تکوین ساختاری روند شمالباختری - جنوبخاوری در منطقه همتآباد - خاور ایران | ||
| پژوهشهای دانش زمین | ||
| مقاله 7، دوره 14، شماره 2 - شماره پیاپی 54، 1402، صفحه 108-122 اصل مقاله (1.19 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/esrj.2023.101386 | ||
| نویسندگان | ||
| ابراهیم غلامی* ؛ محمد مهدی خطیب؛ محسن کریمی دهکردی | ||
| گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: روند ساختاری شمال غربی- جنوب شرقی، یکی از روندهای ساختاری غالب در شرق ایران است. راستگرد N-S گسلی نهبندان، بین زون ساختاری سیستان و لوت قرار دارد. مدل تکتونیکی و رشد روندهای شمال غربی - جنوب شرقی در شرق ایران با تحلیل تغییر شکل در منطقه همت آباد معرفی میشود. مواد و روشها: واحدهای سنگی زیرپهنه سیستان عبارتند از: واحدهای افیولیتی و دگرگونی کرتاسه و واحدهای فلیش- آوارآلاستی. منطقه همت آباد شامل: واحدهای افیولیتی امتداد یافته در جهت شمال غربی- جنوب شرقی، سنگهای آتشفشانی و واحدهای ماسه سنگ، شیل، آهک با دگرگونی از تخته سنگ، فیلیت تا شیست است. چینهای فرورفته شمالغربی در واحدهای شیل و ماسهسنگ ثالث دارای قسمت جلویی شیبدار در سمت جنوب غربی هستند که نشاندهنده همگرایی زمین ساختی جنوب غربی است. تحلیل هندسی و سینماتیکی پهنههای گسلی مذکور نشان میدهد که محور اصلی تراکم در منطقه دارای روند متوسط N25E است. مولفه برشی در پهنههای گسلی شمال- جنوب و مولفه فشاری در پهنههای شمال غربی- جنوب شرقی غالب است. با توجه به تحلیل هندسی گسلها و مکانیسمهای آنها، چینخوردگیها و برونآمدگی واحدهای سنگی، میتوان فعالیت گسلهای شمال شرقی را بهعنوان گسلهای قدیمیتر (پیشتر) در نظر گرفت. نتایج و بحث: براساس شواهد ژئومورفولوژیکی از قبیل رودخانههای جابجا شده، برآمدگیهای دریچهای و اسکارپهای گسلی در منطقه همت آباد، پهنههای گسلی به سمت جنوب غربی مهاجرت میکنند. با ارزیابی گسلها و چین خوردگی ها، رخنمون واحدهای سنگی و ویژگیهای مورفوتکتونیکی، میتوان مدل ساختاری زیر را ارائه داد: مرحله اول: با مولفه NE تنش فشاری، پهنه گسلی همت آباد برخوردی NW-SE که مولفه فشار در آن غالب است، واحدهای افیولیتی در معرض دید قرار گرفت. مرحله دوم: گسل جدیدی مانند پهنه گسلی همت آباد (NW-SE) در قسمت جنوب غربی آن با مکانیزم راست- جانبی معکوس تشکیل شده است. با ادامه تغییر شکل مذکور، چین خوردگی سنگهای رسوبی کرتاسه و پالئوسن- ائوسن و جابجایی در رودخانهها رخ داد. مرحله سوم: برآمدگیهای شاتر با تشکیل گسلهای جدید ایجاد میشوند. در این مدل رشد سازهها از شمال شرق به جنوب غرب انجام شده است. مولفه NE تنش فشاری، چینخوردگیهایی با ردپای محوری شمال غربی- جنوب شرقی در منطقه ایجاد کرده است. در گسلهای ضربهگیر شمال به جنوب، مولفه امتداد لغز غالب است، اما در گسلهای ضربهگیر شمال غربی به جنوب شرقی (مانند پهنه گسل همتآباد)، مولفه معکوس غالب است. شواهد مورفوتکتونیکی حاکی از آن است که برآمدگی اسکارپهای گسلی از شمال شرقی به جنوب غربی و انحراف رودخانهها از جنوب شرقی به شمال غربی در حال کاهش است. بنابراین فعالیت زمین ساختی در قسمت جنوب شرقی بیشتر از قسمت شمال غربی در این منطقه است. نتیجه گیری: رشد سازهها در این ناحیه با ایجاد پهنههای گسلی ضربهگیر شمال باختری- جنوب شرقی از شمال شرق به جنوب غرب ادامه مییابد که نشاندهنده رشد ساختاری در روند شمال غربی- جنوب شرقی شرق ایران است. تکوین ساختاری روند شمالباختری - جنوبخاوری در منطقه همتآباد - خاور ایران. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پهنه گسلی نهبندان؛ پهنه گسلی همتآباد؛ خاور ایران؛ رشد ساختاری؛ گسل امتدادلغز راستگرد | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 13,528 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 8,209 |
||
| تعداد نشریات | 41 |
| تعداد شمارهها | 1,610 |
| تعداد مقالات | 14,141 |
| تعداد مشاهده مقاله | 97,697,921 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 62,361,445 |