تبیین رابطه پیچیدگی بصری منظر شهری و هویت کالبدی آن (مورد پژوهش: هسته تاریخی شهر کرمانشاه)

مرزی, روژین; رضایی, محمود; حقانی, طوفان

doi:10.48308/sdge.2023.233111.1152

	تبیین رابطه پیچیدگی بصری منظر شهری و هویت کالبدی آن (مورد پژوهش: هسته تاریخی شهر کرمانشاه)
فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی
مقاله 4، دوره 5، شماره 9، بهمن 1402، صفحه 54-71 اصل مقاله (1.93 M)
نوع مقاله: علمی - پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/sdge.2023.233111.1152
نویسندگان
روژین مرزی¹؛ محمود رضایی^* ²؛ طوفان حقانی¹
¹گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
²گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران
چکیده
پیشینه و هدف منظر شهرها تلفیقی از اجزا سنتی و مدرن هستند که در دورههای زمانی مختلف و با سبکهای متفاوت شکل‌گرفته‌اند. برخی از این اجزا با گذشته بافت رابطه دارد و به‌سرعت در ذهن افراد خاطره و حس تعلق ایجاد میکنند. برخی اجزا نیز شناخت بافت را مشکل می کنند و حواس را درگیر مکان نخواهد کرد. از طرف دیگر تئوری پیچیدگی به دنبال یافتن نظمی پنهان در عناصر هویت‌بخش است و بر مبنای آن نظم روابط فضایی تصادفی نیست و می‌تواند تابع یک جریان معین با یک فرمول ریاضی مشخص باشد. شکل، فرم و هندسه حاصل از عناصر و روابط بین آن‌ها نیز هر چند پیچیده ولی با نظمی نهفته، معانی را در ذهن مخاطب ایجاد می‌کند که هویت و حس تعلق به فضا یکی از مظاهر آن است. پژوهش حاضر با تشریح نظریات هویت کالبدی و منظر شهری، به پیوند آنها با نظریه پیچیدگی کالبدی پرداخته است هدف اصلی پژوهش این است که میزان پیچیدگی مناظر هویتبخش کالبدی را که به طور طبیعی قدیمیتر از مناظر نوساز هستند، نسبت به سایر عناصر تفسیر کند؛ بنابراین به سنجش میزان پیچیدگی یک منظر شهری میپردازد. روش شناسی پژوهش حاضر از روش توصیفی - تحلیلی و کمی - کیفی هم‌زمان استفاده شده و دارای دو قسمت کلی است: در قسمت اول، مبتنی بر مبانی نظری و پیشینه پژوهش، به بررسی منابع موجود در زمینه فراکتال و کاربرد آن در منظر شهری و بافت تاریخی پرداخته شده است. در قسمت دوم با بررسی میدانی مناظر شهری انتخاب و تصویربرداری در بافت تاریخی شهر کرمانشاه برای سنجش پیچیدگی کالبدی تصاویر استفاده شد. برای ارزیابی بعد فراکتال (پیچیدگی کالبدی) تصاویر منظر شهری هر عکس مطابق نظریه منوچهر مزینی در سه مقیاس پیکر (فاصله دور)، سیما (فاصله میانی) و چهره (فاصله نزدیک) تقسیم شده به صورتی که در مقیاس پیکر یک تصویر، در مقیاس سیما، دو تصویر و در مقیاس چهره 4 عکس ایجاد شد که با یکدیگر همپوشانی ندارند (A1 تا A7). فرایند سنجش بعد فراکتال با استفاده از 14 تصویر از هفت منظر تاریخی و عناصر الحاق شده به مناظر در دورههای مختلف با نرم‌افزار «ایمیج جی» محاسبه شده است. یافتهها و بحث محاسبه ابعاد فراکتال مناظر منتخب بافت تاریخی شهر کرمانشاه در فاصله دور نشان داد مناظر شهری قدیمی که دارای ابنیه و عناصر تاریخی هستند دارای پیچیدگی بالاتری نسبت به مناظر جدیدتر هستند. مشاهده بعد فراکتال در فاصله میانی نشان داد در مناظر شهری تاریخی که دارای هویت کالبدی بالاتر هستند، پیچیدگی کالبدی افزایش‌یافته یا با ثابت ماندن آن و یا کاهش جزئی همراه است. در فاصله نزدیک نیز این امر تکرار شده و نمود بارز افزایش پیچیدگی کالبدی با نزدیک‌شدن به مناظر شهری که دارای هویت کالبدی بیشتری دارند، خواهد بود. علاوه بر تغییرات بعد فراکتال باید توجه داشت که تصاویر در فاصله دور دارای تعدد عناصر و اجزای بیشتری نسبت به دو فاصله دیگر هستند؛ لذا انتظار می رود با کمترشدن جزئیات در کل تصویر بعد فراکتال به شدت کاهش پیدا کند؛ ولی این نتیجه فقط در مناظر شهری جدیدتر حاصل شد. نتیجهگیری نتایج به‌دست‌آمده از ابعاد فراکتال اندازهگیری شده در مناظر دارای بافت تاریخی و غیرتاریخی شهر کرمانشاه نشان میدهد مناظر شهری دارای هویت تاریخی بیشتر دارای پیچیدگی کالبدی بیشتری نیز نسبت به مناظر بدون هویت تاریخی هستند. همچنین پژوهش نشان میدهد بین بعد فراکتال (میزان پیچیدگی کالبدی) و شناخت ذهنی و معنای مترتب بر آن منظر شهری رابطه مستقیم وجود دارد. همچنین ارزیابی پیچیدگی مناظر شهری از سه مقیاس مختلف نشاندهنده پایدارتر بودن پیچیدگی کالبدی در مناظر شهری تاریخی نسبت به مناظر جدیدتر است. یعنی مناظر شهری در گذر زمان غنیتر و از لحاظ کالبدی پیچیدهتر میشوند، به شرطی که اجزاء جدیدتر منظر شهری به‌جای تخریب و جایگزینی به تداوم محتوای کالبدی - بصری آن بیفزایند. در مناظر باهویت شهری که پیچیدگی بیشتری دارد، تشابه عناصر جدید و قدیم بیش از تمایز، وحدت بیش از کثرت، و درجه تداوم بیش از تحول آن است. محاسبه این پیچیدگیها ابزار مناسبی برای رصد میزان آسیب مناظر تاریخی شهر و ارائه راهکارهایی برای تداوم هویت، پیوستگی و پیوند بین حال و آینده است.
کلیدواژه‌ها
