خوانش نقش مذهب در توسعه پایدار محله ساغریسازان شهر رشت با تاکید بر دوره های صفویه تا قاجاریه | ||
| فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی | ||
| مقاله 8، دوره 3، شماره 5، دی 1400، صفحه 106-126 اصل مقاله (2.77 M) | ||
| نوع مقاله: علمی-مروری | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.52547/sdge.3.5.106 | ||
| نویسنده | ||
| مازیار نبی زاده ذوالپیرانی* | ||
| دانشجوی دکتری شهرسازی اسلامی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران | ||
| چکیده | ||
| مذهب نقش مهمی در شکلگیری شهرهای ایرانیِ دوران اسلامی داشته است، از این رو لازم است مجدداً در برنامهریزیهای توسعه در کنار سایر عوامل، مورد توجه قرار گیرد تا بتوان به توسعه پایدارتری دست یافت. تحقیق حاضر با بررسی اسنادی و کتابخانهای در ابتدا به مطالعه پیشینه تاثیرگذاری فرهنگ اسلامی در رشد و توسعه شهرهای دوره اسلامی پرداخته و سپس یک چارچوب مفهومی از توسعه شهری انجام شده در آن ارائه نموده و از این میان، عناصر و اصول بافت کالبدی شهرهای سرزمینهای مسلماننشین را استخراج کرده است. سپس با بهرهگیری از مصاحبه، مشاهده و بررسی دقیق اسناد و اطلاعات تاریخی پیرامون محله ساغریسازان، نقش مذهب را در توسعه محله ساغریسازان شهر رشت مبتنی بر چهار مولفه بافت کالبدی، بازار، مساجد و امامزادهها بررسی و تحلیل کرده است. تحلیل برآمده از تحقیق نشان میدهد که مذهب و عناصر مذهبی، نقش مهمی در شکلگیری توسعه شهر رشت داشته و محله ساغریسازان شهر رشت نیز متاثر از این عوامل و عناصر جایگاه مهمی را در شهر رشت یافته است. محله ساغریسازان متاثر از بقعههای موجود در آن به ویژه حرم مطهر خواهر امام رضا (س) بوده و مساجد متعدد موجود در آن، تاثیر به سزایی در بافت کالبدی محله داشته و در نقاط کانونی و گرهگاهی محله واقع شدهاند. همچنین این محله همچون سایر شهرهای اسلامی دارای بافتی فشرده، با تراکم بالا و بافتی ارگانیک و پیچ در پیچ است و بازار نیز به عنوان ستون فقرات این محله، تاثیر به سزایی در رشد و توسعه آن داشته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مذهب؛ شهر اسلامی؛ توسعه شهری؛ ساغریسازان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Reading the role of religion in the sustainable development of Sagharisazan neighborhood of Rasht with emphasis on the Safavid to the Qajar periods | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Maziyar Nabizadeh Zolpirani | ||
| PhD student, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Religion has played an important role in the formation of Iranian cities during the Islamic era, so it is necessary to reconsider in development planning, among other factors, to achieve more sustainable development. The present study has studied the background of the influence of Islamic culture on the growth and development of cities in the Islamic period by examining documents and libraries. The present study then presents a conceptual framework of urban development of the Islamic era and extracts the elements and principles of the physical fabric