سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه شهید بهشتی

حسینی طایفه, فرهاد, قاسمی, صابر, ایزدیان, منا, قربانزاده, سید قاسم. (1402). نوسان جمعیت زمستان‌گذران خانواده مرغابیان (Anatidae) در تالاب‌های حوضه بختگان، ایران. , 21(2), 205-228. doi: 10.48308/envs.2023.1259
فرهاد حسینی طایفه; صابر قاسمی; منا ایزدیان; سید قاسم قربانزاده. "نوسان جمعیت زمستان‌گذران خانواده مرغابیان (Anatidae) در تالاب‌های حوضه بختگان، ایران". , 21, 2, 1402, 205-228. doi: 10.48308/envs.2023.1259
حسینی طایفه, فرهاد, قاسمی, صابر, ایزدیان, منا, قربانزاده, سید قاسم. (1402). 'نوسان جمعیت زمستان‌گذران خانواده مرغابیان (Anatidae) در تالاب‌های حوضه بختگان، ایران', , 21(2), pp. 205-228. doi: 10.48308/envs.2023.1259
حسینی طایفه, فرهاد, قاسمی, صابر, ایزدیان, منا, قربانزاده, سید قاسم. نوسان جمعیت زمستان‌گذران خانواده مرغابیان (Anatidae) در تالاب‌های حوضه بختگان، ایران. , 1402; 21(2): 205-228. doi: 10.48308/envs.2023.1259

نوسان جمعیت زمستان‌گذران خانواده مرغابیان (Anatidae) در تالاب‌های حوضه بختگان، ایران

