فقه مشروطه: جستاری در زمینههای پیدایش آن | ||
| رهیافتهای سیاسی و بین المللی | ||
| دوره 15، شماره 1 - شماره پیاپی 75، تیر 1402، صفحه 164-184 اصل مقاله (301.69 K) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/piaj.2023.233247.1440 | ||
| نویسندگان | ||
| بهمن زارعی* 1؛ سید صدرالدین موسوی2 | ||
| 1دانشجوی دکتری پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی | ||
| 2هیات علمی پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی | ||
| چکیده | ||
| انقلاب مشروطه یکی از اتفاقهای مهم تاریخ معاصر ایران است که تاثیرات چشمگیری در مناسبات سیاسی و اجتماعی رقم زده و تحولات عینی و ذهنی مهمی به دنبال داشته است. در این انقلاب نخبگان اعم از روشنفکران و علما نقش تعیینکنندهای ایفا کردهاند. از میان نخبگان مذهبی، طیفی از علما با نگاهی مثبت و تعاملگرایانه با دنیای مدرن، مفاهیم سیاسی جدید را که پایههای نظام سیاسی مشروطه را شکل میداد با بهرهگیری از ظرفیتهای مکنون در فقه سیاسی شیعه توجیه دینی کردند و چنان دستگاه فکری تولید کردند که از آن میتوان با نام فقه مشروطه یا فقه دموکراسی یاد کرد. پژوهش پیشرو با استفاده از روش هرمنوتیک زمینهگرای اسکینر ضمن اینکه زوایای آشکار و پنهان این دستگاه فکری را بازخوانی میکند به دنبال پاسخ به این پرسش است که فقه مشروطه درون کدام زمینههای عملی و ایدئولوژیک متولد شده است؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد زمینه ایدئولوژیک آن را متون دینی از یک سو و مفاهیم سیاسی جدید از سوی دیگر شکل داده است. درباره زمینه عملی این دستگاه فکری نیز میتوان به استبداد حاکمان قاجار و انقلاب مشروطه بعنوان دو عامل مهم یاد کرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فقه مشروطه؛ انقلاب مشروطه؛ ایران؛ دموکراسی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Constitutional jurisprudence:A research in the fields of genesis | ||
| نویسندگان [English] | ||
| bahman zarei1؛ seyed sadrodin moosavi2 | ||
| 1Doctoral student of Imam Khomeini and Islamic Revolution Research Institute | ||
| 2Faculty of Imam Khomeini and Islamic Revolution Research Institute | ||
| چکیده [English] | ||
| The Constitutional Revolution in Iran is one of the most important events in Iran's contemporary history, which has had significant impacts on Iran's political and social contours and has resulted in important objectives and mental changes. In this revolution, the elites, including intellectuals and scholars, played a decisive role. Among the religious elites, a range of scholars with a positive and interactionist approach to the modern world, religiously justified the new political concepts that formed the foundations of the constitutional political system by taking advantage of the existing capacities in Shia political jurisprudence. They produced such a system of thought that can be referred to as constitutional jurisprudence or jurisprudence of democracy. By using Skinner's contextual hermeneutic method, while rereading the obvious and hidden aspects and layers of this intellectual system, the present research seeks to answer the following question: What were the practical and ideological contexts in which constitutional jurisprudence was born? The findings of the research show that its ideological background was shaped by religious texts, on the one hand, and, new political concepts, on the other hand. Regarding the practical contexts of this intellectual system, the tyranny of the Qajar rulers and the constitutional revolution can be mentioned as two important factors. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Constitutional jurisprudence, Constitutional Revolution, Iran, democracy | ||
