بررسی تغییرات دمایی، رطوبتی و شواهد یخچالی در پلئیستوسن پایانی (مطالعه موردی: دره کونه گورگ، شمال غربی پیرانشهر) | ||
| پژوهشهای دانش زمین | ||
| مقاله 9، دوره 14، شماره 3 - شماره پیاپی 55، مهر 1402، صفحه 179-198 اصل مقاله (1.53 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/esrj.2023.103878 | ||
| نویسندگان | ||
| رسول حسنی قارنایی؛ منیژه قهرودی تالی* ؛ خدیجه علی نوری | ||
| گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: بررسی ژئومورفولوژی یخچالها و تغییرات شرایط اقلیمی گذشته آنها از مباحث عمده قلمروهای کوهستانی میباشد. این پژوهش به بررسی شواهد یخچالی در اقلیم گذشته دره کونه گورگ در شمال غربی پیرانشهر با استفاده از مشاهدات میدانی و کارهای آزمایشگاهی و بازسازی دما و بارش انجام شده است. همچنین شناسایی توالی تراسهای جدید و قدیم این منطقه و مقایسه و مطابقت آنها با تراسهای رودخانه زیوکه شاخه اصلی رودخانه زاب کوچک نیز مورد بررسی قرار گرفته است. مواد و روشها: دادههای مورد استفاده در این پژوهش شامل، نقشههای توپوگرافی، تصاویر لندست 8، دادههای اقلیمی مشاهدات میدانی و نمونهبرداری بوده است. محدوده مورد مطالعه و دادههای ارتفاعی از نقشههای توپوگرافی 1:50000 و طی بازدیدهای مکرر با GPS اندازهگیری و استخراج شده است. مراحل کار شامل بازدید میدانی، برداشت نمونههای رسوب از دره کونه گورگ و عکسبرداری از آنها، برداشت نمونههای سنگ، تکمیل اطلاعات میدانی و شواهد فعالیت یخچالها در کواترنر بوده است. بحث و نتایج: نتایج حاصله از روش پورتر، برفمرز منطقه 6/2563 متر و با روش بیشترین ارتفاع یخرفت جانبی ارتفاع 2571 متر میباشد. آنومالی دمایی و بارش به ترتیب 45/6 درجه سانتیگراد و 8/233 میلیمتر مشخص شده است. آزمایشXRD نشان داد که در نمونه سطحی بیشترین مقدار را کانیهای کلریت و الیت و در نمونه عمقی کانی کائولن فراوانی بیشتری دارد. شواهد یخچالی شامل مورنهای کناری تا ارتفاع 2272 متری کشیده شدهاند. یخرفتها به شکل پادگانههای جدید که احتمالا مربوط به دوره وورم هستند در هر دو طرف دره و در ارتفاع پایینتر و تراسهای قدیمی در ارتفاع بالاتر (2606 متری) قرار دارند و با کف دره 60 تا 80 متر اختلاف ارتفاع دارند. دره شمالی منطقه تا ارتفاع 2720 متری و دره جنوبی تا ارتفاع 2686 متری امتداد داشته و حالت U شکل خود را تا حدودی حفظ کرده است. از ویژگیهای اصلی سیرکهای کونه گورگ، حالت وانی شکل و کشیده آن میباشد. سه پادگانه آبرفتی در حاشیه رودخانه شناسایی شده است. نتیجهگیری: بهطور کلی شواهد و آثار یخچالی مربوط به اقلیم دیرینه در منطقه مطالعاتی نشاندهنده این است که منطقه مورد مطالعه در اواخر پلئیستوسن و حتی در هولوسن تحتتأثیر عملکرد یخچال بوده است. بقایای پادگانهها و تودههای یخرفتی در ارتفاعات پایینتر از سیرکهای یخچالی سه مقطع برشی تغییر شیب را نشان میدهد که در برخی دامنهها به صورت تودههای یخرفتی سیمان شده در میان انبوهی از یخرفتهای جدید، برونزد دارد. آزمایش دانهبندی و XRD از نمونههای رسوب یخچالی در کنار بازسازی دما و بارش گویای تغییرات افزایش بارش و کاهشی دما گذشته نسبت به زمان حال است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پلئیستوسن پایانی؛ دانهبندی؛ روش پورتر؛ کونه گورگ | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Investigation of temperature, humidity changes and glacial evidence in the late Pleistocene (Case study: Kona Goorg valley, northwest of Piranshahr) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| rasoul hasani gharnaei؛ Manijeh Ghahrouditali؛ khadijeh alinouri | ||
| Department of Physical Geography, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction: Investigating the geomorphology of glaciers and the changes in their past climatic conditions is one of the major topics of mountainous territories. This research has been done to investigate the evidence of glaciers in the past climate of Kona Goorg valley in the northwest of Piranshahr by using field observations and laboratory work and reconstruction of temperature and precipitation. Also, the identification of the sequence of new and old terraces in this area and their comparison and correspondence with the terraces of the Zevka river, the main branch of the Little Zab river, have also been investigated. Materials and methods: The data used in this research included topographic maps, Landsat 8 images, climatic data, field observations and sampling. The studied area and elevation data were measured and extracted from 1:50000 topographic maps and during repeated visits with GPS. The stages study were include of field operations, sediment