نقش منطقه همگرایی بین حارهای (ITCZ) در تکوین و الگوی گسترش زبانه کمفشار سودانی در بارشهای فراگیر و شدید جنوب ایران | ||
| پژوهشهای دانش زمین | ||
| دوره 12، شماره 3 - شماره پیاپی 47، 1400، صفحه 223-241 اصل مقاله (1.9 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/esrj.2021.101037 | ||
| نویسندگان | ||
| مهناز جعفری؛ حسن لشکری* | ||
| گروه جغرافیایی طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| بارشهای همرفتی شدید در نتیجه پتانسیل رطوبتپذیری بالا و دسترسی به منابع رطوبتی دریاهای گرمجنوبی از ویژگیهای بارشی سامانه کمفشار سودانی است که به خصوص بر روی کشورهای حاشیه جنوبی خلیجفارس، نیمهجنوبی و جنوبغربی ایران بسیار مشهود است. برخی از محققین منشا اولیه این سامانه را گسترش شمالسوی منطقه همگرایی بین حارهای (ITCZ) در محدوده °25 تا °35 شرقی (آفریقای شرقی) و ایجاد یک هسته حرارتی بر روی جنوب سودان و اتیوپی میدانند. لذا هدف این تحقیق شناسایی ارتباط و انطباق گسترش شمالسوی زبانه کمفشار سودانی با الگوی گسترش شمالسوی ITCZ در هنگام وقوع بارشهای فراگیر و شدید نیمهجنوبی ایران است. براساس معیارهای انتخابی، 86 سامانه بارشی فراگیر در منطقه شناسایی شد. پس از ترسیم موقعیت متوسط ماهانه ITCZ، الگوی هسته مرکزی، اولین منحنی بسته شده و گسترش زبانه کمفشارسودانی برای روزهای بارشی سامانهها، نتایج زیر حاصل شد. در تمام ماهها زبانهای از ITCZدر محدوده شاخ آفریقا با راستای جنوبغربی-شمالشرقی تا شمال یمن گسترش یافته است. الگوی گسترش زبانههای کمفشار سودان، پراکنش هستهها و پهنه گسترش اولین منحنی بسته، کاملا با الگوی ماهانه گسترش ITCZ انطباق دارد. این مسئله نقش غیرقابل انکارITCZ را در تکوین، گسترش و تامین رطوبت سامانههای بارشی نشان میدهد. در ماه ژانویه تعداد سامانههای بارشی، پهنه اثر پراکنش و عمق نفوذ محور سامانههای ورودی به نیمهجنوبی ایران افزایش اما در ماههای نوامبر و آوریل کاهش یافته است. این مساله میتواند به ترمودینامیک ضعیفتر سامانهسودانی در ابتدای شروع فعالیت،گسترش ضعیف ITCZ بر روی منطقه بدلیل استقرار غربسوی واچرخند عربستان در ابتدای فصل بارشی و برگشت غربسوی آن در انتهای دوره بارشی مرتبط باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سامانههای بارشی فراگیر؛ کمفشار سودانی؛ منطقه همگرایی بین حارهای؛ نیمه جنوبی ایران؛ واچرخند عربستان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The role of InterTropical Convergence Zone (ITCZ) in the development and pattern of Sudanese low-pressure trough expansion in pervasive and severe rainfall in Southern Iran | ||
| نویسندگان [English] | ||
| mahnaz jafari؛ hassan lashkari | ||
| Department of Physical Geography, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Extended abstract Introduction Sudanese low-pressure is a system with tropical characteristics. Its precipitation characteristics are very similar to that of tropical systems. This is especially evident in the countries on the southern shores of the Persian Gulf and in the southern and southwestern parts of Iran. Heavy rainfall of this system results in high moisture potential and access to the resources of the warm southern seas. Some researchers believe that the system originated in the northward expansion of the Inter-Tropical Convergence Zone (ITCZ) in the range of 25 to 35° east (in East Africa) and created a thermal nucleus in southern Sudan and Ethiopia (Lashkari, 1996; 2001). The aim of this study is to identify the adaptation of northward expansion of the Sudanese low-pressure trough with the ITCZ northward expansion pattern during pervasive and severe rainfall in the cold season in the southern half of Iran. Materials and methods Two categories of data were used for this study. These data included daily precipitation data from the Iranian Meteorological Organization and the ERA interim gridded data which included sea level pressure and the specific humidity of the 700 HP of the ECMWF. Second category data with horizontal resolution of 0.5 × 0.5° during 1997-2017 