سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه شهید بهشتی

حسن زاده, مهرنوش, حیدرپناه, محمد باقر. (1402). تحلیل ظرفیت تاب آوری زیرساخت های حیاتی در مناطق آسیب پذیر از تغییرات اقلیمی: مطالعه ای در استان خوزستان. , 5(9), 90-106. doi: 10.48308/sdge.2023.232648.1141
مهرنوش حسن زاده; محمد باقر حیدرپناه. "تحلیل ظرفیت تاب آوری زیرساخت های حیاتی در مناطق آسیب پذیر از تغییرات اقلیمی: مطالعه ای در استان خوزستان". , 5, 9, 1402, 90-106. doi: 10.48308/sdge.2023.232648.1141
حسن زاده, مهرنوش, حیدرپناه, محمد باقر. (1402). 'تحلیل ظرفیت تاب آوری زیرساخت های حیاتی در مناطق آسیب پذیر از تغییرات اقلیمی: مطالعه ای در استان خوزستان', , 5(9), pp. 90-106. doi: 10.48308/sdge.2023.232648.1141
حسن زاده, مهرنوش, حیدرپناه, محمد باقر. تحلیل ظرفیت تاب آوری زیرساخت های حیاتی در مناطق آسیب پذیر از تغییرات اقلیمی: مطالعه ای در استان خوزستان. , 1402; 5(9): 90-106. doi: 10.48308/sdge.2023.232648.1141

تحلیل ظرفیت تاب آوری زیرساخت های حیاتی در مناطق آسیب پذیر از تغییرات اقلیمی: مطالعه ای در استان خوزستان

فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی
مقاله 6، دوره 5، شماره 9، بهمن 1402، صفحه 90-106    اصل مقاله (1.24 M)
نوع مقاله: علمی - پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/sdge.2023.232648.1141
نویسندگان
مهرنوش حسن زاده؛ محمد باقر حیدرپناه*
گروه شهرسازی، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، تهران، ایران
چکیده
پیشینه و هدف
رویکرد تاب­آوری،  طی دو دهه اخیر در علوم مختلف از جمله در مطالعات شهری و منطقه ای جایگاه مهمی پیدا کرده است. این موضوع در آمایش متوازن، منعطف و خردمندانه زیرساخت‌های اساسی  به خصوص در مناطقی که در معرض تغییرات اقلیمی و آسیب­های ناشی آن هستند، اهمیت فراوان دارد. ادبیات پژوهش نشان می­دهد برای سنجش تاب­آوری سیستم­های حیاتی و زیرساختی مدل­ها و چهارچوب­های تحلیلی متعددی ارائه شده است. یکی از مهم­ترین مدل­های ارزیابی کیفیت و ظرفیت تاب­آوری در سیستم‌های زیرساختی مدل چرخه سازگاری تاب­آوری است. با توجه به اهمیت تاب­آوری زیرساخت­های حیاتی در استان خوزستان، این پژوهش با استفاده از این مدل به تبیین ظرفیت تاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی در این استان پرداخته است.
روش‌ شناسی
برای گرداوری داده­ها توصیفی از مطالعات اسنادی و کتابخانه­ای و برای بخش داده‌های تحلیلی از روش پیمایشی به صورت روش دلفی هدفمند استفاده شده است. در این راستا از نظرات 30 کارشناس و متخصص در دو مرحله، در زمینه موضوع تاب­آوری زیرساخت­های حیاتی و برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای استفاده شد. مرحله اول به تبیین و تشریح موضوع، مراحل مدل، شاخص­های مربوط به هر کدام از آنها و تایید از سوی کارشناسان و مرحله دوم به وزن‌دهی و کیفیت سنجی وضعیت زیرساخت‌های حیاتی استان در 5 زیرساخت برق، گاز، آب، مخابرات و حمل‌ونقل بر اساس مدل چرخه سازگاری تاب­آوری و شاخص­های تشکیل دهنده مراحل مدل پرداخته است. برای تجزیه و تحلیل نظرات کارشناسان و خروجی ها، از مدل شباهت به گزینه ایده‌آل فازی بهره برده شده است.