فصلنامه علوم محیطی
مقاله 13، دوره 21، شماره 2، 1402، صفحه 205-228    اصل مقاله (1.28 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/envs.2023.1259
نویسندگان
فرهاد حسینی طایفه* 1؛ صابر قاسمی2؛ منا ایزدیان3؛ سید قاسم قربانزاده3
1گروه تنوع زیستی و ایمنی زیستی، پژوهشکده محیط زیست و توسعه پایدار، سازمان حفاظت محیط زیست، تهران، ایرا ن
2گروه محیط زیست ، دانشکده منابع طبیعی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعبا س، هرمزگان، ایرا ن
3گروه تنوع زیستی و ایمنی زیستی، پژوهشکده محیط‌ زیست و توسعه پایدار، سازمان حفاظت محیط‌ زیست، تهران، ایران
چکیده
سابقه و هدف: خانواده مرغابیان (Anatidae) به دلیل رفتار مهاجرتی، پراکنش وسیع و تراکم جمعیت زیاد به عنوان شاخص زیستی تالاب­ ها به ­شمار می­روند. تالاب‌های حوضه بختگان شامل سه تالاب بختگان، طشک و کمجان در استان فارس از زیستگاه‌های مهم گونه ­های مرغابیان در فلات مرکزی ایران است. هدف از این تحقیق ارزیابی روند نوسان‌های جمعیت زمستان­ گذران خانواده مرغابیان در تالاب‌های حوضه بختگان در بازه بلند­مدت ۵۲-ساله از سال 1967 تا 201۸ میلادی (۱۳۹۷-۱۳۴۶ شمسی) است.
مواد و روش‌ها: جمعیت و تنوع مرغابیان از داده ­های 52-ساله سرشماری سازمان حفاظت محیط­زیست به دست آمد. برای بررسی وضعیت کنونی زیستگاه، روایی داده­ ها و پایش جمعیت­ های مرغابیان از نتایج مطالعات میدانی در سال ۲۰۱۹ (1398-1397) استفاده شد. از 21 گونه مرغابیان در تالاب­ های بختگان، نه گونه با جمعیت­ بیش از 50 فرد در سال و در حداقل 20 سال مشاهده، به همراه گونه آسیب‌پذیر اردک سرحناییAythya ferina  به تفضیل بررسی شدند. روند سالانه جمعیت کل مرغابیان، تعداد گونه­ ها در هر سال، سهم مرغابیان از جمعیت و تنوع پرندگان آبزی تالاب ­های بختگان و روند آماری نوسان جمعیتی گونه ­ها تجزیه و تحلیل شدند. روند نوسان‌های بلند­مدت جمعیت گونه­ های مرغابیان با استفاده از بسته آماری RTRIM و کاربرد شاخص­ های چندگونه­ ای MSI محاسبه شد.
نتایج و بحث: در مجموع 21 گونه از مرغابیان از جمله گونه در خطر انقراض (EN) اردک سرسفید Oxyura leucocephala ، گونه ­های آسیب‌پذیر (VU) اردک مرمریMarmaronetta angustirostris  و اردک سرحنایی ‌ و گونه نزدیک تهدید (NT) اردک بلوطی
Aythya nyroca  در تالاب‌های حوضه بختگان شناسایی شدند. میانگین جمعیت مرغابیان در دوره 31-ساله (۲۰۰۸-۱۹۸۸) بیش از 169000 فرد بود ولی در ده سال پایانی (۲۰۱۸-۲۰۰۹) به ۶۶۲۳ فرد کاهش یافته است. بیشترین تعداد جمعیت کل مرغابیان در سال­ ۱۹۹۵ با ۶۳۲۵۱۰ فرد و کمترین تعداد هم با ۱۱۳۵ فرد در سال ۲۰۱۶ بوده است. بیشترین و کمترین تعداد گونه نیز در سال­ های ۲۰۰۰  و ۲۰۱۰ به ترتیب با ۱۳ و سه گونه بود. روند آماری نوسان جمعیت نشان داد که غاز خاکستری Anser anser در بلند­مدت دارای کاهش شدید با شیب 21- درصد، تنجه Tadorna tadorna  دارای کاهش شدید (4/8- درصد)، آنقوت Tadorna ferruginea  با جمعیت پایدار و شیب صفر درصد، اردک سرسبزAnas platyrhynchos  و خوتکای اوراسیایی Anas crecca دارای کاهش شدید به ترتیب با شیب 1/12- درصد  و 5/6- درصد بوده است. نتایج بیان­گر  سهم بالای تالاب‌های بختگان برای گونه‌های مرغابیان طی دهه ­های ۱۹۹۰ تا اوایل دهه ۲۰۰۰ در تالاب­ های استان فارس بود ولی در ۱۵ سال گذشته، جایگاه خود را از دست داده است. این تالاب­ ها در گذشته زیستگاه جوجه ­آور تابستانه برای اردک­ مرمری بودند ولی در سال­های اخیر، گزارشی از جوجه ­آوری آن دریافت نشده است. کاهش تراز آبی، خشک شدن پهنه­ های آبگیر و دگرگونی متغیرهای زیستگاهی از مهم­ترین عوامل کاهش جمعیت و تنوع مرغابیان بوده است.
نتیجه ­گیری: خانواده مرغابیان بیش از ۳۰ درصد تنوع گونه­ ها و بیش از ۵۳ درصد جمعیت کل پرندگان آبزی تالاب­ های بختگان را دارا هستند. در حال حاضر تنها در بخش کوچکی از تالاب طشک در محدوده چشمه گمبان امکان زمستان­ گذرانی برای مرغابیان وجود دارد. بازسازی، احیاء و حفاظت مستمر و اثربخش از زنجیره تالاب‌های حوضه بختگان مستلزم اختصاص آب مورد نیاز از منابع آبی متنوع برای پایداری زیستی آن است. در صورت افزایش سطح و عمق پهنه­ های آبی، احتمال افزایش جمعیت و تنوع مرغابیان غواص و ماهی­ خوار مورد انتظار است. به دلیل اهمیت مشارکت ذینفعان در برنامه ­های حفاظت و احیاء تالاب­ها لازم است با توجه به شرایط اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی، نسبت به تخصیص حق­آبه زیستی و حفاظت مشارکتی از تالاب اقدام نمود.
کلیدواژه‌ها
روند جمعیت؛ سرشماری؛ بسته آماری RTRIM؛ شاخص تغییرات گونه ای؛ طشک
عنوان مقاله [English]
Wintering population fluctuation of the Anatidae family in the Bakhtegan Basin Wetlands, Iran
نویسندگان [English]
Farhad Hosseini Tayefeh1؛ Saber Ghasemi2؛ Mona Izadian3؛ Seyyed Ghasem Ghorbanzadeh3
1Research Group of Biodiversity and Biosafety, Research Center for Environment and Sustainable Development (RCESD), Department of Environment, Tehran, Iran
2Department of Environmental Science, Faculty of Natural Resources, Bandar Abbas Azad University, Iran
3Research Group of Biodiversity and Biosafety, Research Center for Environment and Sustainable Development (RCESD), Department of Environment, Tehran, Iran