of cities in Muslim-inhabited lands. Then, by using interviews, observing and carefully examining historical documents and information about Sagharisazan neighborhood, the role of religion in the development of Sagharisazan neighborhood, based on the four components of physical texture, bazaar, mosques and shrines, has been studied and analyzed. The analysis of the research shows that religion and religious elements have played an important role in shaping the development of Rasht and Sagharisazan neighborhood of Rasht has been affected by these factors and elements has found an important place in Rasht. Sagharisazan neighborhood is affected by the tombs in it and the numerous mosques in it, have a great impact on the physical fabric of the neighborhood and are located in the focal points of the neighborhood. Also, this neighborhood, like other Islamic cities, has a compact texture, high density and organic texture and winding, and the market as the backbone of this neighborhood, has had a great impact on its growth and development. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Religion, Islamic city, Urban Development, Sagharisazan | ||
| مراجع | ||
|
احمدی، ح. حق بیان، ر. نبیزاده، م.، 0000 . بررسی - الگوهای رفتاری استفاده کنندگان فضای شهری جهت پایداری اجتماعی محیط )مطالعه موردی: محور تجاری محله ساغریسازان شهر رشت(، مطالعات برنامهریزی - . 2(. ص 201 201 ( سکونتگاههای انسانی: 01 http://jshsp.iaurasht.ac.ir/article_ 172110 .html اصلاح عربانی، ا.، 0070 . کتاب گیلان. جلد 0، نشر - پژوهشگران ایران، چاپ اول، تهران، 711 ص. https://b 2 n.ir/x 71002 - . بابائی سالانقوچ، ا. و مسعود، م. محمدی، م.، 0000 تبیین یک چهارچوب مفهومی برای شهر اسلامی، روش - . 11 (. ص 001 010 ( شناسی علوم انسانی: 21 http://method.rihu.ac.ir/article_508.html بابایی سالانقوچ، ا. و مسعود، م.، 0000 . تحلیلی بر مطالعه - شکل شهر اسلامی، مجله مطالعات شهر ایرانی اسلامی: - - . 00 (. ص 00 1 ( https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?ID=256935 بابایی سالانقوچ، ا. مسعود، م. زمانی، ب. و ربیعی، ک.، - 0001 . تحلیل موقعیت به مثابه روشی برای پژوهش در .)27( خصوص شهر اسلامی، مطالعات شهر ایرانی اسلامی: 7 - . ص 21 07 https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=299671 باحقیقت منگودهی، ح. پرویزی، ر. کریمی آذری، ا.ر. و - نمازی جوکندان، س.، 0000 . بررسی میزان تاثیر گذاری عناصر معماری بومی بر سرزندگی شهروندان در محلات بافت قدیم رشت )نمونه موردی: محله ساغری سازان( ، - . 01 (. ص 210 210 ( مدیریت شهری و روستایی: 00 https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=254706 پرتو، ا.، 0010 . تاریخ گیلان، نشر فرهنگ ایلیا، چاپ اول، - رشت، 170 ص. .ir/h13085https://b2n پناهی، ع.، 0002 . محله ی ساغری سازان شهر رشت و - - . جاذبه های آن، ماهنامه ره آورد گیل: ) 02 (. ص 20 12364seven.ir/?p=-http://art پندی، ک.