1استادیار، گروه برنامهریزی و طراحی محیط، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران
2کارشناس ارشد، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه گیلان، ایران
چکیده
رشد ناموزون محدوده های شهری و منطقهای از مشخصه های بارز کشورهای جهان سوم محسوب می گردد. مطالعه حاضر به بررسی کاربرد مدل های تصمیم گیری چندمعیاره در سنجش درجه توسعه یافتگی شهرستان های استان تهران با استفاده از نماگرهای مختلف می پردازد. مهمترین اهداف تحقیق، شناخت میزان نابرابری شهرستان های استان و ارائه راهکارهایی برای کاهش نابرابری در سطح منطقه ای می باشد. بدیهی است انجام چنین تحقیقی می تواند وضعیت مناطق مرکزی و حاشیه ای از نظر تمرکز خدمات را نشان داده و روند منطقی برنامه ریزی در سطح استان را به نمایش بگذارد. روش پژوهش به صورت روش توصیفی- تحلیلی می باشد، به طوری که با استفاده از 35 نماگر اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، بهداشتی و زیربنایی به تحلیل این نابرابری پرداخته شده است. در این راستا ابتدا با استفاده از مدل ANP، وزن هر یک از نماگرها و متغیرها تعیین گردید و سپس با استفاده از مدل TOPSIS، VIKOR، SAR و روش ترکیبی به رتبهبندی میزان توسعه یافتگی هر یک از شهرستانهای استان اقدام گردیده است. نتایج گویای عدم تعادل های منطقه ای در سطح استان تهران است، به گونه ای که تمرکز بالای امکانات در شهرستان های تهران و شمیرانات، و فقدان خدمات کافی در سایر شهرستان های استان به وضوح قابل مشاهده است. شهرستان شمیرانات با ضریب برخورداری ۶۱۵۵/0 به عنوان برخوردارترین شهرستان استان و شهرستان ملارد نیز با ضریب برخورداری 739/0 محرومترین شهرستان استان می باشد و این نشان دهنده شکاف بالای اقتصاد منطقه ای در سطح استان می باشد.
Application of multi criteria models in evaluating development level of human habitations (case study: counties of Tehran province)
نویسندگان [English]
Hasan Esmailzadeh1؛ Yaghoub Esmailzadeh2
1Assistant Professor, Department of Planning & Environment Design, Shahid Beheshti
University,Tehran, Iran
2Master of Urban Development Engineering, Gilan University, iran
چکیده [English]
Unbalanced growth of urban and regional areas is one of the main characteristics of third world countries. This research studies development situation of counties of Tehran province using different indicators. The most important goals of this research are recognizing inequality level of Tehran's counties and representing some solutions about decreasing inequality at regional level. Doing this research can show centralization situation of services in core and periphery regions. Research method is descriptive- analytical method, that inequality level has been studies using 35 indicators in economic, social, cultural, sanitary and infrastructural aspects. Therefore, first weight of indicators has been nominated using ANP model, then development level of counties has been determined using TOPSIS, VICOR, SAR, AND Synthetic method. Results show regional inequality in province level, which most of services have been concentrated in Tehran and Shemiran counties, and lack of some services in other counties. Counties of Shemiran by 1.6155 coefficient as the wealthiest County, and Malard is the poorest county
کلیدواژهها [English]
Development, Regional inequality, Multi- criteria models, Tehran
مراجع
اسماعیل زاده، ح.، کفاشی، ا.، حیدری، س.، و روی دل، ج.، 0090 . تحلیل عدالت فضایی برخورداری از خدمات حمل و نقل، و ارتباطات در جغرافیای استانهای مرزی )مطالعه موردی: شهرستانهای استان خراسان شمالی(، نشریه - جغرافیایی سرزمین، تابستان، دوره 0۵ ، شماره 2، ص 03 .۵0 https://www.noormags.ir/view/fa/magazine/number/61840 - اسماعیل زاده، ح. و افضلی، ز.، 0090 . استراتژی بهینه تحقق عدالت فضایی پراکنش جمعیت و خدمات شهری با استفاده از مدل ترکیبی )مطالعه موردی: شهر بناب(، .32- 00 (، ص 23 ( فصلنامه مطالعات برنامهریزی شهری: 0 https://civilica.com/doc/1263451/