چکیده [English]
Introduction: Anatidae family is considered as a biological indicator of wetlands due to their migratory behavior, wide distribution and high population density. Three wetlands of the Bakhtegan basin, namely Bakhtegan, Tashk and Kamjan in Fars province, are important habitats for Anatidae in the central plateau of Iran. The purpose of this research was to evaluate fluctuations in the wintering population of the Anatidae family in wetlands of the Bakhtegan basin in a long-term period of 52 years from 1967 to 2018.
Material and methods: Data on the population and diversity of waterbirds were obtained from a 52-year census data of the Department of the Environmental of Iran. Results of field studies in 2019 were also used to investigate their current habitat condition, data validation and monitoring of Anatidae populations. Of 21 Anatidae species recorded in Iran, nine species with a population of more than 50 individuals per year and observed at least 20 years, were investigated along with the Vulnerable species (VU) of Common Pochard Aythya ferina. Annual changes in the total population of waterbirds, the number of species in each year, the proportion of Anatidae in the population and the diversity of waterbirds in Bakhtegan wetlands and the statistical trend of population changes of species were analyzed. Trend of long-term changes in the population of Anatidae species were calculated using the RTRIM statistical package and Multi-species Indicators (MSI).
Results and discussion: A total of 21 of Anatidae species, including Endangered species (EN) of White-headed Duck Oxyura leucocephala, Marbled Duck Marmaronetta angustirostris (VU) and Common Pochard (VU) and Near Threatened species (NT) of Ferruginous Duck Aythya nyroca were identified in the wetlands of Bakhtegan basin. The average population of Anatidae in a 31-year period (1988–2008) was more than 169,000 individuals, but in the last ten years (2009–2018), it decreased to 6,623 individuals. The highest number of total population was in 1995 with 632,510 individuals and the lowest with 1,135 individuals in 2016. The highest and lowest number of species were in 2000 and 2010 with 13 and 3 species, respectively. The statistical trend of the population changes showed that the Greylag Goose Anser anser faced a steep decline in the long-term with a slope of -21%, the Shelduck Tadorna tadorna with a steep decline (-8.4%), the Ruddy Shelduck Tadorna ferruginea with a stable population and zero percent, the Mallard Anas platyrhynchos and the Eurasian Teal Anas crecca with a steep decline and slope of -12.1% and -6.5%, respectively. Trend of changes in the last ten years for the Greylag Goose was stable (0.1%), Shelduck with an uncertain state (4.8%), Ruddy Shelduck and Mallard with a decrease and a slop of -3.8% and -9.4%, respectively, and Eurasian Teal with a strong increase (48.9%). The results indicate that Bakhtegan wetlands had a high proportion of waterbirds during the 1990s to the early 2000s, but it has lost its position in the last 15 years. Bakhtegan wetlands used to be the breeding habitat for Marbled Ducks, but there have been no reports of its breeding in recent years.The reduction of water level, drying wet areas and changes in habitat variables have been the most important factors in reduction of the population and diversity of Anatide species.
Conclusion: The Anatidae family has more than 30% of species diversity and more than 53% of the total population of waterbirds in Bakhtegan wetlands. Currently, it is possible for birds to spend the winter in only a small part of Tashk wetland in the area of Gamban spring. Reconstruction, restoration and making continuous and effective protection of the wetland chain of Bakhtegan Basin requires allocating the required water from diverse water sources for its biological sustainability. In the case of increasing the level and depth of these water areas, the possibility of increasing the population and diversity of diving ducks and Mergus species is expected. Due to the importance of the participation of stakeholders in the protection and restoration of wetlands, it is necessary to take action regarding the allocation of biological water rights and participatory protection of wetlands according to the social, economic, cultural and political conditions. 
کلیدواژه‌ها [English]
population trend, census, RTRIM statistical package, Multi-species Indicator, Taskh
مراجع