پیچیدگی؛ هویت کالبدی؛ منظر شهری؛ بعد فراکتال؛ تشابه - تمایز؛ تداوم - تحول؛ وحدت – کثرت
عنوان مقاله [English]
Explaining Co-Relationship between the Visual Complexity of Townscape and its Physical Identity (Case Study: The Historical Core of Kermanshah City)
نویسندگان [English]
Rozhin marzi¹؛ Mahmud Rezaei²؛ Toofan Haghani¹
¹Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
²Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده [English]
Background and purpose The townscape combines traditional and modern elements shaped across different periods and styles. Some components evoke memories and a sense of belonging, while others hinder the recognition of the city's texture, failing to engage the senses. The theory of complexity seeks to reveal hidden orders within identifying elements, suggesting that spatial relationships follow specific mathematical formulas rather than random arrangements. Though complex, the resulting shape, form, and geometry contain a hidden order that imbues meaning, contributing to the identity and sense of belonging within a space. This research aims to connect physical complexity theory with townscape theories to interpret the complexity of physically identity-laden townscapes, particularly those with historical significance. Methodology This study employs a simultaneous descriptive-analytical and quantitative-qualitative approach. It comprises two main sections as the first delves into theoretical foundations related to fractals and their application in townscapes, examining historical context. The second part involves selecting and photographing townscapes in the historical context of Kermanshah city to measure their physical complexity. To calculate the fractal dimension, each photo is categorized into three scales as far, middle, and close distances. Fractal dimensions are calculated using "ImageJ" software for 14 images from seven historical townscapes, including elements added to the townscapes in different periods. Findings and discussion Calculating fractal dimensions for selected townscapes within the historical context of Kermanshah at varying distances revealed interesting patterns. It was observed that older townscapes featuring buildings and historical elements exhibit higher complexity compared to newer townscapes. When examining the fractal dimension at a middle distance, it became evident that historical townscapes, characterized by a strong physical identity, showcase increased physical complexity, which is accompanied by either a constant or slight decrease in complexity. This trend is reiterated in the near distance, demonstrating an escalation in physical complexity as one approaches the townscape with a more pronounced physical identity. In addition to changes in the fractal dimension, it is noteworthy that images at a far distance encompass more elements and components compared to the other two distances. Consequently, one might expect a decrease in the fractal dimension as details diminish in the overall image. However, this outcome was observed only in newer townscapes. Conclusion The results indicate that townscapes of Kermanshah with a stronger historical identity exhibit higher physical complexity than those lacking historical identity. Additionally, there is a direct correlation between fractal dimension (physical complexity) and subjective knowledge and meaning associated with the townscape. The evaluation of complexity from three different scales reveals that physical complexity is more consistent in historical urban townscapes compared to newer ones. Over time, townscapes become richer and more physically complex, provided newer elements contribute to the continuity of physical-visual content instead of disrupting it. In townscapes with a more complex urban identity, the similarity between old and new elements surpasses differentiation, emphasizing unity and continuity overabundance and transformation. Calculating these complexities is a valuable tool for monitoring damage to historical city sights and proposing solutions for preserving identity, continuity, and connection between the present and the future.