، 0017 . رشت در آیینهی تاریخ، انتشارات - کتیبه گیل، چاپ اول، رشت، 070 ص. https://www.adinehbook.com/gp/product/9648372526 پوراحمد، ا. و موسوی، س.، 0010 . ماهیت اجتماعی شهر - اسلامی، مطالعات شهر ایرانی اسلامی : - 2(. ص 0 (0 .00 https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=127675 پورجعفر، م. پورجعفر، ع. و صفدری، س،. 0000 . انواع - شهر اسلامی و اشاراتی به نحوه شاخصسازی در راستای - .)0( شهری آرمانی اسلامی، پژوهشهای معماری اسلامی: 0 - . ص 07 0 -10-http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A10&slc_lang=fa&sid=1-182 پیرواولیا, م. و سهیلی، ج.، 0001 . کیفیت فضای بینابین - در گذرهای تاریخی نمونه موردی: گذر ساغریسازان شهر - . 0(. ص 01 00 ( رشت، معماری و شهرسازی ایران: 1 https://www.isau.ir/article_62046.html توکلینیا، ج. صرافی، م. و دستواره، ف.، 0001 . تحلیل - تطبیقی رهیافت های مرتبط با شهر ایرانی اسلامی، 1 (. ص 1 21 ( مطالعات شهر ایرانی اسلامی: 7 http://www.magiran.com/paper/1780230 توکلینیا، ج. محمدیان، مصمم، ح. ضرغامی، س. و - رستمی، ق.، 0001 . تقابل شهر ایرانی اسلامی با چالش - های شهری هزاره سوم، مطالعات شهر ایرانی اسلامی: 7 - . 21 (. ص 71 17 ( https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id= 011010 حبیبی، س.م. و صدیقی، س.، 0001 . نقش فضای - عمومی شهری در افزایش ایمنی اجتماع )مطالعه موردی: 0(. ص ( محله ساغریسازان و گلسار رشت(، هویت شهر: 01 - .01 1 https://hoviatshahr.srbiau.ac.ir/article_ 0101 .html حبیبی، س.م.، 0000 . شار تا شهر، چاپ هفدهم، نشر - دانشگاه تهران، تهران، 211 ص. https://www.adinehbook.com/gp/product/ 0101012110 ستوده، م.، 0012 . حدود العالم من المشرق الی المغرب، - چاپ اول، انتشارات کتابخانه طهوری، تهران، 212 ص. p13362https://b2n.ir/ - . حسینی دیوشلی، س.ف. و کریمی آذری، ا.ر.، 0007 تحلیل ارتباط میان عوامل کالبدی و وقوع جرایم به روش چیدمان فضایی )مطالعه ی موردی: محله ی ساغریسازان - 10 (. ص 200 ( شهر رشت(، مطالعات امنیت اجتماعی: 0 .272 _19021.htmlhttp://journals.police.ir/article حسینی فراهانی، م.م.ح.، 0012 . سفرنامه میرزا محمد - حسین فراهانی، نشر فردوسی، به کوشش مسعود گلزاری. تهران. https://b2n.ir/z45813 خالدیان، س. کریمیان، ح. پوراحمد، ا. و مظاهریان، ح.، - 0000 . تبیین جایگاه اسلام در روند شهرنشینی و سازمان .)07( فضای شهری ایران، مطالعات شهر ایرانی اسلامی: 1 - . ص 01 1 https://www.magiran.com/paper/1413486 خدایی، ز. و تقوایی، ع.ا.، 0001 . شخصیت شناسی شهر - اسلامی با تاکید بر ابعاد کالبدی شهر اسلامی، مطالعات - . 1(. ص 010 000 ( شهر ایرانی اسلامی: 2 7https://www.magiran.com/paper/100677 - . دانش پور، س.ع. نقره کار، ع. و سالاری پور، ع.، 0001 مقایسه ارتباط کودک با محله در محله های سنتی و جدید مطالعه موردی: محلههای ساغریسازان و گلسار شهر رشت، - . 27 (. ص 01 1 ( مطالعات شهر ایرانی اسلامی: 7 https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=299667 دانش، ج.، 0010 . مبانی شکل گیری و اصول سازمان - یابی کالبدی شهر اسلامی، مطالعات شهر ایرانی اسلامی: - . 0(. ص 00 01 (0 https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=118448 زیاری، ک. پوراحمد، ا. حاتمی نژاد، ح. و عمران زاده، ب.