یافته‌ها و بحث
تحلیل نتایج مربوط به شاخص­های مرحله فروپاشی به عنوان اولین مرحله در مدل چرخه سازگاری تاب­آوری برای زیرساخت­های حیاتی استان به هنگام رخداد مخاطرات نشان می­دهد که زیرساخت حیاتی برق در تمامی شاخص­ها دارای کمترین وزن و متعاقباً ضعیف­ترین کیفیت از منظر تاب­آوری بوده و از منظر شاخص‌های یاد شده دارای اولویت بهبود بخشی است. تحلیل ظرفیت تاب­آوری زیرساخت­های حیاتی استان در مرحله سازماندهی مجدد به عنوان مرحله دوم مدل چرخه سازگاری تاب­آوری نشان می­دهد که زیرساخت برق در تمامی شاخص­های این مرحله نیز دارای ضعیف­ترین و پایین­ترین رتبه بوده و نشان دهنده تاب­آوری پایین این زیرساخت در استان خوزستان است. مرحله بهره‌وری سومین مرحله در مدل چرخه سازگاری تاب‌آوری برای اندازه­گیری ظرفیت تاب­آوری زیرساخت‌های حیاتی در استان است که نتایح این مرحله بیانگر آن است که زیرساخت حیاتی برق به مانند مراحل پیشین دارای کمترین رتبه کسب شده و ضعیف‌ترین کیفیت از لحاظ تاب­آوری است. مرحله تعادل آخرین مرحله و کامل ‌ترین مرحله در مدل چرخه سازگاری تاب­آوری است که وضعیت شاخص­های آن برای زیرساخت­های حیاتی استان خوزستان نشان می‌دهد که تاسیسات برق باز دارای کمترین وزن­ها و ضعیف­ترین کیفیت از منظر تاب­آوری در مرحله تعادل است.
نتیجه‌گیری
 نتایج این پژوهش نشان می‌دهند که بین زیرساخت­های حیاتی استان، زیرساخت برق دارای وضعیت نامناسبی از منظر تاب­آوری در هر چهار مرحله مدل بود. بعد از این زیرساخت، زیرساخت آب دارای وضعیت نامناسب­تری بود و کمترین وزن­ها را به خود اختصاص داد. همچنین زیرساخت­های گاز، مخابرات و حمل ونقل، به ترتیب رتبه­های سوم تا پنجم تاب­آوری را در قالب مدل چرخه سازگاری تاب­آوری در استان به دست آوردند. تحلیل نهایی کیفیت زیرساخت‌های حیاتی استان از منظر مراحل مدل چرخه سازگاری تاب­آوری نشان داد که مرحله سازماندهی مجدد دارای ضعیف‌ترین کیفیت و متعاقباً اولویت بیشتری برای برنامه‌ریزی در راستای ارتقای کیفیت تاب­آوری زیرساختی در استان خوزستان دارد.  نتایج این پژوهش می­تواند راهگشای سیاست‌های مبتنی بر آمایش تاب­آورانه زیرساخت­های حیاتی استان در برابر مخاطرات طبیعی ناشی از تغییرات اقلیمی باشد.
کلیدواژه‌ها
زیرساخت؛ تغییرات آب و هوایی؛ چرخه سازگاری؛ تاب‌آوری؛ خوزستان
عنوان مقاله [English]
Analyzing the resilience capacity of critical infrastructures in areas vulnerable to climate change: a study in Khuzestan province
نویسندگان [English]
Mehrnoosh Hasanzadeh؛ Mohammad Bagher Heidarpanah
Department of Urban Planning, Faculty of enginering, Islamic Azad University, South Tehran Branch, Tehran, Iran.