کلیدواژه‌ها [English]
Complexity, Continuity-Transformation, Differentiation- Similarity, Townscape, Unity- Multiplicity, Physical Identity

مراجع
الکساندر، ک.، 8992 . سرشت نظم رسالهای در باب هنر ساختن و سرشت جهان، جلد دوم، در ت. ا. و. عبدزاده )ویراستار(، فرایند آفرینش حیاتبخش دوم: فرایندهای زنده، انتشارات پرهام نقش، تهران، 296 ص. امینیحاجیباشی، م.، رضایی، م. و بندر آباد، ع.، 8991 . بررسی تطبیقی الگوی رایج ریختشناسی شهرهای ایران و اروپا در دوره .106-159 ،)0( مقارن با اسلام )مطالعه موردی: شهرری در ایران و سیه نا در ایتالیا(، پژوهشهای جغرافیای انسانی: 58 https://www.sid.ir/paper/379957/fa بنتلی، ا.ی.، الکک، آ.، مورین، پ.، مک گلین، س. و اسمیت، گ.، 8990 . محیطهای پاسخده: کتاب راهنمای طراحان، ترجمه مصطفی بهزادفر، انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، 081 ص. پاکزاد، ج.، 8992 . تاریخ شهر و شهرنشینی در اروپا از آغاز تا انقلاب صنعتی، انتشارات آرمانشهر، چاپ دوم، تهران، 050 ص. حقانی، ط.، 8915 . کنترل توسعه آینده شهر به وسیله اندازهگیری ابعاد فراکتالی، شهر نگار )برنامهریزی شهری و GIS (، تهران. https://www.sid.ir/FileServer/JF/4025813931401 حقانی، ط. و نصرتی، م.، 8999 . تحلیل فراکتال ابزاری جدید برای آسیبشناسی کالبدی در بافتهای شهری، نمونه موردی: منطقه 8 تهران، اولین کنگره بینالمللی افقهای جدید در معماری و شهرسازی. .820-820 ،)56( رضایی، م.، 8912 . درس آخر: راه )یادی از زندهیاد منوچهر مزینی(، ماهنامه شهرداریها ،)81( بهعنوان روش اصلی آفرینش فضا و فرم(، هویت شهر: 1 » قیاس « رضایی، م.، 8992 الف. بازنگری فرایند طراحی؛ )رمزگشایی .16-08 https://www.sid.ir/paper/154646/fa رضایی، م.، 8992 ب. ارزشهای جاوید و جهانگستر شهرسازی اسلامی )بازنمودی از نگرشهای فرا کالبدی و فرازمانی شهر .896-859 ،)09( اسلامی(، پژوهشهای جغرافیای انسان: 9 https://www.sid.ir/paper/139109/fa - رضایی، م.، 8992 پ. سنجههای پیاده پذیری )نقش پیاده پذیری در بهبود حس مکان(، هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی، 85 .20 https://www.sid.ir/paper/154390/fa رضایی، م.، 8999 . آنالوطیقای طراحی: بازنگری انگارهها و پندارهها در فرایند طراحی فرم و فضای معاصر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، 906 ص. صفاییپور، م. و سعیدی، ج.، 8995 . تحلیلی تاریخی بر عناصر و ساختار کالبدی فضایی شهرهای ایرانی - اسلامی. مطالعات اجتماعی: .825-95 ،)9(5 http://jiss.isca.ac.ir/article_65554.html کالن، گ.، 8900 . گزیده منظر شهری، ترجمه منوچهر طبیبیان، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، 265 ص. مهدینژاد، س. و شقاقی، ش.، 8999 . احیاء هویت بافت تاریخی شهر با تأکید بر ساماندهی نظام کالبدی و بصری مطالعه موردی: .18-59 ،)08( میدان تاریخی ویجویه تبریز، شهر ایرانیاسلامی: 88 https://www.sid.ir/paper/410935/fa گودرزی، ن. و حقانی، ط.، 8990 . بررسی میزان پراکندگی بافت شهری به کمک مدل هندسه فراکتال و تئوری پیچیدگی جهت .)00( یافتن الگوهای توسعه شهری )نمونه موردی: منطقه 26 تهران(، مدلسازی در مهندسی Batty, M., 2005. Cities and Complexity, The MIT Press, Cambridge, Massachusetts, 565 p. Batty, M. and Longley, P., 1994. A Geometry of Form and Function, Academic Press, London, 394 p. Boeing, G., 2018. Measuring the Complexity of Urban Form & Design, Urban Design International: 23, 181-292. https://doi.org/10.1057/s41289-018-0072-1 Bovill, C., 1996. Fractal Geometry in Architecture and Design, Birkhäuser, Boston, FL, USA, 