، - 0000 . بررسی آسیب شناسانه ایرادات حاکم بر مطالعات - . 02 (. ص 20 7 ( شهر اسلامی، نشریه جغرافیا: 02 https://www.magiran.com/paper/1362788 زیاری، ک.، 0012 . تاثیر فرهنگ در ساخت شهر )با - .)2( تاکید بر فرهنگ اسلامی(، فصلنامه جغرافیا و توسعه: 0 - . ص 011 01 rticle_3817.htmlhttps://gdij.usb.ac.ir/a ستوده، م.، 0011 . از آستارا تا استارباد. جلد 0، چاپ اول، - ناشر: وزارت ارشاد ملی، اداره کل تبلیغات و انتشارات، 110 ص. https://b2n.ir/w15026 سرتیپپور، ج.، 0071 . نامها و نامدارهای گیلانی، نشر - گیلکان، رشت، 100 ص. https://b2n.ir/p15760 سفردوست، ا.، 0010 . پژوهش در شناخت هویت کالبد - شهر رشت، ناشر: وزارت مسکن و شهرسازی سازمان عمران و بهسازی شهری، چاپ اول، 010 ص. q79054https://b2n.ir/ سلطانیفرد، ه. حاتمی نژاد، ح. عباس زادگان، م. و - پوراحمد، ا.، 0002 . تحلیل دگرگونی ساختار کالبدی فضایی شهر ایرانی اسلامی )مطالعه موردی: شهر سبزوار(، - - . مطالعات شهر ایرانی اسلامی: ) 00 (. ص 20 00 https://www.magiran.com/paper/1304465 شمس گیلانی، ح.، 0027 . تاریخ علماء و شعرای گیلان، - نشر کتابفروشی و چاپخانه دانش، 012 ص. https://b2n.ir/m08877 صفاییپور، م. و سعیدی، ج.، 0001 . تحلیلی تاریخی بر - عناصر و ساختار کالبدی فضایی شهرهای ایرانی اسلامی، - - . 0(. ص 021 01 ( اسلام و مطالعات اجتماعی: 1 https://jiss.isca.ac.ir/article_65554.html صمیمی شارمی، ع. و پرتویی، پ.، 0010 . بررسی و - سنجش حس مکان در محلات ارگانیک و برنامه ریزی شده )مورد پژوهی: محلات ساغریسازان و بلوار گیلان در شهر - . 0(. ص 01 20 ( رشت(، نامه معماری و شهرسازی: 2 http://aup.journal.art.ac.ir/article_198.html?lang=fa عباسی، ه.، 0010 . فرهنگ زنان نامدار و هنرمند گیلانی، - شورای پژوهشی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان، رشت. )کتاب مورد نظر از کتابخانه رشت، دریافت شده بود. لینکی از آن در اینترنت یافت نشد(. عظیمی دوبخشری، ن.، 0010 . تاریخ تحولات اجتماعی و - نشر گیلکان، چاپ اول، رشت، ،» نگاهی نو « اقتصادی گیلان 021 ص. https://b 2 n.ir/a 10117 - . علیدوست، ر.س. کریمی آذری، ا.ر. و پرویزی، ر.، 0007 بررسی مؤلفه های هویت و مکان در بافتهای تاریخی با رویکرد پدیدارشناسانه، با هدف دستیابی به اصول طراحی بافتهای جدید شهری نمونه موردی: محله ساغریسازان - . 0(. ص 11 00 ( رشت، معماری و شهرسازی پایدار: 1 https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?ID=472781 عمران زاده، ب. زیاری، ک. پوراحمد، ا. و حاتمی نژاد، ح.، - 0000 . بررسی و تحلیل رویکردهای حاکم بر مطالعات شهر - - . اسلامی، مطالعات شهر ایرانی اسلامی: ) 01 (. ص 70 70 https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=257023 عنانهاد، م. غلامعلی زاده، ح. و اسدی ملک جهان، ف.، - 0001 . سنجش حس تعلق به مکان وحفظ هویت واحدهای مسکونی در محله شهری، مطالعه موردی: محله قدیمی ساغریسازان رشت، پژوهشهای بوم شناسی شهری: - . 00 (. ص 11 70 (01 http://grup.journals.pnu.ac.ir/article_5645.html عنانهاد، م. غلامعلیزاده، ح. اسدی ملکجهان، ف.، - 0001 . سنجش نقش خاطره جمعی در فرآیند احیای خانهها و بافت قدیمی ساغریسازان رشت، معماری و - . 