چگونگی نقشآفرینی زنان درباری در حکومت آلمظفر | ||
| مجله تاریخ ایران | ||
| مقاله 3، دوره 13، شماره 2 - شماره پیاپی 26، 1399، صفحه 43-66 اصل مقاله (287.56 K) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.52547/irhj.13.2.43 | ||
| نویسندگان | ||
| جمشید نوروزی* 1؛ مژگان صادقی فرد2 | ||
| 1دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور | ||
| 2دانش آموخته دکترای تاریخ ایران بعد از اسلام | ||
| چکیده | ||
| جایگاه اجتماعی زنان و چگونگی نقشآفرینی آنها در طول تاریخ ایران، تحت تأثیر اوضاع سیاسی و اجتماعی و فرهنگی و مذهبی این سرزمین، تغییر و تحولاتی داشته است. با استقرار ترکان و سپس مغولان در جایگاه حکمرانی ایران، تحت تأثیر سنن قبیلهای و شیوه های زندگی این اقوام و نیز موقعیت برجسته برخی زنان درباری آنان، شرایط و فرصت بیشتری برای حضور پررنگتر زنان فراهم گردید. با گذر زمان و افزایش تأثیرپذیری ایلخانان مغول از فرهنگ و مذهب ایرانیان و نیز اندیشه سیاسی دیرینه و عمدتاً مردسالار ایران، نقشآفرینی زنان درباری بیش از امور سیاسی به امور اجتماعی و فرهنگی کشیده شد. این تغییر شکل نقشآفرینی زنان درباری همانند دیگر میراثها، به برخی حکومتهای محلی پساایلخانی رسید که بانیان و حکمرانان آنها بیش از ایلخانان متأخر در دامن فرهنگ ایرانی تربیت یافته بودند. تبیین وضعیت زنان درباری و چگونگی نقش-آفرینی آنان در حکومت محلی آلمظفر(713-795ق./ 1314- 1393م.)، با استفاده از رویکرد تاریخی و روش توصیفی– تحلیلی، هدف اصلی این پژوهش است. یافتههای تحقیق، نشان میدهد که زنان درباری آلمظفر به دلیل ماهیت دینی حکومت آلمظفر و فرهنگ دیوانسالاری ایرانی، بیشتر در پس پرده سیاست به ایفای نقش پرداختند. زنان درباری این حکومت، علیرغم برخی فعالیتهای سیاسی چون نیابت چند روزه حکومت برخی شهرها و تحریک گاهگاه شاهان و شاهزادگان مظفری در منازعات سیاسی و نظامی، بیشتر به فعالیت در پشت پرده سیاست از طریق اعمال نفوذ روی تصمیمات و اقدامات شخصیتهای سیاسی و نیز انجام برخی امور عامالمنفعه مانند احداث مساجد و مدارس مشغول بودند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| زنان درباری؛ آل مظفر؛ قدرت سیاسی؛ خیانت؛ امور عامالمنفعه | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Role Playing Factuality of Court Women in Al-Muzaffar goverment | ||
| نویسندگان [English] | ||
| jamshid norozi1؛ Mozhgan Sadeghifard2 | ||
| 1Associated Professor of the Department of History, Payam-e Noor University | ||
| 2ph.d Graduate in History of Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Under the affect of the political, social, cultural and religious situation of Iran, the social position of women and their role playing has undergone changes and developments throughout the history of Ira. Over the course of time and because of the increasing influence of Iranian cultural and religious factors on the Mongol ilkhans, as well as the ancient and mostly patriarchal political thought of Iran, the role playing of court women was passed over to social and cultural domains rather than the mere politics. Likened to any other heritages, this role playing deformation of court women extended to some post-Ilkhan local rules, whose founders and rulers were more educated in the Iranian culture than the later Ilkhans. Employing historical approach and descriptive-analytical method, this research is mainly aimed at explaining the position of court women and factuality of their role playing in the local rule of Al-Muzaffar (1291-1373AD). Findings of research demonstrate that Al-Muzaffar court women under the influence of factors including the nature of Al-Muzaffar rule and the Iranian traditional bureaucracy, mostly played a role behind the pilitical scenes. In spite of some political activities, such as the several-day vicarious ruling of some cities and the occasional incitement of Mozaffari kings and princes in political and military conflicts, the court women in the mentioned era were more active behind the political scenes influencing decisions and actions related to prominent political figures as well as getting involved in building public utilitiy affairs including building mosques and schools. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| court women, Al-Muzaffar, political power, betrayal, public utilitiy affairs | ||
| مراجع | ||
|
ابن بطوطه. سفرنامة ابن بطوطه، ترجمة محمدعلی موحد، ج 1، تهران: نشر آگاه، 1376.
ابن زرکوب شیرازی، ابوالعباس احمد. شیرازنامه، تصحیح بهمن کریمی، تهران: مطبعة روشنایی، 1350.
ابن شهاب یزدی، تاجالدین حسن. جامعالتواریخ حسنی، کتابخانة ملی: نسخة خطی.