Amano, T., Skékely, T., Sandel, B., Nagy, S., Mundkur, T., Langendoen, T., Blanco, D., Soykan, C.U. and Sutherland, W.J., 2017. Successful conservation of global waterbird populations depends on effective governance. Nature. 553, 199-202.

Amat, J.A. and Green, A.J., 2010. Waterbirds as bioindicators of environmental conditions. In: Hurford, C., Schneider, M., Cowx, I., (Eds), Conservation Monitoring in Freshwater Habitats. Springer, Dordrecht, The Netherlands. pp. 45–52.

Amini, H. and van Roomen, M., 2009. Waterbirds in Iran, January 2009. Results of a Mid-winter Count in the Provinces of Gilan, Mazanderan, Golestan, Fars, Khuzestan, Bushehr, Hormozgan and Sistan-Baluchistan. Department of Environment, Islamic Republic of Iran and Foundation Working Group International Waterbird and Wetland Research, The Netherlands.

Amini Nasab, M. and Ghahramani Pour, M., 2009. Comparison of the dominant species of wintering birds of Parishan, Bakhtegan and Maharloo lakes in Fars province between 2005-2007. In Proceedings 1st National Wetland Conference, 4th March, Ahvaz, Iran.  p. 8 (In Persian).

Amini Nasab, M. and Radmanesh, N., 2011. Comparison of biodiversity indices of wintering birds in Bakhtegan Lake between 2005-2007. In Proceedings 2nd National Wetland Conference, 1st March, Ahvaz, Iran. p. 9 (In Persian).

Amiraslani, F. and Dragovich, D., 2021. Wildlife and newspaper reporting in Iran: A data analysis approach. Animals. 11, 1487-1502.

Bagheri, M., Bagheri, A. and Sohooli, G.A., 2016. Analysis of changes in the Bakhtegan Lake water body under the influence of natural and human factors. Iran-Water Resources Research. 12, 1-11 (In Persian with English abstract).

Bagherzadeh Karimi, M., 2017. Iranian wetlands (introducing ecological, economic and social functions of wetlands and introducing Iranian wetlands values and issues). Ramsar Convention, Iran.

Bird Life International, 2017. Waterbirds are showing widespread declines, particularly in Asia. Available online at: http://www.birdlife.org.

Bogaart, P., Van der Loo, M. and Pannekoek. J., 2020. RTrtrim. Version 2.1.1. Available online at: https://github.com/markvanderloo/rtrim.

Brochet, A.L., Guillemain, M., Lebarbenchon, C., Simon, G., Fritz, H., Green, A.J., Renaud, F., Thomas, F. and Gauthier-Clerc, M., 2009. The potential distance of highly pathogenic avian influenza virus dispersal by Mallard, Common Teal and Eurasian Pochard. Ecohealth. 6, 449-457.

Carboneras, C., 1992.  Family Anatidae (ducks, geese and swans). In:  Del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J. (Eds), Lynx Edicions Handbook of Birds of the World. Barcelona, Spain, pp. 536–629.

Cook, R.D. and Weisberg, S., 1984. Residuals and Influence in Regression. Chapman and Hall, New York, USA.

De sante, D.F., Nott, M.P. and Kaschube, D.R., 2005.  Monitoring, modeling and management: why base avian monitoring on vital rates and how should it be done? In: Ralph, C.J. and Rich. T.D. (Eds), Bird Conservation Implementationand Integration in the Americas, Illustrated. pp .795-804.

Delany, S. and Scott, D., 2006. Waterbird Population Estimates Fourth Edition. Wetlands International. Wageningen, The Netherland.

Donne-Goussé, C., Laudet, V. and Hänni, C., 2002. A molecular phylogeny of anseriformes based on mitochondrial DNA analysis. Molecular Phylogenetics and Evolution. 23, 339-356.