statistical period were prepared. Subsequently, based on the selected criteria, 86 pervasive and severe rainfall systems were identified. Then, the ITCZ's average monthly position, the central core pattern, the area of the first closed curve, and the expansion of the Sudanese low-pressure trough for all 86 days of rainfall were plotted. In the final step, the position of the ITCZ was identified using a special humidity variable of 700 HP in the tropical region for the systems of each month. Results and discussion This study has been examining the degree of adaptation and the role of the ITCZ in the formation, expansion and moisture supply of rainfall by Sudanese systems in three general forms for selected precipitation samples. Expansion pattern of the Sudanese low-pressure core During all months, the region between the eastern border of Sudan and Ethiopia is the focus of Sudan's low-pressure core. In November, December, March and April the pattern of distribution of low-pressure cores show very good adaptation with the expansion pattern of the ITCZ. However in January and February, the cores become condensed in the southeastern part of Sudan. Expansion pattern Sudanese low-pressure first closed curve The pattern of expansion of Sudanese low-pressure first closed curve shows very good adaptation with the trough pattern of the ITCZ in all months. The adaptation of the ITCZ trough and the pattern of expansion of the low-pressure internal core indicate that it plays a significant role in the strengthening and flowing pattern of Sudanese low-pressure. Synoptic expansion pattern of Sudanese low-pressure trough axis In all cases and all months, the extension of the low-pressure trough, especially over the Red Sea and the Bab al-Mandeb Strait, and even part of the Arabian Peninsula is in adaptation with the extension of the ITCZ trough. Conclusion During all the months of the rainy season, an ITCZ trough with a southwest-northeast direction extends from the Horn of Africa to northern Yemen. The pattern of expansion of Sudanese low-pressure trough, the pattern of nucleus distribution and the extent of expansion of the first closed curve are fully in adaptation with the monthly pattern of ITCZ expansion. This shows the undeniable role of ITCZ in the formation, expansion and moisture supply of rainfall systems. In January, in all three cases, the number of precipitation systems, the distribution effect area and the penetration depth of the input systems to the southern half of Iran are of primary importance. This could be related to the weaker thermodynamics of the Sudanese system at the beginning of its activity, the weak expansion of ITCZ in the region due to the westward position of the Arabian anticyclone at the beginning of the rainy season and the westward return at the end of the rainy season. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Pervasive precipitation systems, Sudanese low-pressure, ITCZ, Southern half of Iran, Arabian anticyclone | ||
| مراجع | ||
|
-پرک، ف.، روشنی، ا. و علیجانی، ب.، 1394. واکاوی همدیدی سامانه کم فشار سودانی در رخداد ترسالیها و خشکسالیهای نیمه جنوبی ایران، مجله جغرافیا و مخاطرات محیطی، شماره 15، ص 75-90.
-جعفری، م.، و لشکری، ح.، 1400. الگوهای همدید تعیین کننده مسیر حرکت سامانههای بارشی با منشاء سودانی، تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، دوره 8، شماره 1، ص 55-78.
-جوانمرد، س.، بداق جمالی، ج. و آسیایی، م.، 1382. بررسی همبستگی تغییرات فشار قزاقستان-دریای عمان با نوسانهای بارش ایران، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 71، ص 136-150.
-عساکره، ح.، قائمی، ه. و رضایی، ش.، 1395. بررسی مکانیسم گسترش و شدت کمفشار دریای سرخ، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال 6، شماره 21، ص 77-90.
