تأثیر نوزمینساخت بر ژئومورفولوژی گالیها در دشتسرهای جنوب البرز شرقی (محدوده گرمسار- سمنان) | ||
| پژوهشهای دانش زمین | ||
| دوره 12، شماره 1 - شماره پیاپی 45، 1400، صفحه 131-151 اصل مقاله (1.92 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.52547/esrj.12.1.131 | ||
| نویسندگان | ||
| مجتبی یمانی* ؛ ابوالقاسم گورابی؛ مهران مقصودی؛ صدیقه محبوبی | ||
| گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| لندفرمها در نواحی دارای فعالیتهای تکتونیکی، حاصل ترکیب پیچیدهای از تاثیرات حرکات عمودی و افقی مربوط به بلوکهای پوستهای و فرسایش یا رسوبگذاری توسط فرایندهای سطحی است. در این پژوهش، گالیهای سطح دشتسرهای موجود در دامنههای جنوبی البرز شرقی (منطقه گرمسار- سمنان) مورد بررسی قرار گرفتهاند. گالیهای موجود از مغرب به مشرق خصوصیات مورفومتری متفاوتی را نشان میدهند، برای پی بردن به علل این تفاوتها، پس از گردآوری دادهها و تحلیل رقومی تصاویر و نقشهها، قلمرو تحقیق به 4 بازه و سایت مطالعاتی تقسیم شد. در مجموع این سایتها 35 گالی را پوشش دادند. در مرحله بعد پس از نمونهبرداری از دیواره تا کف گالیها کارهای ژئوشیمی و دانهسنجی بر روی آنها انجام گرفت. همچنین مورفومتری گالیهای هر سایت در مقاطع مشخص و فواصل مساوی انجام شد، علاوه بر این، تراکم پوششگیاهی و نوع آن برداشت گردید. در مرحله بعد شواهد مورفوتکتونیک با بررسی تصاویر ماهوارهای و شواهد زمینی بررسی شد. سرانجام ارتباط مورفومتری، دادههای رسوبی و تاثیر نوزمینساخت و چگونگی تأثیر آن بر گالیهای منطقه تحلیل گردید. یافتهها نشان میدهند که دادههای فیزیکی رسوبات از نظر نوع و اندازه در مقیاس سطحی و عمقی نتوانسته در همه سایتها بهطور کامل در توسعهیافتگی گالیها موثر باشد. شاید در سایت 4، توسعهیافتگی را فقط به عامل قطر رسوب منطقه و در سایت 2، عدم توسعهیافتگی گالیها را به این عامل بتوان نسبت داد ولی در دو سایت دیگر یعنی سایت 1 و 3، نمیتوان توسعهیافتگی گالیها را تنها به بافت و قطر رسوب منطقه نسبت داد، بلکه باید عامل مهمتر تکتونیک را مدنظر قرار داد. تفاوت شیمی رسوب در 4 سایت جزئی بود، نوع و تراکم پوشش گیاهی و کاربری اراضی نیز در همه سایتها تقریبا یکسان است. بنابراین نتایج حاصل از تحلیل عوامل تأثیرگذار و نقشه پهنهبندی نهایی حاصل از ANP و فازی، همه نشانگر آن است که در بین عوامل بررسی شده، نوزمینساخت فعال نقش اصلی را در توسعهیافتگی گالیها به عهده داشته است و شیمی رسوبات نقش ثانوی را دارا بودهاست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| البرز شرقی؛ دشتسر؛ ژئومورفولوژی؛ گالی؛ نو زمینساخت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Neotectonic influence on geomorphology of gallies on plains of western Alborz mountains (from Garmsar to Semnan) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| mojtaba yamani؛ Abolghasem Gooraby؛ mehran Maghsoudi؛ sedigheh Mahboobi | ||
| Department of Physical Geography, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Extended abstract Introduction Landforms in the areas of tectonic activities are resulted from a complicated combination of vertical and horizontal movements related to crustal blocks, erosion, and surface sedimentation. Considering these facts, there is a great diversity of land at the Hillside of the Eastern Alborz Mountains and in the Garmsar to Semnan Range. Initially, it is impossible to provide a reason for these sudden changes, except for the tectonic factor. Because across the Garmsar fault, the gullies are concentrated only in a limited section of the fault line and have a different morphometry. On the other hand, the existence of a cone-shaped sequence along the Garmsar fault shows a clear dynamic difference in terms of the exploration process and the density between these two landforms, which has been addressed in this study. Since gullies are important landforms for identifying landform changes and sequences of landforms in geomorphology, they are important. Therefore, due to the apparent similarities of the surface of the earth, this cannot be considered effective as a