- اسماعیل زاده، ح.، کرباسی، پ.، روی دل، ج.، افضلی، م. و افضلی، ز.، 0093 . تحلیل فضایی پراکنش جمعیت و خدمات شهری از منظر عدالت اجتماعی با استفاده از روش ترکیبی )مطالعه موردی: شهر بناب(، فصلنامه پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی .2۵1- 2(، ص 200 ( شهری: 0 https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_59162.html - امیری، م. و دارستانی فراهانی، ا.، 0092 . تصمیمگیری با معیارهایی چندگانه، تهران، نشر دانشگاهی کیان. - حسامیان، ف.، اعتماد، گ. و حائری، م.، 0013 . شهرنشینی در ایران، چاپ سوم، انتشارات آگاه، تهران. - رفیعی، م.، 0091 . سنجش توسعه صنعتی مناطق کشور، مرکز تحقیقات شهرسازی و معماری ایران، تهران. - روزبهان، م.، 0099 . مبانی توسعه اقتصادی، انتشارات تابان. - روستایی، ش. و باقری، م.، 0019 . بررسی عملکرد شهرهای کوچک در توسعه منطقهای )مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان رزن( ، فصلنامه جغرافیایی چشم انداز زاگرس: .20- 0(، ص 3 (2 - زالی، ن. و احمدی، ح.، 0090 . سازماندهی فضایی استان آذربایجانشرقی با رویکرد برنامهریزی منطقهای در افق - 00 (، ص 39 ( چشمانداز، فصلنامه برنامهریزی منطقهای: 0 .90 http://jzpm.miau.ac.ir/article_458.html - زنگیآبادی، ع.، احمدیان، م.، شاهسونی، م.ج. و علیزاده، ج.، 0092 . تحلیل فضایی توسعه منطقهای در استان بوشهر با بهرهگیری تلفیقی از روشهای تصمیمگیری چندمعیاره، - فصلنامه برنامهریزی منطقهای، سال سوم، شماره 02 ، ص 0 .01 http://jzpm.miau.ac.ir/article_311.html - سالنامه آماری استان تهران، 0019 . استانداری تهران، معاونت برنامهریزی، دفتر آمار و اطلاعات. - طاوسی، ت.، اسکندیثانی، م. و حسینزادهکرمانی، م.، 0090 . قابلیتها و تنگناهای توسعه محور شرق در شرایط امروز ایران و منطقه، مطالعات و پژوهشهای شهری و .011- 0(، ص 99 ( منطقهای: 02 https://urs.ui.ac.ir/article_20010.html - عبدالله زاده، غ. و شرف زاده، ا.، 0090 . سطحبندی توسعه منطقهای در ایران )کاربرد رهیافت نماگر ترکیبی( ، مجله - 00 (، ص 00 ( مطالعات و پژوهشهای شهری و منطقهای: 0 .۵2 - قرهباغیان، م.، 0093 . اقتصاد رشد و توسعه، انتشارات نشر نی. - قنبری، ا.، 0091 . "قطبهای رشد به مثابه رویکردی در عدم تعادلهای ناحیهای ایران، فصلنامه علمی- پژوهشی .92- 00 (، ص 31 ( فضای جغرافیایی: 00 https://www.noormags.ir/view/fa/magazine/number/63670 - مرصوصی، ن.، حکمتنیا، ح.، پورمحمدی، م.ر. و نظمفر، ح.، 0019 . تحلیل استراتژیهای توسعه منطقهای در 2(، ص ( آذربایجان شرقی، جغرافیا و برنامهریزی منطقهای: 0 .۵2-30 - مرکز آمار ایران، 0091 ، سرشماری عمومی نفوس و مسکن. - موحد، ع. و مسعودیراد، م.، 0011 . بررسی نقش و کارکردهای شهرهای میانی در توسعهی اقتصاد منطقهای )مطالعه موردی: شهر بروجرد( ، مجله جغرافیا و توسعه .003- ناحیهای: 02 ، ص 023 https://jgrd.um.ac.ir/article_26404.html - هادیانی، ز. و رحیمی، و.، 0092 . نقش شهرهای میانی در توسعه منطقهای، مطالعه موردی: شهر ایرانشهر، نشریه .09- 01 (، ص 29 ( تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی: 00 https://getjson.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=211715
- Hanson, N.M., 1981. "development from above: the Centre-down development paradigm", in W.B. Stohr and D.F. Taylor, development from above or below? John and Sons, Chic ester. - Lee, N., 2010. "Inequality as an obstacle to world political community and global social justice", Oxford University. Paper to be presented at the SGIR 7th annual conference on international relations, Sweden, September 9-11. - Noor bakhsh, F., 2002. "Human Development and Regional Disparities in Iran: a Policy Model", Journal of International Development: 14, p. 927-949. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jid.914 - Shankar, R., and Shah, A., 2003. “Bridging the Economic Divide within Countries: A Scorecard on the Performance of Regional Policies in Reducing Regional Income Disparities”، World Development: 31(8), p. 1421-1441. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305750X03000986