-فنودی، م.، امیدوار، ک. و مزیدی، ا.، 1396. واکاوی تاثیر سامانه کمفشار سودانی بر بارشهای رگباری ناحیه کوهپایههای داخلی ایران، فصلنامه جغرافیای طبیعی، سال 10، شماره 35، ص 61-74.
-کریمی، م.، 1386. تحلیل منابع تامین رطوبت بارشهای ایران، رساله دکتری جغرافیای طبیعی، گرایش اقلیم شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس.
-کریمی، م. و فرج زاده، م.، 1390. شار رطوبت و الگوهای فضایی-زمانی منابع تامین رطوبت بارشهای ایران، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 22، ص 109-127.
-کریمی، م.، خوش اخلاق، ف.، بازگیر، س. و جعفری، م.، 1395. نقش گردش وردسپهر زیرین پرفشار عربستان در بارش ایران، پژوهشهای جغرافیای طبیعی، شماره 4، ص 569-587.
-گندمکار، ا.، 1391. مدیریت بحران وقوع سیل در شهر اصفهان با استفاده از سامانههای جوی، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 27، شماره 2، ص 115-127.
-لشکری، ح.، 1375. الگوی سینوپتیکی بارشهای شدید جنوب و جنوب غرب ایران، رساله دکتری جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس.
-لشکری، ح.، 1381. مسیریابی سامانههای کم فشار سودانی ورودی به ایران، مجله مدرس علوم انسانی، دوره 6، شماره 2، ص 133-156.
-لشکری، ح.، 1382. مکانیسم تکوین، تقویت و توسعه مرکز کم فشار سودان و نقش آن بر روی بارشهای جنوب و جنوب غرب ایران، فصلنامه پژوهشهای جغرافیایی، شماره 46، ص 1-18.
-لشکری، ح.، متکان، ع.ا.، آزادی، م. و محمدی، ز.، 1395. تحلیل همدیدی نقش پرفشار جنب حارهای عربستان و رودباد جنب حارهای در کوتاهترین طول دوره بارشی جنوب و جنوب غرب ایران، فصلنامه علوم محیطی، شماره 4، ص 59-74.
-محمدی، ح.، فتاحی، ا.، شمسی پور، ع.ا. و اکبری، م.، 1391. تحلیل دینامیکی سامانههای سودانی و رخداد بارشهای سنگین در جنوبغرب ایران، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 12، شماره 24، ص 24-70.
-محمدی، ز. و لشکری، ح.، 1397. نقش جابهجایی مکانی پرفشار عربستان و رودباد جنب حارهای در الگوهای همدیدی و ترمودینامیکی ترسالیهای شدید جنوب و جنوب غرب ایران، فصلنامه پژوهشهای جغرافیای طبیعی، دوره 50، شماره 3، ص 491-509.
-مفیدی، ع. و زرین، ا.، 1384. بررسی سینوپتیکی تاثیر سامانههای کم فشار سودانی در وقوع بارشهای سیلزا در ایران، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 20، شماره 77، ص 113-136.
-مفیدی، ع. و زرین، ا.، 1384. تحلیل سینوپتیکی ماهیت سامانههای کم فشار سودانی (مطالعه موردی: توفان دسامبر 2001)، فصلنامه جغرافیایی سرزمین، سال 2، شماره 6، ص 24-48.
-Alpert, P., 2004. A New Seasons Definition Based on Classified Daily Synoptic Systems: An Example for the Eastern Mediterranean: International Journal of Climatology, v. 24, p. 103-1021.
-Chen, B., Lin, X. and Bacmeister, J.T., 2008. Frequency distribution of Daily ITCZ patterns over the western–central Pacific: Journal of Climate, v. 21(17), p. 4207–4222.
-Elfandy, M.G., 1952. Forecasting Thunderstorms in the Red Sea: Bulletin of the American Meteorological Society, v. 33, p. 332-338.
