بررسی ساختار مورفولوژیکی - زمینساختی ارتفاعات سیاهکوه در ناحیه دامغان با استفاده از پارامترهای تندی و فرورفتگی | ||
| پژوهشهای دانش زمین | ||
| مقاله 3، دوره 14، شماره 2 - شماره پیاپی 54، 1402، صفحه 38-51 اصل مقاله (1.06 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/esrj.2023.102248 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه کیارستمی* 1؛ مجتبی یمانی1؛ ابوالقاسم گورابی1؛ سید محمد زمانزاده1؛ محمدرضا قاسمی2 | ||
| 1گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 2گروه زمینشناسی، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: شناسایی زمین ساخت فعال در یک ناحیه و تأثیراتی که بر تحول لندفرمها میگذارد؛ یکی از اهدافی است که محققان علم ژئومورفولوژی همواره در پی آن بودهاند. در این میان شبکههای آبراههای جزء عوارضی هستند که بر سطح وسیعی از لندفرمها جریان دارند. این عوارض نسبت به تغییرات سنگشناسی و یا زمینساختی حساس هستند و به سرعت نسبت به این تغییرات واکنش نشان میدهند. مواد و روشها: منطقه مورد مطالعه در جنوب ارتفاعات البرز شرقی قرار گرفته و با نام ارتفاعات سیاهکوه شناخته میشود. هدف اصلی در این پژوهش بررسی ساختار مورفولوژیک و زمینساختی ارتفاعات سیاهکوه با استفاده از پارامترهای تندی و فرورفتگی بر مبنای ناهنجاری نیمرخهای طولی رودخانههای ناحیه بر مبنای محورهای برجستگی و فرونشینی است. به منظور محاسبه نرخ پارامتر تندی و فرورفتگی نیمرخ طولی یک رودخانه از فرمول توان رود بر مبنای دو پارامتر اصلی مساحت زهکشی A و شیب رود S استفاده میشود. این فرمول برمبنای نمودار لگاریتمی شیب و مساحت زهکشی است که خط رگرسیون مناسب برای آن تعیین میگردد. در این رابطه رگرسیونی، شیب خط پارامتر فرورفتگی و عرض از مبداء همان پارامتر تندی است. بحث و نتایج: گستردگی ارتفاعات سیاهکوه در میان مجموعهای از رسوبات جوان کواترنری با فاصله 4 کیلومتری از جبهه کوهستان اصلی، ساختار سیاهکوه را مشابه اشکال فوربرگی نمایان ساخته است. به نظر میرسد بخش شرقی فوربرگ سیاهکوه توسط رسوبات نئوژن و کواترنری پوشیده شده باشد. بقایای آن به شکل آبکندهایی عمیق در سطح ظاهر شده است. به منظور بررسی وضعیت زمین ساختی سطح سیاهکوه به بررسی پارامتر تندی و فرورفتگی دو رود جاری بر سطح این فوربرگ پرداخته شد؛ یکی از رودها برسطح اصلی فوربرگ جریان دارد و رود دیگر در بخش آبکندی یا مدفون شده فوربرگ جریان یافته است. هر دو رود در مسیر جریان خود دارای نقاط عطف متعددی هستند که برگرفته شده از محل گسل خوردگیها و اختلافات سنگشناسی بستر رودها است. مقادیر پارامتر تندی برای رود اصلی و آبکندی برای رود اصلی 4/121 و برای رود آبکندی 96/119 میباشد. در مقابل نرخ پارامتر فرورفتگی در هر دو رود مقادیر بسیار کم و حتی منفی را نشان میدهد. از آنجا که پارامتر تندی رابطه مستقیمی با فرایشهای زمینساختی دارد؛ میتوان گفت مقادیر این پارامتر در هر دو رود نشان-دهنده تأثیر زمینساخت فعال در سطح فوربرگ است. نتیجهگیری: بررسیهای انجام شده بر روی منطقه مورد مطالعه نشان میدهد که 2 عامل زمین ساخت فعال و سنگشناسی بر روی ساختار مورفولوژیک فوربرگ سیاهکوه تأثیر بسیار زیادی دارند. همچنین عوامل مرتبط با جریانهای رسوبی نشأت گرفته از ارتفاعات بالادست ناحیه در تغییر و تحول این لندفرمها در قالب مدفون شدگی مؤثر بودهاند. همچنین نتایج پژوهش نشان داد استفاده از روش مبتنی بر ناهنجاریهای نیمرخ طولی رودخانه در قالب پارامترهای تندی و فرورفتگی نقش مؤثری در شناسایی لندفرمها و محورهای فرایشی و فرونشستی مرتبط با ویژگیهای زمینساختی عوارض در رابطه با تغییرات توپوگرافیشان دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سیاهکوه؛ کواترنری؛ گسل دامغان؛ مورفوتکتونیک؛ نیمرخ طولی رودخانه | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 12,905 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 8,424 |
||
| تعداد نشریات | 41 |
| تعداد شمارهها | 1,610 |
| تعداد مقالات | 14,141 |
| تعداد مشاهده مقاله | 97,698,634 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 62,362,560 |