samples from the Kona Goorg valley and photographed, collection of rock samples, completion of field data and evidence of glacier activity in the Quaternary. Results and discussion: The results obtained by Porter's method, the snow-boundary area of the region is 2563.6 meters, and with the method of the maximum height of lateral moraine, the height is 2571 meters. The temperature and precipitation anomalies are 6.45 degrees Celsius and 233.8 mm, respectively. XRD test showed that chlorite and illite minerals are the most abundant in the surface sample and kaolin mineral is more abundant in the deep sample. Glacial evidences include the side moraines are stretched up to a height of 2272 meters. The glaciers in the form of new terraces, which are probably related to the Wurm period, are located on both sides of the valley at a lower altitude, and the old terraces are located at a higher altitude (2606 meters) with a difference of 60 to 80 meters from the valley floor. The northern valley of the region extends to a height of 2720 meters and the southern valley to a height of 2686 meters and has preserved its U-shaped shape to some extent. One of the main property of Kona Goorg cirques is its elongated shape. Three alluvial terraces have been identified on the edge of the river. Conclusion: In general, evidences and effects of glaciers related to paleoclimate in the study area show that the study area was affected by glacier activity in the late Pleistocene and even in the Holocene. The remains of terraces and glacial drifts at lower altitudes than the glacier cirques show three cross-sections of slope change, which in some slopes are cemented glacial deposites in the middle of piles of new moraine, it has an exterior. The granulation and XRD test of the glacial sediment samples together with the reconstruction of temperature and precipitation is indicative an increase in precipitation and a decrease in temperature in the past compared to the present. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Late Pleistocene, Granulation, Porter's method, Kona Goorg | ||
| مراجع | ||
|
-Adabi, M.H., 1390. Sedimentary Geochemistry: Arian Zemin Publications (in Persian). -Ahmadi, M., Lashkari, H., Azadi, M. and Qasim, K., 2014. Revealing climate changes using extreme precipitation indices in Greater Khorasan: Earth Sciences Research, v. 6 (3(23)), p. 34-52 (in Persian). -Ala'i Taleghani, M., 2008. Geomorphology of Iran: Qoms Publishing (in Persian). -Broks, I., 1377. Climate Geomorphology of Iran, translated by. Khurshid Dost, A.M: Development of Geography Education, v. 47 (in Persian). -Esfandiari-Darabad, F., Maqsoodi, M. and Rahimi, O., 2016. reconstruction of paleoenvironmental changes using guanokhafash and Kole Tarikeh cave sediments, Divan-Dare, Kurdistan, from mid to late Holocene, Iran Quaternary Quarterly, v. 3(2), p. 131-153 (in Persian). -Ebrahimi, B. and Saif, A., 2015. Equilibrium Line Height (TP-ELA and TPW-ELA) in Zagros Highlands: Earth Sciences Research, v. 7(28), p. 96-118 (in Persian). -Ferrigno, J.G., 1986. Glaciers of the Middle East and Africa-glaciers of Turkey, U.S. Geological Survey Professional Part 1386-G-2. -Frochoso, M., Raquel, G.P. and Fernando, A., 2013. Pleistocene glacial morphology and timing of last glacial cycle in cantabrian mountains (Northern Spain): New chronological data the Ason area, Central European: Journal of Geosciences, v. 5, p. 12-27. -Ghahrodi Tali, M. and Hassani Gharanaie, R., 2015. Glacial Evidences in Northwest of Iran and the Pleistocene Period in Kurdistan: Shahid Beheshti University Jahad-e- daneshgahi, 65 p (in Persian). -Ghahrudi-Tali, M. and Hassani-Gharnai, R., 2014. Glacial Evidences in the Mountainous Areas of the Border of Iran, Turkey and Iraq (Buz-e-sina and Dalamper Mountains): Iran Quaternary Quarterly, v. 1(4), p. 237-223 (in Persian). -Ghahrodi Tali, M., Naeimi, A. and Hassani Gharnaie, R., 2016. Glacial landform in border mountainous areas between Iran and Iraq: Asian Journal of Earth Sciences, Issn 1819-1886. Doi:10.3923/ajes.2016.16.26. -Gourabi, A., Ehdaie, A. and Shabani-Araqi, A., 2018. Reconstructing the Quaternary