-Elfandy, M.G., 1950a. Effects to Topography and other Factors on the Movement of Lows in the Middle East and Sudan: Bulletin of the American Meteorological Society, v. 31, p. 375-381.
-Farajzadeh, M., Karimi Ahmadabad, M., Ghaemi, H. and Mobasheri, M.R., 2007. Studying the Moisture Flux over West of Iran: A Case Study of January 1 to 7, 1996 Rain Storm: Journal of Applied Sciences, v. 7, p. 3023-3030.
-Jafari, M. and Lashkari, H., 2020. Study of the relationship between the intertropical convergence zone expansion and the precipitation in the southern half of Iran: Journal of Atmospheric and Solar-Terrestrial Physics, v. 210, p. 1-13.
-Hastenrath, S., 1995. Climate Dynamics of the Tropics: nterpretation and Application: Springer Netherlands, Kluwer Acad, Norwell, Mass 8, 488 p.
-Hafez, Y., 2012. Variability of Intertropical Convergence Zone (ITCZ) and Extreme Weather Events: Atmospheric Model Applications, p. 111-136.
-Holloway, C.E. and Neelin, J.D., 2009. Moisture vertical structure, column water vapor, and tropical deep convection: Journal of the Atmospheric Sciences, v. 66(6), p. 1665-1683.
-Johnson, D.H., 1965. African synoptic meteorology: Meteorology and the desert Locus, WMO, Tech. notes, v. 69, p. 48-90.
-Krichak, S.O. and Alpert, P., 1998. Role of large Scale Moist Dynamics in November 1-5,1994, Hazardous Mediterranean Weather: Journal of Geophysical Research, v.103, p. 19453-19468.
-Krichak, S., Alpert, P. and Krishnamurti, T.N., 1997a. Interaction of Topography and Tropospheri Flow–Apossible Generator for the Red Sea Trough: Meteorology and Atmospheric Physics, v. 63, p. 149-158.
-Krichak, S., Alpert, P. and Krishnamurti, T.N., 1997b. Red Sea Trough/Cyclone Development-Numerical Investigation: Meteorology and Atmospheric Physics, v. 63, p. 159-169.
-Lashkari, H. and Jafari, M., 2021a. The role of spatial displacement of Arabian subtropical high pressure in the annual displacement of the ITCZ in East Africa: Theoretical and Applied Climatology, v. 143, p. 1543-1555.
-Lashkari, H. and Jafari, M., 2021b. Annual displacement and appropriate index to determine ITCZ position in East Africa and the Indian Ocean regions: Meteorology and Atmospheric Physics, v. 133, p. 1111-1126.
-Latysheva, I., Belousova, E., Ivanova, A. and Potemkin, V., 2007. Circulation Conditions of the Abnormally Cold Winter of 2005/06 Over Siberia: Conference on Climate Variability and Change 8, San Russian Meteorology Hydrology, v. 32, p. 572-575.
-Lashkari, H. and Mohammadi, Z., 2018. Study on the role of annual movements of Arabian subtropical high pressure in the late start of precipitation in southern and southwestern Iran: Theoretical and Applied Climatology volume, v. 137, p. 2069-2076.
-Mukherjee, P., Sinha, N. and Chakraborty, S., 2016. Investigating the Dynamical Behavior of the Intertropical Convergence Zone Since the last Glacial Maximum Based on Terrestrial and Marine Sedimentary Records: Quaternary International, p. 1-9.
-Nicholson, S.E., 2018. The ITCZ and the Seasonal Cycle Over Equatorial Africa: American Meteorological Society, p. 337-348.
-Solot, S.B., 1950. General circulation over the Anglo-Egyption Sudan and adjacent regions: Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society, v. 31, p. 85-94.
-Waliser, D.E. and Gautier, C., 1993. A satellite-derived climatology of the ITCZ: Journal of Climate, v. 6(11), p. 2162-2174.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 15,398 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 6,519 |
||