بازجهش ایزوستازی پوسته در محدوده دریاچه ارومیه ناشی از خشک شدن آن | ||
| پژوهشهای دانش زمین | ||
| دوره 12، شماره 3 - شماره پیاپی 47، 1400، صفحه 58-67 اصل مقاله (1.01 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/esrj.2021.100884 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا حنیفی* ؛ بهزاد زمانی قرهچمنی؛ ابراهیم اصغری کلجاهی | ||
| گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران | ||
| چکیده | ||
| دریاچه ارومیه در شمالغربی ایران بین مختصات جغرافیایی 37 درجه و 3 دقیقه تا 38 درجه و 17 دقیقه عرض شمالی و 44 درجه و 59 دقیقه تا 45 درجه و 56 دقیقه طول شرقی قرار دارد. این دریاچه در حوضه پیش کمانی، کمان ماگمایی ارومیهدختر قرار گرفته است. دریاچه ارومیه، بزرگترین و شورترین دریاچه دائمی ایران با مساحتی حدود 6000 کیلومترمربع، طول بین 120 تا 150 کیلومتر، عرض بین 20 تا 50 کیلومتر، بیشترین ژرفای 13 متر و متوسط ژرفای 6 متر میباشد. بر این مبنا حجم متوسط آن بین 12 الی 33 میلیارد مترمکعب به ترتیب در زمانهای کمآبی و پرآبی برآورد میشود. در سالهای گذشته بحران زیستمحیطی و خشک شدن حدود 85 درصدی آب دریاچه ارومیه، یکی از بزرگترین مخاطرات زمینشناختی کشور در منطقه آذربایجان محسوب میگردد. خشک شدن دریاچه ارومیه با باربرداری گسترده در سطح پوسته همراه بوده است. در این پژوهش میزان بالاآمدگی پوسته زمین (بازجهش ایزوستازی) در نتیجه باربرداری ناشی از خشک شدن دریاچه ارومیه با در نظر گرفتن ایزوستازی به صورت ناحیهای (ایزوستازی خمشی) برآورد شده است. با باربرداری ایجاد شده از سطح دریاچه ارومیه (در حدود 20 میلیارد تن)، بر اثر بازجهش ایزوستازی جهت تعادل، امکان 85 میلیمتر فراخاست وجود دارد. این فراخاست در طی 22 سال برای رسیدن به تعادل ایزوستازی میتواند روی داده باشد. این بازجهش ایزوستازی بهطور موثری میتواند موجب تحریک و فعال شدن گسلهای لرزهزای منطقه که تاریخچه لرزهزایی گستردهای دارند، گردد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| باربرداری؛ بالاآمدگی؛ بازجهش ایزوستازی؛ دریاچه ارومیه؛ زمینلرزه | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Crustal Isostatic Rebound in the Lake Urmia area due to its desiccation | ||
| نویسندگان [English] | ||
| zahra hanifi؛ Behzad Zamani Gharechamani؛ Ebrahim Asghari-Kaljahi Asghari-Kaljahi | ||
| Department of Earth Sciences, Faculty of Natural Science, Tabriz University, Tabriz, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Extended abstract Introduction Lake Urmia is located in the northwestern of Iran. The geographic coordinates of this lake is between 37⁰ 03' to 38⁰ 17' North and 44⁰ 59' to 45⁰ 56' East. Lake Urmia is largest and saltiest permanent lake in Iran with a surface area of approximately 6000 km2, a length of 120 to 150 km, a width of 20 to 50 km, a maximum depth of 13 m, and Average depth of 6 m. Based on this, its average volume is estimated between 12 to 33 Milliard tones in times of aridity and wateriness, respectively. In recent years, environmental crisis and drying of about 85 percent of Lake Urmia water's, is considered one of the biggest geological hazards in the Azerbaijan region of Iran. Drying of Lake Urmia has been associated with a vast unloading on the surface of the crust. In this research, uplifting of the earth's crust (Isostatic Rebound) as a result of unloading due to the drying of Lake Urmia and the hazards caused by it have been investigated. Method In this research, uplift rate of crust (Isostatic Rebound) is calculated based on: Unloading as a consequence of the Lake Urmia desiccation during 22 years (from 1375 to 1396) Density of fresh water (because of deposition of soluble and insoluble materials in water at the bottom of the lake) Regional isostasy (flexural isostasy) and the hazards of isostatic rebound has been investigated. Results In this study, first the maximum amount flexure or depression due to the initial loading of water and its required parameters is estimated and then the amount of isostatic rebound (uplift) after loading from the surface of Lake Urmia as the result of decreasing water level and related parameters and the hazards of isostatic rebound has been investigated. Conclusions According to the estimates of this research, following the surface unloading of the lake Urmia, there are 85 mm uplift possibility, to balance the isostatic rebound. This uplift could be sudden in 22 years (0.39 cm/year) that, for confirmation, more comprehensive studies with sufficient data are needed. In this study, due to the lack or absence of sufficient data and the cost of data preparation and lack of time was not possible. Acknowledgments This work was supported by the Ministry of the Sciences, Research and Technology of Iran and the University of Tabriz. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Unloading, Uplift, Isostatic rebound, Urmia lake, Earthquake | ||
| مراجع | ||
|
-ابوالقاسم، م.، حاتم چوری، ی. و جمور، ی.، 1388. تعیین وضعیت ایزوستازی در ایران، مجله نقشهبرداری، سال 20، شماره 102.