چکیده [English]
Background and purpose
The resilience approach has gained an important place in various sciences, including urban and regional studies, during the last two decades. This matter is very important in the balanced, flexible and wise arrangement of the basic infrastructures, especially in the areas that are exposed to climate change and the damages caused by it. The research literature shows that many analytical models and frameworks have been presented to measure the resilience of vital and infrastructure systems. One of the most important models for evaluating the quality and capacity of resilience in infrastructure systems is the resilience adaptation cycle model. Considering the importance of resilience of critical infrastructures in Khuzestan province, this research has explained the resilience capacity of critical infrastructures in this province using this model.
Methodology
For the collection of descriptive data, documentary and library studies were used, and for the analytical data part, a survey method was used in the form of a targeted Delphi method. In this regard, the opinions of 30 experts and specialists were used in two stages, in the field of resilience of critical infrastructures and urban and regional planning. The first stage is to explain and explain the subject, model stages, indicators related to each of them and confirmation by experts, and the second stage is to weigh and measure the quality of the province's vital infrastructures in 5 infrastructures of electricity, gas, water, telecommunications and transportation. The basis of the resilience adaptation cycle model and the constituent indicators of the stages of the model have been discussed. To analyze the opinions of experts and outputs, the model of similarity to the fuzzy ideal option has been used.
Findings and discussion
The analysis of the results related to the indicators of the collapse stage as the first stage in the resilience adaptation cycle model for the critical infrastructures of the province when hazards occur shows that the critical electricity infrastructure has the lowest weight in all indicators and subsequently weak. It is the highest quality from the point of view of resilience, and from the point of view of the mentioned indicators, it has the priority of improvement. The analysis of the resilience capacity of the province's vital infrastructures in the reorganization stage as the second stage of the resilience adaptation cycle model shows that the electricity infrastructure has the weakest and lowest rank in all the indicators of this stage. It shows the low resilience of this infrastructure in Khuzestan province. The productivity stage is the third stage in the resilience adaptation cycle model to measure the resilience capacity of critical infrastructures in the province, and the results of this stage indicate that the critical electricity infrastructure has the lowest rating and the weakest quality in terms of resilience, just like the previous stages. Is. The balance stage is the last stage and the most complete stage in the resilience adaptation cycle model, the status of its indicators for the critical infrastructures of Khuzestan province shows that the open power facilities have the lowest weights and the weakest quality from the perspective of resilience. It is in the equilibrium stage.
Conclusion
The results of this research show that among the vital infrastructures of the province, the electricity infrastructure had an unfavorable condition from the point of view of resilience in all four stages of the model. After this infrastructure, the water infrastructure had a worse condition and received the lowest weights. Also, the infrastructures of gas, telecommunications and transportation, respectively, obtained the third to fifth ranks of resilience in the form of the resilience adaptation cycle model in the province. The final analysis of the quality of critical infrastructures of the province from the point of view of the stages of the resilience adaptation cycle model showed that the reorganization stage has the weakest quality and subsequently has a higher priority for planning in order to improve the quality of infrastructural resilience in Khuzestan province. The results of this research can pave the way for policies based on the resilient design of the province's vital infrastructure against natural hazards caused by climate change.
کلیدواژه‌ها [English]
Climate change, Resilience, Infrastructure, Adaptation cycle, Khuzestan
مراجع

آنتیزه، ج.، 1397 . حفاظت از زیرساختهای حیاتی: تهدیدات، حملات و اقدامات متقابل، ترجمه غلامرضا جلالیفراهانی، جعفر
معتمد، مهدی هادیان، مهدی طالبی، انتشارات دانشگاه هوایی شهید ستاری، چاپ اول، تهران، 248 ص.