DraiDi, K., Bakhouche, B., LahLah, N., DjemaDi, I. and BensouiLah, M., 2019. Diurnal feeding strategies of the Ferruginous Duck in Lake Tonga (Northeastern Algeria). Ornis Hungarica. 27, 85-98.

Farashi, A. and Halakouhi, L., 2018. Migratory waterfowls as indicators to assess the protection efficiency in Iran. Acta Ecologica Sinica. 38, 429-443.

Fazelniya, G. and Masoumi Jeshni, M., 2017. Positioning qualified lakes for tourism development in Fars Province. Spatial Planning. 6, 65-80 (In Persian with English abstract).

Fouque, C., Guillemain, M. and Schricke, V., 2009. Trends in the numbers of Coot Fulica atra and wildfowl Anatidae wintering in France, and their relationship with hunting activity at wetland sites, Wildfowl. 2, 42–59.

Jahanbakhsh Ganjeh, M., Khorasani, N., Morshedi, J., Danehkar, A. and Naderi, M., 2017. Factors influencing abundance and species richness of overwintered waterbirds in Parishan International Wetland in Iran. Applied Ecology and Environmental Research. 15, 1565-1579.

Keller, I., Korner-Nievergelt, F. and Jenni, L., 2009. Within-winter movements: a common phenomenon in the Common Pochard Aythya ferina. Ornithology. 150, 483–494.

Khaleghizadeh, A., Roselaar, K., Scott, D.A., Tohidifar, M., Mlíkovský, J., Blair, M. and Kvartalnov, P., 2017. Birds of Iran: Annotated Checklist of the Species and Subspecies. Iranshenasi Publishing, Iran.

Li, X., Cheng, R., Xiao, W., Sun, G., Ma, T., Liu, F. Liu, X., Qian, F. and Pan, K., 2021. Assessment the suitability of wintering Anatidae habitats before and after impoundment in the Three Gorges Reservoir Region. Sustainability. 13, 1-12.

Livezey, B.C., 1996. A phylogenetic analysis of geese and swans (Anseriformes: Anserinae), including selected fossil species. Systematic Biology. 45, 415-450.

MacKinnon, J., Verkuil, Y.I. and Murray, N., 2012. IUCN situation analysis on East and Southeast Asian
intertidal habitats, with particular reference to the Yellow Sea (including the Bohai Sea). Occasional Paper of
the IUCN Species Survival Commission No. 47. Gland, Switzerland and Cambridge, UK.

McKellar, A.E., Simpson, S.E. and Wilson, S., 2021. Abundance, population trends and negative associations with lake water levels for six colonial waterbird species over five decades in southern Manitoba. Avian Conservation and Ecology. 16 (1), 7.

Melville, D.S., Chen, Y. and Ma, Z., 2016. Shorebirds along the Yellow Sea coast of China face an uncertain future, a review of threats. Emu. 116, 100–110.

Moshtaghie, M. and Kaboli, M., 2014. Determination of Habitat Suitability Index (HSI) for mallard (Anasplatyrhynchos) in Zayanderood river. Journal of Wetland Ecobiology. 5, 13-22 (In Persian with English abstract).

Musil, P., Musilová, Z., Fuchs, R. and Poláková, S., 2011. Long-term changes in numbers and distribution of wintering waterbirds in the Czech Republic, 1966–2008. Bird Study. 58, 450-460.

Nagy, S. and Langendoen, T., 2020. Flyway trend analyses based on data from the African-Eurasian Waterbird Census from the period of 1967-2018. Wetlands International, Wageningen, The Netherlands.

Nebel, S., Porter, J.L. and Kingsford, R.T., 2008. Long-term trends of shorebird populations in eastern Australia and impacts of freshwater extraction. Biological Conservation. 141, 971–980.

Nourani, E., Kaboli, M. and Collen B., 2015. An assessment of threats to Anatidae in Iran. Bird
Conservation International.  25, 242 –257.

Osborn, J.M., Hagy, H.M., Mcclanahan, M.D., Davis, J.B. and Gray, M.J., 2017. Habitat selection and activities of dabbling ducks during non‐breeding periods. The Journal of Wildlife Management. 81, 1482-1493.