| مراجع | ||
|
منابع
آبراهامیان، یرواند،(1384) ایران بین دو انقلاب، ترجمه گل محمدی احمد و فتاحی ابراهیم، تهران، نشر نی
آخوندزاده(1357) میرزا فتحعلی، الفبای جدید و مکتوبات، به کوشش حمید محمدزاده و حمید آراسلی، تبریز، نشر احیا
آدمیت فریدون(1349) اندیشههای میرزا فتحعلی آخوندزاده، تهران، خوارزمی
آدمیت فریدون(1354) فکردموکراسی اجتماعی در نهضت مشروطیت ایران، تهران، نشر پیام
آدمیت فریدون(1363) اندیشه طالبوف تبریزی، تهران، انتشارات دماوند
آدمیت، فریدون(بی تا) ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، تهران، انتشارات پیام
آدمیت،فریدون(1357) اندیشههای میرزا آقاخان کرمانی، تهران، نشر پیام
بشیریه، حسین(1382)، موانع توسعه سیاسی در ایران، تهران، گام نو
ترکمان، محمد(1362) مجموعه ای از رسائل و اعلامیه ها، مکتوبات و روزنامه های شیخ فضل الله نوری، تهران، موسسه رسا
تقی زاده سید حسن (1353) مقالات تقی زاده جوهر تاریخ و مباحث اجتماعی و مدنی،ایرج افشار، تهران، انتشارات شکوفان
حائری،عبدالهادی(1387) تشیع و مشروطیت در ایران، تهران، انتشارات امیرکبیر
خانمحمدی، یوسف(1392)، تفسیر سیاسی قرآن در ایران معاصر، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
رجایی، فرهنگ(1373) معرکه جهانبینیها، تهران، احیای کتاب
روزنامه قانون(1355 ) به کوشش هما ناطق، ، انتشارات امیرکبیر،تهران، شماره 2
زارعی، بهمن(1396) بررسی مقایسهای اندیشه سیاسی نخبگان مذهبی انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی با تاکید بر مطهری و نائینی. پایاننامه کارشناسی ارشد، قم، دانشگاه مفید
زرگری نژاد، غلامحسین(1374) رسائل مشروطیت: 18 رساله و لایحه درباره مشروطیت، تهران، نشر کویر
طالبوف، عبدالکریم(1346)، کتاب احمد؛ مجموعه ای از آثار طالبوف؛ گردآورنده مؤمنی، سازمان کتاب های جیبی، چ اول، تهران، مسائل الحیات
طباطبایی، سید جواد(1386)، نظریه حکومت قانون در ایران،تبریز، ستوده
فیرحی،داوود(1390)آخوند خراسانی و«امکانات فقه مشروطه،کنگره بین المللی آخوندخراسانی، قم
فیرحی،داود(1394)آستانه تجدد «شرح تنبیه الامه و تنزیه المله»، تهران، نشر نی
کاتوزیان، محمدعلی همایون(1379)،اقتصاد سیاسی ایران، ترجمه نفیسی و حکیمی، تهران، مرکز
کدیور، محسن( 1387)، سیاستنامه خراسانی، تهران، نشر کویر
کواکبی، عبدالرحمن(1378) طبایع الاستبداد یا سرشتهای خودکامگی، ترجمه عبدالحسین میرزای قاجار، نقد و تصحیح محمد جواد صاحبی،قم، دفتر تبلیغات اسلامی
ناظم الدوله، میرزا ملکم خان(1381)، رساله های میرزا ملکم خان ناظم الدوله؛ حجت الله اصیل، تهران، نشرنی
نظری، علی اشرف(1388)، گفتمان هویتی تجددگرایان ایرانی در انقلاب مشروطیت، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 39 شماره 4 صفحات 323 – 345
ورعی، سید جواد(1382 ) پژوهشی در اندیشه سیاسی نایینی، قم، دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری
جیمز تولی (1382)،روششناسی اسکینر در تحلیل اندیشه سیاسی، ترجمه غلامرضا بهروز لک، فصلنامه علوم سیاسی، سال هفتم، شماره 28
نائینی، محمدحسین، (بیتا)، تنبیه الامه و تنزیه الامه یا حکومت از نظر اسلام. تهران. شرکت سهامی انتشار | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 20,123 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 54,568 |
||