ابدالی، ی.، حاتمینژاد، ح.، زنگنه شهرکی، س.، پوراحمد، ا. و سلمانی، م.، 1400 . تحلیل شاخصهای تابآوری شهری در برابر
مخاطره سیل با رویکرد آینده - پژوهی )مورد مطالعه: شهر خرمآباد(، آینده پژوهی ایران: 7 ( 1 ،) 1-26 .
https://jfs.journals.ikiu.ac.ir/?_action=xml&article=2719
اقدسی، آ.، عباسپور، م. و احمدی، آ.، 1400 . ارزیابی تابآوری شبکههای حمل و نقل ریلی شهری با استفاده از روش Hazid )مورد
مطالعه: مترو امام خمینی )ره( شهر تهران(، اقتصاد و مدیریت شهری: 9 ( 4 ) 1 - 15 . http://iueam.ir/article-1-1776-fa.hml
کروئین، ک. و ماریون، ن.، 1401 . حفاظت، مدیریت ریسک و تابآوری زیرساختهای حیاتی، ترجمه بهروز عرب، فرزاد بهتاش،
وحید برادران، راضیه رمضانی، شروین اسدزاده، نرگس نوروزی، انتشارات سبک نو، چاپ اول، تهران، 436 ص.
تقی پور، ر.، لشکریان، ح. و یزدانی چهاربرج، ر.، 1398 . الگوی راهبردی حفاظت سایبری از زیرساخت های اطلاعاتی حیاتی جمهوری
اسلامی ایران، امنیت ملی، 9 ( 34 ،) 7-48 . https://ns.sndu.ac.ir/?_action=xml&article=862
زیویار، پ. و فرجی ملایی، ا.، 1391 . برنامهریزی منطقهای و تعادل شبکه شهری در ایران، جغرافیا )برنامهریزی منطقهای(، 2 ( 2 ،)
177-193 . SID. https://sid.ir/paper/224091/fa
شیرگیر، ا.، خیرالدین، ر. و بهزادفر، م.، 1398 . تبیین الگوی مداخله در زیرساختهای سبز شهری با هدف ایجاد تابآوری اکولوژیک
شهری با تأکید بر تغییرات اقلیمی )نمونه موردی: محله یوسفآباد شهر تهران(، محیطشناسی: 45 ( 3 ،) 545-565 .
https://jes.ut.ac.ir/?_action=xml&article=75006
صنیعی، ا.، 1390 . آمایش سرزمین راهی به سوی تعادل نظام شهری و توسعهیافتگی، مجله اقتصادی )دوماهنامه بررسی مسائل و
سیاستهای اقتصادی(: 11 ( 9 و 10 ،) 169 - 180 . https://ejip.ir/article-1-173-fa.html
عطایی، م.، 1389 . تصمیمگیری چند معیاره فازی، انتشارات دانشگاه صنعتی شاهرود، چاپ اول، شاهرود: 280 ص.
علیزاده، ه.، 1400 . تحلیل و شناخت ظرفیت تابآوری زیرساختهای حیاتی شهری براساس مدل چرخه سازگاری تابآوری ( RAC )
در کلانشهر اهواز، پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری: 9 ( 4 ،) 1103-1123 .
https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_84732.html
علیزاده، ه. و دامن باغ، ص.، 1401 . تحلیل ظرفیت تابآوری در سیستم حمل و نقل شهری براساس مدل چرخه سازگاری تابآوری
( RAC ) مطالعهای در کلان شهر اهواز، چهارمین کنفرانس بینالمللی و پنجمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی
شهری، تبریز. https://civilica.com/doc/1427606
کلهر، ر.، میرزا ابراهیم تهرانی، م. و ابطحی، ا.، 1400 . ارزیابی و مدیریت ریسک با رویکرد حفاظت از زیرساختهای حیاتی، چاپ
اول، انتشارات دانشگاه جامع امام حسین)ع(، تهران: 255 ص.

گودرزی، م. و حاجیانی، ا.، 1402 . آیندهپژوهی اجرای اهداف سند ملی آمایش سرزمین، مجله علمی آمایش سرزمین: 15 ( 1 ،) 1-17 . https://jtcp.ut.ac.ir/?_action=xml&article=90465
محمدی ده چشمه، م.، علیزاده، ه. و عباسی گوجانی، د.، 1398 . تحلیل فضایی شاخصهای تبیین کنندهی تابآوری در زیرساخت
شریانی حمل و نقل )مطالعه موردی: کلان شهر اهواز(، پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری: 7 ( 2 ،) 375-391 .
