ارزیابی اکولوژیک کشت گیاهان دارویی در مراتع مختلف استان لرستان | ||
| فصلنامه علوم محیطی | ||
| دوره 21، شماره 3، 1402، صفحه 249-266 اصل مقاله (540.76 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/envs.2023.1329 | ||
| نویسنده | ||
| سجاد رحیمی مقدم* | ||
| گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: تغییرات آب و هوایی و برداشت بیرویه و همچنین چرای خارج از توان اکولوژیک مراتع مختلف کشور باعث از بین رفتن و همچنین کاهش پوشش های گیاهی در مراتع مختلف کشور شده است. این موضوع بویژه برای گیاهان خاص از جمله گیاهان دارویی در دهه اخیر شدیدتر بوده است. با تشخیص جوامع گیاهی و تجزیه و تحلیل سرشت اکولوژیکی هر یک از گونه ها می توان برای مدیریت صحیح و منطبق بر اصول اکولوژیک برای زمان حاضر و آینده برنامه ریزی نمود. با توجه به موارد مطرح شده در بالا، مطالعه حاضر با استفاده از رهیافت تحلیل سلسه مراتبی و نرم افزار ArcGIS به منظور ارزیابی اکولوژیک کشت گیاهان دارویی در مراتع مختلف استان لرستان برای احیای مراتع و حفاظت از این گیاهان گیاهان دارویی انجام شد. مواد و روش ها: منطقه مورد مطالعه مراتع درجه یک استان لرستان در غرب کشور بود. در انجام این پژوهش داده های مورد نیاز شامل داده های خاکی، داده های بلندمدت اقلیمی (2020 - 1970) و توپوگرافی بودند. داده های اقلیمی و توپوگرافی از بانک داده WorldClim تهیه شدند. داده های خاکی نیز از مرکز خاک بین المللی اطلاعات مرجع (ISRIC) بدست آمدند. گیاهان دارویی مورد بررسی در این تحقیق شامل آنغوزه، باریجه، شیرین بیان، کرفس کوهی و گل گاوزبان ایرانی بودند. از قضاوت 15 کارشناس خبره جهت مقایسات زوجی و وزن دهی به پارامترهای اکولوژیک برای هر گیاه دارویی به روش دلفی استفاده شد و وزن هر کدام از گزینه ها و معیارها در نرم افزار Expert Choice11 تعیین شد. بعد از آن جهت انطباق نیازمندی های محیطی گیاه دارویی با خصوصیات اراضی، از روش طبقه بندی شکست های طبیعی جنکس (Natural breaks –Jenks) در نرم افزار ArcGIS استفاده شد. نتایج و بحث: نتایج نشان داد که نقش عامل اقلیمی میانگین دمای سالانه با ضریب وزنی 309/0 در کشت گیاهان دارویی بیشـتر از سـایر عوامل بوده و بعد از آن ارتفاع و بارندگی تجمعی سالانه با ضریب وزنـی 212/0 است. همچنین در بین عوامل مورد بررسی کمترین وزن متعلق به درصد کربن آلی خاک (057/0) بود. از نظر میانگین دمای سالانه، بیش از 53 درصد از مراتع استان لرستان دمایی بین 10 تا 15 درجه سانتی گراد را تجربه می کند. مراتع استان لرستان به طور میانگین 350 میلی متر بارش را دریافت می کنند. بیش از 60 درصد از مراتع استان لرستان در ارتفاع بین 2000 تا 3000 متر بالاتر از سطح دریا قرار دارند. از نظر شیب بیش از 54 درصد از مراتع دارای شیبی بین 25 تا 60 درصد هستند. خاک مراتع لرستان دارای بافتی سنگین بود به طوری که بیش از 75 درصد از مراتع استان لرستان دارای بافت خاک رسی لوم بودند. بیش از 59 درصد مراتع استان لرستان دارای کربن آلی خاکی 2 تا 5 درصد بودند. همچنین بیش از 74 درصد از این اراضی دارای اسیدیته بین 7/7 تا 9/7 بودند. همچنین مراتع استان لرستان از نظر پتانسیل و داشتن شرایط اکولوژیکی مناسب جهت رویش گیاهان دارویی آنغوزه، باریجه، گل گاوزبان ایرانی، کرفس کوهی و شیرین بیان به سه کلاس؛ متوسط، خوب و خیلی خوب تقسیم شدند. بهترتیب 98، 97 و 94 درصد از مراتع استان لرستان برای کشت گیاهان دارویی آنغوزه، باریجه و کرفس کوهی مجموعا در طبقه خیلی خوب و خوب قرار گرفتند. با این وجود این مقدار برای کشت گل گاوزبان و شیرین بیان به ترتیب برابر با 26 و 27 درصد بود. نتیجه گیری: به طور کلی مراتع استان لرستان پتانسیل خوبی برای کشت گیاهان دارویی آنغوزه، باریجه و کرفس کوهی داشتند و برای کشت گیاهان دارویی گل گاوزبان ایرانی و شیرین بیان دارای پتانسیل متوسطی می باشند. با این وجود با توجه به موقعیت جغرافیایی مراتع، تناسب کشت گیاهان دارویی متفاوت بود که توصیه برای کشت هر گیاه دارویی باید بر اساس هر ناحیه جغرافیایی مورد بررسی باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آنغوزه؛ اقلیم؛ باریجه؛ تحلیل سلسله مراتبی؛ کرفس کوهی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 14,308 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 4,975 |
||
| تعداد نشریات | 41 |
| تعداد شمارهها | 1,609 |
| تعداد مقالات | 14,134 |
| تعداد مشاهده مقاله | 97,638,837 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 62,311,290 |