207 p. Cooper, J. and Oskrochi, R., 2008. Fractal Analysis of Street Vistas: A Potential Tool For Assessing Levels of Visual Variety in Everyday Street Scenes, Environment and Planning B: Planning and Design: 35(2), 349-363. https://doi.org/10.1068/b33081 Cooper, J., Su, M. and Oskrochi, R., 2013. The influence of fractal dimension and vegetation on the perceptions of streetscape quality in Taipei, Environment and Planning B: 40(1), 43-62, https://doi.org/10.1068/b38010 Di Leva, A., 2016. The Fractal Geometry of the Brain, Springer Series in Computational Neuroscience, New York, 607 p. Elsheshtawy, Y., 1997. Urban Complexity, Journal of Architectural and Planning Research: 14(4), 301-316, https://doi.org/10.2307/43030433 Fishman, R., 2011. The Open and the Enclosed. In T. Banerjee and A. Loukaitou-Sideris (Eds.), Companion to Urban Design Routledge, London, England. https://doi.org/10.1080/01944363.2011.536101 Grompton, A., 2002. Fractals and Picturesque Composition, Environment and Planning B: Urban Analytics and City Science: 29(3), https://journals.sagepub.com/home/EPB (Available at: 2023) Gunawardena, G.M.W.L., Kubota, Y. and Fukahori, K., 2015. Visual Complexity Analysis Using Taxonomic Diagrams of Figures and Backgrounds in Japanese Residential Streetscapes. Urban Studies Research: 173862, 1-12, https://doi.org/10.1155/2015/173862 Haghani, T., 2009. Fractal Geometry, Complexity, and the Nature of Urban Morphological Evolution: Developing a fractal analysis tool to assess urban morphological change at neighbourhood level, Birmingham City University: Birmingham Institute of Art and Design. Haghani, T., 2013. Morphological Complexity: a response, Journal of the International Seminar on Urban Form: 17, 64-67, https://doi.org/10.51347/jum.v17i1.4559 Jacobs, A. and Appleyard, D., 1987. Toward an Urban Design Manifesto, Journal of the American Planning Association: 53(1), 112-120, https://doi.org/10.1080/01944368708976642 Jiang, B., 2016. A Complex-Network Perspective on Alexander’s Wholeness. Physica A: 463, 475-484, https://doi.org/10.1016/j.physa.2016.07.038 Jiang, B. and Yin, J., 2014. Ht-Index for Quantifying the Fractal or Scaling Structure of Geographic Features, Annals of the Association of American Geographers: 104(3), 530-540, https://doi.org/10.1080/00045608.2013.83423 Ladyman, J. and Wiesner, K., 2020. What is a complex system?, Yale University Pres Lorenz, W.E. and Kulcke, M., 2021. Multilayered Complexity Analysis in Architectural Design: Two Measurement Methods Evaluating Self-Similarity and Complexity and Matthias, Fractal Fract: 244(5), https://doi.org/10.3390/fractalfract5040244. Mandelbrot, B.B., 1983. The Fractal Geometry of Nature, Macmillan, New York, 468 p. Marshall, S., 2008. Cities: Design and Evolution, Spon, New York, 360 p. Marshall, S., 2012. Planning, Design and the Complexity of Cities, In J. Portugali, H. Meyer, E. Stolk and E. Tan (Eds.), Complexity Theories of Cities Have Come of Age Springer-Verlag, Berlin, Germany, Heidelberg https://doi.org/10.1007/978-3-642-24544-2_11 Marzbani, M., Awad, J. and Rezaei, M., 2020. The Sense of Place: Components and