-آریامنش، م.، 1391. بررسی نقش کاهش آب دریاچه ارومیه در زلزلههای منطقه آذربایجان، همایش ملی آسیبشناسی و برنامهریزی اثرات زلزله، دانشگاه پیامنور استان آذربایجانشرقی، هریس.
-آقانباتی، ع.، 1383. زمینشناسی ایران، چاپ سوم، سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور، 375 ص.
-بلالی اسکویی، ف.، 1395. بررسی تاثیر آبگیری ناگهانی دریاچه ارومیه در وقوع زمینلرزههای پی در پی شهرستان خوی (زمان وقوع زمینلرزهها 20 تیر 1395، اولین کنفرانس بینالمللی آب، محیطزیست و توسعه پایدار گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی، دانشگاه محقق اردبیلی، 6 تا 8 مهر.
-حنیفی، ز.، 1397. مطالعه ساز و کار زمینساختی تشکیل دریاچه ارومیه و بررسی زلزلههای القایی احتمالی، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز.
-حنیفی، ز.، زمانیقرهچمنی، ب. و اصغری کلجاهی، ا.، 1397. بررسی تغییرات ضریب لرزهخیزی b در اثر کاهش آب دریاچه ارومیه، بیست و یکمین همایش انجمن زمینشناسی ایران و یازدهمین همایش ملی زمینشناسی دانشگاه پیامنور قم.
-زارع، م.، 1393. مجموعه مذاکرات سمینار، گذشته، حال، آینده دریاچه ارومیه، انتشارات فرهنگستان علوم.
-شهرابی، م.، 1373. شرح نقشه زمینشناسی چهار گوش ارومیه (مقیاس 250000/1)، سازمان زمینشناسی کشور.
-قاسمی، م.ر.، 1387. پایههای زمینشناسی ساختمانی، انتشارات سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور.
-کری، ف. و واین، ف.، 1386. زمینساخت جهانی، ترجمه حسنزاده، ج.، مدبری، س.، انتشارات دانشگاه تهران، 425 ص.
-Ballato, P., Nwaczyk, N., Landgraf, A., Strecker, M., Friedrich, A. and Tabatabaei, S., 2008. Tectonic control on sedimentary facies pattern and sediment accumulation rates in the Miocene foreland basin of the southern Alborz mountains, Northern Iran, Tectonics, doi.org/10.1029/2008TC002278.
-Dewey, J.F., Hempton, M.R., Kidd, W.S.F., Saroglu, F. and Sengör, A.M.C., 1986. Shortening of continental lithosphere: the neotectonics of Eastern Anatolia a young collision zone, in Collision Tectonics (edited by M.P. Coward and A.C. Ries), Geological Society Special Publication, v. 19, p. 3-36.
-Kelts, K. and Shahrabi, M., 1986. Holocene sedimentology of hypersaline Lake urmia, Nortwestern Iran, Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 54 p.
-Kiamehr, R. and Sjoberg, L.E., 2005. Effect of the SRTM global DEM on the determination of a high-resolution geoid model: a case study in Iran, Journal of Geodesy, v. 79, p. 540-551.
-McGuire, B., 2013. Waking the Giant: How a Changing Climate Triggers Earthquakes, Tsunamis, and Volcanoes, Oxford University Press, 320 p.
-Su, Z., Wang, Er-C., Hu, Jyr-C., Talebian, M. and Karimzadeh, S., 2016. Quantifying the Termination Mechanism Along the North Tabriz-North Mishu Fault Zone of Northwestern Iran via Small Baseline PS-InSAR and GPS Decomposition, IEEE Journal of Selected Topics in Applied Earth Observations and Remote Sensing, v. 10, p. 130-144.
-Turcotte, D.L. and Schubert, G., 1982. Geodynamics-Applications of Continuum Physics to Geological Problems, 450 p.
-Vanicek, P. and Christou, N.T., 1993. Geoid and its Geophysical Interpretations.
-Whidden, K.M., Hansen, K., Timothy, M., Boltz, M.S., Pankow, K.L. and Koper, K.D., 2014. Natural reservoirs and triggered seismicity: a study of two northern Utah Lakes. American Geophysical Union, Fall Meeting 2014.
-Weber, G. and Zomorrodian, H., 1988. Regional geopotential model improvement for the regional Iranian geoid determination, Bulletin Géodésique, v. 62, p. 125-141.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 10,071 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 6,085 |
||