Pannekoek, J. and Van Strien, A. J., 2005. TRIM 3 Manual (TRends and Indices for Monitoring Data). Statistics Netherlands, Voorburg, The Netherlands.

Rosenberg, D.K., Noon, B.R. and Meslow, E.C., 1997. Biological corridors: form, function, and efficacy. BioScience. 47, 677-687.

Sajedipour, S., Zarei, H. and Oryan, S., 2017. Estimation of environmental water requirements via an ecological approach: a case study of Bakhtegan Lake, Iran. Ecological engineering. 100, 246-255.

Sanjerehei, M.M. and Rundel, P.W., 2017. The future of Iranian wetlands under climate change. Wetlands ecology and management. 25, 257-273.

Schreiber, E. and Burger, J., 2002. Biology of marine birds. CRC Press, Boca Raton, Florida, USA.

Scott D.A., 1995. Islamic Republic of Iran, In: A Directory of wetlands in the Middle East. IUCN and IWRB, Gland and Slimbridge. pp. 43–221.

Scott, D., 2010. Results of mid-winter waterbird counts in Iran in the early 1970s. Podoces. 5, 11-28.

Sehhatisabet, M.E., Balouch, M., Bahmanpour, A., Khaleghizadeh, A., Elahi-rad, A., 2006. Ringing four breeding waterbird species at Lake Tashk. Sandgrouse. 28, 106–113.

Sinclair, A.R., Nkwabi, A., Mduma, S.A. and Magige, F., 2014. Responses of the Serengeti avifauna to long-term change in the environment. Ostrich. 85, 1-11.

Soldaat, L.L., Pannekoek, J., Verweij, R.J., van Turnhout, C.A. and van Strien, A.J., 2017. A Monte Carlo method to account for sampling error in multi-species indicators. Ecological Indicators. 81, 340-347.

Stolen, E.D., Breininger, D.R., Frederick, P.C., 2005. Using waterbirds as indicators in estuarine systems: successes and perils. In: Bortone, S.A. (Eds), Estuarine Indicators. CRC Press, Boca Raton, Florida, pp. 409-422.

Tabiei, O. and Bustani, F., 2015. To determine the ecological water demand of Kamjan International Wetland in Fars province. Fars Provincial Office of Environment, Shiraz, Iran.

Tayefeh, F.H., Izadian, M., Ashoori, A., Jolaee, L. and Ebrahimi, E., 2021. Trends of waterbirds population changes in Fars province wetlands 1988-2018. Environmental Sciences. 19, 177-196. (In Persian with English abstract).

Tayefeh, F.H., Izadian, M., Ghorbanzadeh Zaferani, S.G., Ghasemi, S., Joulaee, L. and Ebrahimi, E., 2020. Trends of Changes in Waterbird Biodiversity Indices of the Bakhtegan Basin Wetlands Using Semi-wintering Census: 1988-2018. Journal of Animal Environment. 12, 187-198. (In Persian with English abstract).

Teymoorey, I., Pour Ahmad, A., Habibi, L. and Salarvandian, F., 2011. Using the fuzzy C-means classification method for the need water determination of Lakes Bakhteghan and Tashk. Physical Geography Research. 43, 21-37 (In Persian with English abstract).

Wetlands International, 2018. Waterbird population estimates. Fifth edition, summary report. Available online at: file:///C:/Users/Administrator/Downloads/7.-Waterbird-Populations-Estimates-Fifth-Editio.pdf.

Williams, D.A., 1987. Generalized linear model diagnostics using the deviance and single case deletions. Applied Statistics. 36, 181–191.

Yuan, L., Liu, D., Tian, B., Yuan, X., Bo, S., Ma, Q., Wu, W., Zhao, Z., Zhang, L. and Keesing, J.K., 2022. A solution for restoration of critical wetlands and waterbird habitats in coastal deltaic systems. Environmental Management. 302 (2022), 113996.

Zekavat, S.M., 1997. The state of the environment in Iran. The Development Society. 13, 49-72.

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 10,583
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 4,450