ویژگیهای لغوی فرهنگ بحرالجواهر | ||
| تاریخ ادبیات | ||
| مقاله 11، دوره 15، شماره 1، 1401، صفحه 215-248 اصل مقاله (9.55 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.52547/hlit.2022.228303.1152 | ||
| نویسنده | ||
| معصومه امینیان* | ||
| عضو هیئت علمی گروه فرهنگنویسی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| بحرالجواهر فرهنگی است در علم پزشکی کهن از محمّد بن یوسف هروی که در اواسط قرن دهم هجری تألیف شده است. این فرهنگ آمیزهای از دو زبان عربی و فارسی است و شامل مباحث و مواردی است که با دانش پزشکی پیوند دارد. این کتاب دارای ۵۹۲۶ مدخل است و از نظر گستردگی و تنوّع مطالب و تعریفهای مفصّل میتوان آن را نوعی دانشنامۀ مختصر پزشکی قلمداد کرد و جزو اوّلین دانشنامهها در این زمینه برشمرد. این کتاب ویژگیهای حائز اهمیّتی دارد و در بسیاری از کتابها و مقالات، بهعنوانِ منبعی موثّق، مورد استفادۀ نویسندگان و پژوهشگران قرار گرفته امّا علیرغم این اقبال، تاکنون تصحیح منقّحی از آن صورت نگرفته و ویژگیهای محتوایی و فواید زبانی آن مغفول مانده است. مهمترین ویژگیهای بحرالجواهر عبارت است از: اعتبار بخشیدن به تعاریف با استناد به دهها کتاب معتبر پزشکی و گاه غیرپزشکی؛ نقل آراء و اقوال اطبّا و دانشمندان؛ بهره بردن از فرهنگهای معتبر عربی و فارسی؛ استشهاد به ابیات، آیات و احادیث و امثله؛ نگرش انتقادی به نظریات و آراء اطبّا و حکما و ضبط آنها؛ کاربرد لغات گویشی هروی؛ آوردن معادلهای فارسیِ شاذ و کمیاب، ترکیبات بدیع، گونههای دیگر لغات، صورتهای معرّب و افعال بسیط و مرکّب نادر. این پژوهش سعی دارد ویژگیهای محتوایی و فواید زبانی بخش فارسی این اثر را، بهعنوانِ یک متن علمی کهن فارسی از قرن دهم هجری، بررسی و نکات تازهای را دربارۀ جنبههای ناشناختۀ آن ارائه کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بحرالجواهر؛ محمّد بن یوسف هروی؛ فرهنگ پزشکی؛ طب کهن | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 10,579 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 4,384 |
||