ابن عنبه، جمالالدین أحمد بن علی الحسنی. عمدهالطالب فی الانساب آل ابی طالب، تحقیق سید مهدی الرجایی، قم: مکتبه سماحه آیت العظمی المرعشی للخزانه العالمیه للمخطوطات الاسلامیه، 1425ق.
آیتی، عبدالحسین. تاریخ یزد، یزد: نشر گلبهار یزد، 1317.
بیانی، شیرین. هشت مقاله در زمینة تاریخ، تهران: انتشارات توس، 1352.
_______. تاریخ آل جلایر، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1382.
_______. زن در ایران عصر مغول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1397.
تاریخ شاهی قراختاییان. به اهتمام و تصحیح محمدابراهیم باستانی پاریزی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1355.
جعفری، جعفر بن محمد بن حسن. تاریخ یزد، محقق و مصحح ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1343.
حافظ، شمسالدین محمد. دیوان حافظ از نسخة محمد قزوینی و قاسم غنی، تهران: نشر علی، 1385.
حافظ ابرو، عبدالله بن لطفالله. جغرافیای حافظ ابرو، مقدمه و تصحیح و تحقیق صادق سجادی، تهران: دفتر نشر میراث مکتوب، 1375.
ـــــــــــــــــــــــــــ. زبدهالتواریخ، مصحح حاج سید جوادی، ج 1 و 2، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ، 1380.
خواندمیر، غیاثالدین بن همامالدین. حبیبالسیر اخبار فی البشر، زیر نظر محمد دبیرسیاقی، ج 3، تهران: نشر خیام، 1333.
دولتشاه سمرقندی. تذکرهالشعرا، به اهتمام ادوارد براون، تهران: اساطیر، 1382.
رشیدالدین فضلالله همدانی. تاریخ مبارک غازانی، مصحح کارل یان، هرتفورد: استفن اوستین، 1358ق.
زرینکوب، عبدالحسین. از کوچة رندان، تهران: سخن، 1394.
ساوجی، سلمان. دیوان سلمان ساوجی، با مقدمه و تصحیح ابوالقاسم حالت، تهران: نشریات ما، 1371.
سرآبادانی تفرشی، اکرم. «نظری بر دستاوردهای فرهنگی و تمدنی آل مظفر»، نامة تاریخپژوهان، ش 22، 1389.
سمرقندی، کمالالدین عبدالرزاق. مطلع السعدین و مجمع البحرین، محقق و مصحح عبدالحسین نوایی، ج 1 و 2، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1372.
زاکانی، عبیدالله. کلیات عبید زاکانی، تصحیح عباس اقبال، شرح پرویز اتابکی، تهران: کتابفروشی زوار، 1343.
غنی، قاسم. تاریخ عصر حافظ (بحث در آثار و افکار و احوال حافظ)، مقدمه از محمد قزوینی، تهران: نشر هرمس، 1386.
کاتب یزدی، احمد بن حسین بن علی. تاریخ جدید یزد، به کوشش ایرج افشار، تهران: امیرکبیر، 1357.
کتبی، محمود. تاریخ آل مظفر، محقق و مصحح عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر، 1364.
کرون، پاتریشا. جامعههای ماقبل صنعتی، کالبدشکافی جهان مدرن پیشامدرن، ترجمة مسعود جعفری، تهران: نشر ماهی، 1396.
لمبتون، آن. تداوم و تحول در تاریخ میانة ایران، ترجمة یعقوب آژند، تهران: نشر نی، 1372.
لیمبرت، جان. شیراز در روزگار حافظ، ترجمة همایون صنعتیزاده، شیراز: دانشنامة فارس، 1387.
مستوفی بافقی، محمد مفید. جامع مفیدی، به کوشش ایرج افشار، ج 3-1، تهران: اساطیر، 1385.
مستوفی، حمدالله. تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر، 1362.
معلم یزدی، معینالدین بن جلالالدین. مواهب الهی، مقدمه و تصحیح سعید نفیسی، تهران: اقبال، 1326.
میرخواند، محمد بن سید برهانالدین خواندشاه. روضهالصفاء فی سیرتالانبیاء، ج 4، تهران: خیام، 1339.
محمدپور، زینب. «تأثیر متقابل جوامع ایرانی و مغولی بر وضعیت زنان ایران عصر مغول»، پایاننامة کارشناسی ارشد، دانشکدة ادبیات دانشگاه الزهرا، 1389.
نخجوانی، محمد بن هندوشاه. دستورالکاتب فی تعیین المراتب، به اهتمام علی اوغلیزاده، ج 1، مسکو: فرهنگستان علوم جمهوری شوروی سوسیالیستی، 1971م.
نطنزی، معینالدین. منتخب التواریخ معینی، به اهتمام پروین استخری، تهران: اساطیر، 1383.
وزیریکرمانی، احمدعلی. تاریخ کرمان، تصحیح و تحشیة محمدابراهیم باستانی پاریزی، تهران: علم، 1385.
هدایت، رضا قلیخان. مجمعالفصحا، ج 1، تهران: امیرکبیر، 1382.
یزدانی، زینب. «زن و شعر»، کتاب ماه ادبیات، س 2، ش 19، 1387 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3,715 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 3,917 |
||