climatic conditions and investigating the glacial range in Shirkuh, Yazd: Quantitative Geomorphology Research, v. 18(1), p. 89-104 (in Persian). -Hagedorn, H., Haars, W., Busche, D. and Forster, H., 1975. INQUA Congress, 1982 Iran. GEO1, Survay of Iran, Tehran, Summary Presented atKuh-i Jupar, Gottinger Geogr, Arb., Gottingen, 67 p. -Jedari Aiwazi, J., 1374. Geomorphology of Iran: Payam Noor Publications (in Persian). -Jafari, G.H. and Hazrati, N., 2018. Quaternary glacial morphogenic system boundary in northwest Iran watersheds: Hydrogeomorphology, v. 5(18), p. 79-96 (in Persian). -Jafari, G.H. and Hazrati, N., 2019. Analysis of snow estimation methods of the permanent border of Quaternary glaciers in Iran: Geography and Environmental Hazards, v. 9(1), p. 239-262 (in Persian). -Kurter, A., 1986. Glaciers of the Middle East and Africa-glaciers of Turkey, U.S. Geological Survey Professional Part 1386-G-1. -Kuhle, M., 1976. Beitrage zur Quartarmorphologie SE-ira-nischer Hochgebirge, Die quartare Vergletscherung Kuh-i Jupar, Gottinger Geogr, Arb., Gottingen, 67 p. -Levy, L.B., Kaufman, D. and Werner, A., 2004. Holocene glacier fluctuation, Waskey Lake, northeasthern Ahklun Mountains, southwestern Alaska: The Holocene, p. 185-193. -Mahmoudi, F., 1367. The evolution of Iran's ruggedness in the Quaternary: Geographical Researches, v. 23 (in Persian). -Moayeri, M., 2011. Dictionary of Geomorphology, Isfahan University Publications (in Persian). -Panizza, M. and Goudie, A., 2003. Encyclopedia of Geomorphology, Routledge, London. -Pedrami, M., 1982. Plistocene glaciation and Paleoclimate of Iran: GEO1, survey of Iran, Thehran, summary of presented at INQUA congress. -Porter, S.C., 2001. Snowline depression in the tropics during the last glaciation: Quaternary Science Review, v. 20. -Saif, A., Sarvati, M.R. and Rahdan Monfared, M., 2014. Snow reconstruction of the end Quaternary boundaries in the Rig site: Geographical Research Quarterly, v. 30(1(116)) (in Persian). -Schweizer, G., 1972. Klimatich bedigte geomorphologi sche und glaziologische zugeder Hoch region Vorferasiatischer Gebirge (Iran und Ostanatolien): Wiesbaden, v. 4, p. 221-236. -Seif, A., 2015. Equilibrum-line altitudes of late quaternary glaciers in the Oshtorankuh mountain, Iran: Quaternary International, v. 374, p. 126-143. -Soltanian, M. and Saif, A., 1400. Estimation of the height of the equilibrium line of the current ice using Lee's method and regression in the highlands of central Iran: Quantitative Geomorphology Researches, v. 10(2), p. 197-214 (in Persian). -Sharifi, M. and Farahbakhsh, Z., 2014. Investigating thermal and humidity anomalies between the present and the Pleistocene and reconstructing climatic conditions using geomorphic evidence (case study: Khizrabad Basin, Yazd): Natural Geography Research, v. 47(4), p. 605-583 (in Persian). -Shamsipour, A.A., Bagheri Seyed Shokri, S., Jafari Aghdam, M. and Salimi Manesh, J., 2014. Snow reconstruction of the boundaries of the last glacial period with the evidence of glacial periods in northwestern Zagros, case study: Kalajah anticline: Geography and Development, v. 39 (in Persian). -Seif, A., 2015. Equilibrum-line altitudes of late quaternary glaciers in the Oshtorankuh mountain, Iran: Quaternary International, v. 374, p. 126-143 (in Persian). -Seyyed Jabbari Dushanlu, S., Madadi, A. and Asghari Saraskanroud, S., 1402. Renovation of the snowline of the last Quaternary period based on geomorphological and climatic evidence (case study: the northern slope of Sablan): Quantitative Geomorphology Research, v. 11(4), p. 1-19 (in Persian). -Yamani, M., Moghimi, E., Lak, R., Jafar Baghlou, M. and Salehipour Milani, A., 2014. reconstruction of ancient levels of Lake Urmia in the Quaternary with the study of lake fortifications: Natural Geography Research, v. 47(1), p. 1-19 (in Persian). -Yamani, M., Shamsipour, A.A. and Jafari Aghdam, M., 2018. Pleistocene snow reconstruction in Jajrud Basin: Natural Geography Research, v. 43(76), p. 35-50 (in Persian).
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 11,330 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 7,681 |
||