single factor in different parts of gullies; this is the main issue of this research. Materials and methods In this research, we have investigated gullies on southern slopes of eastern Alborz, from Garmsar to Semnan. The gully landforms have different morphological properties from west to east. To find out the factors creating the differences, we have gathered data and processed satellite images. By the way, we have divided the region into four sites or subsections for further analysis. The samples have been taken from the walls and bottoms of the gullies for geochemical and granulometric analyses. We have also measured morphometric properties of the gullies of each site in given cross-sections and equal distances. Vegetation density and taxonomy have also been obtained through the field survey. Morpho-tectonic evidence has been examined by field observations and satellite images. Then, we have applied Analytical Network Process (ANP) and Fuzzy analysis to examine the influences of morphometry, sediment characteristics, and neo-tectonic properties on gully development in the area. Discussion and Conclusion Considering that various factors are involved in the creation and development of gullies, each of the factors considered in the region were first studied in order to determine the effect of each of them and the most important factor in this regard. The factors involved are physics and sediment chemistry, tectonic effects in the area, vegetation and land use. The results have indicated that physical characteristics of the sediments in size and type could not have similar impacts in all the subsections. In site 4, more developed landforms are related to the fine-grain textures. On the contrary, in site 2 less developed gullies are resulted from coarse grain texture. In the other two sites, the development of gullies cannot be attributed to texture and diameter of the sediments. However, the development of the landforms is more affected by it position over the walls of the fault. There are no considerable differences in vegetation, land use, and geochemical properties among the four sites. The measurements showed that the fault wall at a height of 10.5 meters at the end of site 1 and the uplift of the middle portion of the cone at site 3, at 14 meters, are the main reasons for the expansion and deepening of the gullies in these two sites. However, these conditions do not exist on the other two sites. On site 2, gullies do not develop at all, and on site 4, there is a typical development of gullies because of the type and texture of the region's sedimentation. Results Physical and chemical factors of surface sedimentation and sedimentation of gullies, as well as the study of the type and species of vegetation in the region have been studied. Also the effect of tectonics and all the evidence of tectonic landforms in the region have been investigated. The relationship between tectonics with the expansion of gullies in the region are studied. According to the final zoning map of the ANP, the largest area of the southern Alborz pediment, the low and middle erosion classes of the gully, have been allocated. Based upon the final zonation map of ANP and fuzzy, it can be concluded that two main factors of active neotectonics and deposit texture have had the most important influence on gully development. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Eastern Alborz, Plains, Geomorphology, Gully, Neotectonic | ||
| مراجع | ||
|