https://jurbangeo.ut.ac.ir/?_action=xml&article=73010
Alcaraz, C. and Zeadally, S., 2015. Critical infrastructure protection: Requirements and challenges for the 21st century, International journal of critical infrastructure protection: 8, 53-66.
https://doi.org/10.1016/j.ijcip.2014.12.002 Alizadeh, H. and Sharifi, A., 2020. Assessing resilience of urban critical infrastructure networks: A case study of Ahvaz, Iran. Sustainability: 12(9), 3691. https://doi.org/10.3390/su12093691 Bialas, A., 2016. Risk management in critical infrastructure—Foundation for its sustainable work. Sustainability: 8(3), 240. https://doi.org/10.3390/su8030240 Cantelmi, R., Di Gravio, G. and Patriarca, R., 2021. Reviewing qualitative research approaches in the context of critical infrastructure resilience, Environment Systems and Decisions: 41(3), 341-376.
https://link.springer.com/article/10.1007/s10669-020-09795-8 Collier, P. and Venables, A.J., 2016. Urban infrastructure for development, Oxford Review of Economic Policy: 32(3), 391-409. https://www.jstor.org/stable/26363345 Cremades, R., Surminski, S., Manez Costa, M., Hudson, P., Shrivastava, P. and Gascoigne, J., 2018. Using the adaptive cycle in climate-risk insurance to design resilient futures, Nature Climate Change: 8(1), 4-7. https://doi.org/10.1038/s41558-017-0044-2 Fath, B.D., Dean, C.A. and Katzmair, H., 2015. Navigating the adaptive cycle: an approach to managing the resilience of social systems, Ecology and Society: 20(2). https://www.jstor.org/stable/26270208 Liu, W. and Song, Z., 2020. Review of studies on the resilience of urban critical infrastructure networks, Reliability Engineering and System Safety: 193, 106617.
https://doi.org/10.1016/j.ress.2019.106617 Murdock, H.J., De Bruijn, K.M. and Gersonius, B., 2018. Assessment of critical infrastructure resilience to flooding using a response curve approach, Sustainability: 10(10), 3470. https://www.mdpi.com/2071-1050/10/10/3470 Osei-Kyei, R., Tam, V., Ma, M. and Mashiri, F., 2021. Critical review of the threats affecting the building of critical infrastructure resilience, International Journal of Disaster Risk Reduction: 60, 102316.
https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2021.102316 Pursiainen, C., 2018. Critical infrastructure resilience: A Nordic model in the making? International journal of disaster risk reduction: 27, 632-641. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2017.08.006 Ribeiro, P.J.G. and Goncalves, L.A.P.J., 2019. Urban resilience: A conceptual framework, Sustainable Cities and Society: 50, 101625. https://doi.org/10.1016/j.scs.2019.101625 Salvia, R. and Quaranta, G., 2015. Adaptive cycle as a tool to select resilient patterns of rural development, Sustainability: 7(8), 11114-11138. https://doi.org/10.3390/su70811114 Sharifi, A. and Yamagata, Y., 2016. Principles and criteria for assessing urban energy resilience: A literature review, Renewable and Sustainable Energy Reviews: 60, 1654-1677.
https://doi.org/10.1016/j.rser.2016.03.028 Wells, E.M., Boden, M., Tseytlin, I. and Linkov, I., 2022. Modeling critical infrastructure resilience under compounding threats: A systematic literature review, Progress in Disaster Science: 100244.
https://doi.org/10.1016/j.pdisas.2022.100244 Vargas-Hernandez, J.G. and Zdunek-Wielgołaska, J., 2021. Urban green infrastructure as a tool for controlling the resilience of urban sprawl, Environ Dev Sustain: 23, 1335-1354. https://doi.org/10.1007/s10668-020-00623-2 Zeng, X., Yu, Y., Yang, S., Lv, Y. and Sarker, M.N.I., 2022. MNI. Urban Resilience for Urban Sustainability: Concepts, Dimensions, and Perspectives, Sustainability: 14(5), 2481.
https://doi.org/10.3390/su14052481

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 707
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 449