کانیسازی در ایران نهشتههای نوع مانتو فقط در زون ارومیه- دختر، سنندج- سیرجان و زیرپهنه سبزوار گزارش شده است. نهشتههای ابری و رهبری از کانسارهای تیپ مانتو در کمربند آتشفشانی- نفوذی، خواف درونه و قسمت جنوبی زیرپهنه سبزوار هستند. در این تحقیق کانیشناسی، ژئوشیمی و الگوی تشکیل کانسار مس ابری و رهبری مورد بحث و بررسی قرار گرفت. مواد و روشها: در این تحقیق 100 مقاطع نازک و صیقلی تهیه و مورد مطالعه قرار گرفت و بررسی انطباق سیالات با تهیه و مطالعه 3 برش دوبراق از نمونههای سطحی انجام شد. به منظور شناسایی کانیها و مطالعات کامل دگرسانی، 6 نمونه به روش XRD و برای مطالعات ژئوشیمیایی، 22 نمونه سنگ معدنی و سنگهای آتشفشانی- رسوبی به روشهای XRF و ICP-MS در آزمایشگاه نهشتههای بینالود و مرکز تحقیقات فرآوری مواد معدنی ایران مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. بحث و نتایج: مراحل کانیسازی و فرآیندهای تشکیل را میتوان در سه مرحله توصیف کرد: مرحله اول: دیاژنز اولیه، مرحله دوم: مرحله دیاژنز دفن و مرحله سوم: مرحله بالا بردن (فعالیتهای گرمابی). پس از فعالیتهای آتشفشانی گسترده، در مرحله دیاژنز، در این مرحله باکتریهای احیاکننده سولفات آب دریا در محیط حضور داشتند که فعالیت آنها باعث ایجاد شرایط احیا در حوضه شده است. در نتیجه گوگرد حاصل با آهن موجود باعث رسوب پیریت به صورت دانههای پراکنده شده و فضاهای خالی زمینه سنگ را پر میکند. از مرحله دیاژنز به بعد در اثر رسوب رسوبات جدیدتر بر روی آنها دفن صورت میگیرد. سیال گرمابی مس آزاد شده از تبدیل کانیهای هیدروکسید آهن به اکسیدهای آهن و همچنین مس آزاد شده در شبکه کانیهای فلدسپات را در واحدهای آتشفشانی تبدیل شده به دلیل دمای محیط و گردش بالا در واحدهای آتشفشانی و آذرآواری حمل میکند. سپس با چرخش در واحدهای سنگی به واحد آذرآواری با تخلخل و نفوذپذیری بالا رسید و کانیهای کالکوسیت و کالکوپیریت در مرحله دیاژنز دفنی تشکیل شدند. مرحله بالا آمدن (فعالیتهای گرمابی): در پایان فرآیند تدفین و با شروع بالا آمدن منطقه و گسلش، فضاهای باز توسط گسلهای دارونه و بینالود افزایش مییابد که در نهایت باعث فعالیت و غلظت کانیسازی سولفید و اکسید مس میشود. نتیجه گیری: سنگهای آتشفشانی ائوسن کمربند ماگمایی در شمال زون ساختاری ایران مرکزی میزبان نهشتههای مس ابری و رهبری با ترکیب غالب آندزیت و آندزیت بازالتی است. عوامل موثر کانیسازی مس در مناطق مورد مطالعه شامل: 1) سنگشناسی سنگهای میزبان، 2) کنترلهای ساختاری، 3) سیالات گرمابی و 4) وجود سنگهای نفوذی در عمق و دایکهای بازالتی. کانیسازی در سه مرحله تشکیل میشود: دیاژنز اولیه، دیاژنز دفنی و مرحله بالا بردن (فعالیتهای گرمابی). بهطوری که کانیزایی در ناحیه ابری و رهبری به صورت اپی ژنتیکی است، طبقاتی که شبیه به کانسارهای مسی نوع مانتو است. زیت)، 2) آذرآواری(توف و آگلومرا) و 3) رسوبی(آهک، آهک مارنی، سیلتستون و شیل) میباشند. کانهزایی در مرز واحد آهکی با سنگهای آذرآواری و گدازهای به صورت چینهکران رخ داده است و ماده معدنی به شکل رگه- رگچهای، پرکننده حفرهها و فضاهای خالی بین دانهای و دانه پراکنده در واحد گدازهای و آذرآواری تشکیل شده است. کانیهای اصلی تشکیل دهنده کانسارها شامل کانیهای سولفیدی(کالکوسیت، کولیت، بورنیت، کالکوپیریت و پیریت)، کانیهای کربناته (مالاکیت، آزوریت) میباشند. بر پایه نتایج حاصل از دادههای ژئوشیمیایی، سنگهای آتشفشانی میزبان کانهزایی، به سری ماگمایی کالک آلکالن پتاسیم متوسط تا بالا تعلق دارند که در یک رژیم زمینساختی از نوع کمان آتشفشانی حاشیه فعال قارهای تشکیل شدهاند. عنصر مس در بین فلزات پایه دارای بالاترین مقدار ضریب تولید بوده است (معادل 4 تا 5 درصد وزنی). براساس مطالعات میکروترمومتری میانگین دمای همگن شدگی میانبارهای سیال در منطقه ابری و رهبریᵒC 198 و میانگین دامنه شوری 9/8 درصد وزنی معادل NaCl تعیین شد. با توجه به مشاهدات صحرایی و مطالعات آزمایشگاهی انجام شده میتوان گفت کانیسازی در منطقه ابری و رهبری به صورت ناهمزاد و چینهکران است که به کانسارهای مس تیپ مانتو مشابهت دارند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بردسکن؛ درونه؛ چینهکران؛ مانتو؛ مس | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 13,961 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 8,592 |
||
| تعداد نشریات | 41 |
| تعداد شمارهها | 1,610 |
| تعداد مقالات | 14,141 |
| تعداد مشاهده مقاله | 97,698,634 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 62,362,560 |