27 (. ص 000 000 ( شهرسازی آرمان شهر: 02 http://www.armanshahrjournal.com/article_ 02011 .html فلاحت، س.، 0001 . برساخت مفهوم شهر اسلامی، - - .0 مطالعات شهر ایرانی اسلامی: ) 0(. ص 01 https://www.magiran.com/paper/ 012002 فومنی، ع.، 0000 . تاریخ گیلان، بنیاد فرهنگ ایران، به - تصحیح منوچهر ستوده، تهران، 011 ص. https://b 2 n.ir/m 11000 کتابی، ا.، 0012 . سرزمین میرزا کوچکخان، پژوهش - درباره گیلان زمین و تاریخ اجتماعی و اقتصادی آن با نگرشی بر نهضت جنگل، نشر معصومی، چاپ اول، تهران، 001 ص. )کتاب مورد نظر از کتابخانه رشت، دریافت شده بود. لینکی از آن در اینترنت یافت نشد(. مروتی، س. و دارابی، ف.، 0000 . ارائه مدل ارزیابی شهر - اسلامی با رویکردی بر شاخصهای بارز شهر اسلامی در - . 00 (. ص 010 010 ( قرآن کریم، مدیریت شهری: 00 https://www.magiran.com/paper/ 0020010 معین، م.، 0011 . فرهنگ فارسی، جلد 2، انتشارات - امیرکبیر، چاپ دوم، تهران، 0011 ص. https://b2n.ir/s00000 نقیزاده، م.، 0010 . تاملی در چیستی شهر اسلامی، - - - . 0(. ص 0 00 ( مطالعات شهر ایرانی اسلامی: 0 https://www.magiran.com/paper/ 170111 نیکویه، م.، 0017 . رشت شهر باران، نشر فرهنگ ایلیا، - چاپ اول، رشت، 010 ص. https://b 2 n.ir/b 11700 نیکویه، م.، 0017 . تاریخچهی بلدیهی رشت )از مشروطه - تا 0021 (، نشر فرهنگ ایلیا، چاپ اول، رشت، 011 ص. https://b2n.ir/g82278 منابع اینترنتی ) اولین نقشه رشت را ببینید. ) 0000 https://b2n.ir/117007)0011/7/0( . پایتخت غذای ایران کجاست، 0007 https://www.alef.ir/news/0071720001.html?show=text)0011/7/0( سفالگر، ح.، ) 0000 (. بقعه خواهر امام)س( در رشت؛ از تحریف ویکی پدیا تا واقعیت. https://b 2 n.ir/ 221123 )0011/7/0( عاقل منش، م.ح.، 0011 . ساغریسازان. shora.blogfa.com/post/-http://aghelmanesh 5 )0011/7/0( . مسجد آقا سید ابراهیم. 0002 https://b2n.ir/001721)0011/7/0( مسجد حاج سمیع رشت، https://gashtool.com/place/3750 )0011/7/0( . معرفی رشت. 0000 -https://invest.rasht.ir/pageinvshow/fa/ 11 /form/pId 1238 0011/7/0( - Fenwick, C., 2018. Early medieval urbanism in Ifrīqiya and the emergence of the Islamic city. Casa de Velázquez. Entre civitas y medina. El mundo de las ciudades en la Península Ibérica y en el norte de África, Madrid: Casa de Velázquez. p. 203-219. https://books.openedition.org/cvz/23737 - Gulzar, S., 2017. Walled city of Lahore: An analytical study of Islamic cities of Indian subcontinent. International Journal of Research in Chemical, Metallurgical and Civil Engineering, 4(1), p.69-73. http://iieng.org/images/proceedings_pdf/AE1216512.pdf - Latip, N.S.A., Harun, N.Z., Abdullah, A. and Ibrahim, M., 2020. The derivation of urban design principles in Malay-Islamic town of Kuala Terengganu. Planning Malaysia, 18(12).p. 243-255. https://www.planningmalaysia.org/index.php/pmj/article/view/758 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,351 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 906 |
||