Walkability. Old and New Developments in Dubai, The Journal of Public Space: 5(1), 21-36. https://doi.org/10.32891/jps.v5i1.1249 Marzi, R., Haghani, T. and Rezaei, M., 2021. Explaining the Concept of Physical Complexity in Urban Landscape and Identity, Journal of Urban Management and Energy Sustainability (JUMES): 3(2), 171-184, https://doi.org/10.22034/JUMES.2021.561686.1086 Motloch, J.L. and Woodfin, T., 1998. General systems theory, cultural change, and a human science foundation for planning and design. International Federation for Systems Research: 10(2), 3-25. https://doi.org/10.1002/sres.3850100201 Perry, S.G., Reeves, R.W and Sim, J.C., 2008. Landscape design and the language of nature, Landscape Review: 12(2), 3-18. https://doi.org/10.34900/lr.v12i2.257. Povilaitien, S., Virbasiene, J. and Zaleckis, K., 2018. Evaluation of Formants of Cityscape Identity Using Fractal Analysis (Kaunas Case), Architecture and urban planning, https://doi.org/10.2478/aup-2018. Reinhardt, H., Kroll, M., Karstens, S.L., Nanoscaled, S.S., A, H. N., and Tallarek, U., 2020. Fractal Superstructures via Laser Patterning—A Versatile Route to Metallic Hierarchical Porous Materials, Advanced Materials Interfaces: 8(4), 2000253. https://doi.org/10.1002/admi.202000253 Rezaei, M., 2021a. Efficient Tools and Sources in Design Process, 1. In M. Rezaei and M. Rezaei (Eds.), Reviewing Design Process Theories: Discourses in Architecture, Urban Design and Planning Theories. Springer, 2, Cham, Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-030-61916-9_7 Rezaei, M., 2021b. Paradigms in Form and Space Creation, 1. In M. Rezaei and M. Rezaei (Eds.), Reviewing Design Process Theories. Springer, Cham, 2, Cham, Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-030-61916-9_6 Rezaei, M., 2023. A Review of urban design projects and theories: types and criteria, Journal of Historical Archaeology and Anthropological Sciences: 8(1), 34-39, https://doi.org/10.15406/jhaas.2023.08.00271 Rezaei, M., Marzi, R. and Shojaee, E., 2022. Embedded heritage: the role of information and communication technology (ICT) in urban placemaking (case study: Tehran’s citadel), Journal of Historical Archaeology and Anthropological Sciences: 7(3), 152-158, https://doi.org/10.15406/jhaas.2022.07.00265 Sun, W., Xu, G., Gong, P. and Liang, S., 2006. Fractal analysis of remotely sensed images: a review of methods and applications. Inter J Remote Sens: 27(22), 4963-4990. https://doi.org/ 10.1080/01431160600676695 Theiler, J., 1990. Estimating fractal dimension, J Optical Soc Am A: 7(6), 1055-1073. https://doi.org/10.1364/JOSAA.7.001055 Turnbull, L., Hutt, M.T., Ioannides, A.A., Kininmonth, S., Poeppl, R., Tockner, K. and Parsons, A.J., 2018. Connectivity and complex systems: learning from a multidisciplinary perspective, Applied Network Science: 3(1), https://doi.org/10.1007/s41109-41018- 40067-41102.
آمار تعداد مشاهده مقاله: 925 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 487

سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه شهید بهشتی

تبیین رابطه پیچیدگی بصری منظر شهری و هویت کالبدی آن (مورد پژوهش: هسته تاریخی شهر کرمانشاه)