-اﻣﻴﺮاﺣﻤﺪی، ا.، اﺑﺮاﻫﻴﻤﻲ، م. و ﭘﻮرﻫﺎﺷﻤﻲ، س.، 1394. شاخصهای ارزﻳﺎﺑﻲ ﺗﻜﺘﻮﻧﻴﻚ ﻓﻌﺎل در ﺑﺮآورد وﺿﻌﻴﺖ ﺗﻜﺘﻮﻧﻴﻜﻲ در حوضه آﺑﺨﻴﺰ ﺣﺒﻠﻪرود، ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎ و ﺗﻮﺳﻌﻪ، ﺷﻤﺎره 41، ص ۲۳-۴۲. -حبیب اللهیان، م. و رامشت، م.ح.، 1391. کاربرد شاخصهای ارزیابی تکتونیک جنبا در برآورد وضعیت تکتونیکی بخش علیای زایندهرود، جغرافیا و توسعه، شماره 26، ص 99-112. -ﻓﺘﻮﺣﻲ، ص.، 1392. تأثیر ﺗﻜﺘﻮﻧﻴﻚ ﻓﻌﺎل در ﺷﺮق حوضه زاﮔﺮس ﺑﺮ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﺨﺮوطاﻓﻜﻨﻪی دوﻗﻠﻮی وزﻳﺮه، ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎ و ﺗﻮﺳﻌﻪ، ﺷﻤﺎره 32، ص 163 - 176. -قدسی پور، ح.، 1390. فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، چاپ هشتم، تهران، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، ۲۸۹ ص. -کلر، ا. و پینتر، ن.، ۱۳۹۵. تکتونیک فعال زمینلرزهها، بالاآمدگی و چشمانداز، ترجمه ابوالقاسم گورابی، نشر انتخاب، ۳۴۵ ص. -مجیدزاده، ر.، حسین زاده، م.ح. و اسماعیلی، ر.، 1390. ارزیابی کمی مورفوتکتونیک فعال در حوضههای البرز شمالی (حدفاصل شهرهای بهشهر تا نکاء)، مجموعه مقالات سیامین گردهمایی علوم زمین، وزارت صنعت معدن تجارت، سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی. -ﻣﺤﻤﺪاﺑﺮاﻫﯿﻤﯽ، م.، ﺟﻮادی، م. و وﻓﺎﺧﻮاه، م.، 1394. ﺑﺮرﺳﯽ ارﺗﺒﺎط ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺆﺛﺮ ﺧﺎﮐﯽ و ﻏﯿﺮﺧﺎﮐﯽ در اﯾﺠﺎد ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ ﺧﻨﺪﻗﯽ ﺧﻄﯽ در ﺣﻮزه آﺑﺨﯿﺰ آق اﻣﺎم (2)، ﻧﺸﺮﯾﻪ پژوهشهای ﺧﺎک (ﻋﻠﻮم ﺧﺎک و آب)، ﺟﻠﺪ 29، ﺷﻤﺎره 4، ص ۹۲-۱۱۲. -محمدنژاد آروق، و.، 1390. تحلیل مقایسهای تحول مخروطافکنههای دامنه جنوبی البرز شرقی (دامغان تا گرمسار)، رساله دکتری، رشته ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران. -مددی، ع.، رضائی مقدّم، م.ح. و رجایی، ع.، 1383. تحلیل فعالیتهای نئوتکتونیک با استفاده از روشهای ژئومورفولوژی در دامنههای شمالغربی تالش (باغروداغ)، پژوهشهای جغرافیایی- شماره 48، ص 123- 138. -یمانی، م. و عرب عامری، ع.، 1397. کاربرد آنالیز کمی پارامترهای ژئومورفومتریک حوضه آبخیز در شناسایی مناطق حساس به فرسایش (مطالعه موردی: حوضه منج)، جغرافیا و مخاطرات محیطی، سال 7، شماره 26، ص ۴۵-۶۲.
-Ambili, V. and Narayana, A.C., 2014. Tectonic effects on the longitudinal profiles of the Chaliyar River and its tributaries, southwest India, Geomorphology, v. 217, p. 37-47.
-Burbank, D.W. and Anderson, R.S., 2001. "Tectonic Geomorphology", Blackwell Science, doi:10.1016/j.geomorph.2010.10.033London, 274 p.
-Cook, K., Jens, L., Turowski, M. and Niels, H., 2014. River gorge eradication by downstream sweep erosion, NATURE GEOSIENCE, v. 7.
-Demoulin, A., 2011. Basin and river profile morphometry: A new index with a high potential for relative dating of tectonic uplift, Geomorphology, v. 126, p. 97-107.
-Flores-Prieto, E., Queneherve, G., Bachofer, F., Shahzad, F. and Maerker, M., 2015. Morphotectonic interpretation of the Makuyuni catchment in Northern Tanzania using DEM and SAR data, Geomorphology, v. 248, p. 427-439.
-Hamdouni, R.El., Iriggaray, C., Fernandez, T., Chacon, J. and Keller, E.A., 2008. Assessment of relative active tectonics, southwest border of the Sierra Nevada Southern Spain, Geomorphology, doi: 10.1016/j.geomorph.2007.08.004.
-Ioannis, M.T., Ioannis, K.K. and Pavlides, S., 2006. Tectonic geomorphology of the easternmost extension of the Gulf Corinth (Beotia, cnteral Greece). Tectonophysics, https://doi.org/10.1016/j.tecto.2007.06.015. v. 453, p. 211-232.
-Keller, E.A. and Pinter, N., 1996. Active tectonic: Earthqukes, Uplift. And Landscape. Prentice Hall, Pub, 345 p.
-Pickering, J., 2010. Aluvial river response to active tectonics in the Dehradun region, Northwest India: A case study of the Ganga and Yamuna rivers, Durham theses, Durham University.
-Tang, Y., Wen, L.L. and Wei, G.W., 2017. Approaches to multiple attribute group decision making based on the generalized dice similarity measures with intuitionistic fuzzy information. International Journal of Knowledge-based and Intelligent Engineering Systems, v. 21, p. 85-95.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 9,625 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 6,816 |
||