سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه شهید بهشتی

شوبکلایی, زهرا, یزدانفر, سیدعباس, نوروزیان ملکی, سعید. (1403). تغییرات احساس دلبستگی به مکان در جابه جایی های ساکنان در محیط های مسکونی پس از وقوع سوانح طبیعی. , 22(4), 677-694. doi: 10.48308/envs.2024.1404
زهرا شوبکلایی; سیدعباس یزدانفر; سعید نوروزیان ملکی. "تغییرات احساس دلبستگی به مکان در جابه جایی های ساکنان در محیط های مسکونی پس از وقوع سوانح طبیعی". , 22, 4, 1403, 677-694. doi: 10.48308/envs.2024.1404
شوبکلایی, زهرا, یزدانفر, سیدعباس, نوروزیان ملکی, سعید. (1403). 'تغییرات احساس دلبستگی به مکان در جابه جایی های ساکنان در محیط های مسکونی پس از وقوع سوانح طبیعی', , 22(4), pp. 677-694. doi: 10.48308/envs.2024.1404
شوبکلایی, زهرا, یزدانفر, سیدعباس, نوروزیان ملکی, سعید. تغییرات احساس دلبستگی به مکان در جابه جایی های ساکنان در محیط های مسکونی پس از وقوع سوانح طبیعی. , 1403; 22(4): 677-694. doi: 10.48308/envs.2024.1404

تغییرات احساس دلبستگی به مکان در جابه جایی های ساکنان در محیط های مسکونی پس از وقوع سوانح طبیعی

فصلنامه علوم محیطی
مقاله 8، دوره 22، شماره 4، 1403، صفحه 677-694    اصل مقاله (1.02 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/envs.2024.1404
نویسندگان
زهرا شوبکلایی1؛ سیدعباس یزدانفر1؛ سعید نوروزیان ملکی* 2
1گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
2گروه معماری منظر، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
سابقه و هدف: دلبستگی به مکان مبنایی برای درک ماهیت پیچیده روابط انسانی با مکان اطرافش می‌باشد. بر این اساس، انسان‌ها نیاز اساسی به ارتباط اجتماعی دارند، به‌گونه‌ای که باید روابط بین فردی را ایجاد و حفظ کنند و احساس امنیت، پذیرش و تعلق را از این روابط به دست آورند. سوانح طبیعی باعث آسیب‌های فیزیکی به محلات مسکونی و ایجاد ناراحتی‌های روانی می‌شود. پژوهش‌های انجام شده در مورد تأثیر مخاطرات طبیعی نشان داده است که رابطه پیچیده‌ای بین دلبستگی به مکان و خطر درک شده وجود دارد. مفهوم احساس دلبستگی از یک‌سو متأثر از جنبه‌های انسانی برآمده از حوزه‌های روانشناسی و جامعه‌شناسی و بخش دیگر آن برخاسته از حوزه معماری می‌باشد که در خلال رویدادهای مختلف مانند جابه‌جایی ساکنان پس از سوانح دستخوش تغییرات قرار می‌گیرد. در مطالعات به جنبه کالبدی احساس دلبستگی افراد پس از سوانح کمتر توجه شده است. از این رو، در این پژوهش مفهوم دلبستگی به مکان در سطح محلات مسکونی بر اساس سه مؤلفه معماری مسکن، بافت شهری و منظر طبیعی سنجیده می‌شود. مؤلفه معماری مسکن شامل معیارهای مقیاس، تراکم، حریم شخصی، مبلمان، خوانایی، دید و منظر و انسجام است. مؤلفه بافت شهری دارای زیرمؤلفه‌های خدمات شهری، دسترسی، سلسله‌مراتب، چیدمان کارآمد، تنوع فعالیتی، پاسخگویی به نیازها و عناصر شهری و در نهایت مؤلفه منظر طبیعی دارای زیرمؤلفه‌های فضای سبز و آسایش اقلیمی می‌باشد.
مواد و روش‌ها: روش انتخابی در این پژوهش ترکیبی (کیفی و کمی) است. در مرحله اول با مراجعه به منابع موجود و اسناد کتابخانه‌ای، فهرستی از مؤلفه‌های مؤثر بر احساس دلبستگی افراد در فضای مسکونی استخراج و سپس با استفاده از روش کیفی متغیرهای موردمطالعه برحسب کلیت آنها در گروه‌های مختلف دسته‌بندی شدند. با بهره‌گیری از پژوهش پیمایشی، شهرک ولایت واقع در شهر نکا بعنوان موردپژوهی انتخاب گردید. پس از برداشت میدانی و گونه‌شناسی محله مسکونی ولایت، 340 پرسشنامه محقق‌ساخته با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای و مطابق با نرم‌افزار G-Power در‌ بین اقشار مختلفی از ساکنان توزیع شد. در مرحله اعتبارسنجی ابزار پژوهش، روایی صوری و محتوایی پرسشنامه توسط متخصصان موردتأیید قرار گرفت. سپس به کمک تحلیل‌های آماری، ویژگی‌های کالبدی محله مسکونی به‌عنوان متغیر مستقل و شاخصه‌های مفهوم دلبستگی بعنوان متغیر وابسته موردارزیابی قرار گرفت که با در نظر گرفتن بار عاملی هر سنجه و میزان خطای پنهان، جایگاه هر یک از متغیرها تعیین شد.
نتایج و بحث: نتایج نشان داد که بین مؤلفه‌های بافت شهری (815/0 = r)، منظر طبیعی (768/0 = r) و معماری مسکن (761/0 = r) با دلبستگی ساکنان پس از سوانح ارتباط مستقیم وجود داشت (05/0>P). همچنین مقدار ضریب رگرسیونی استانداردشده (Beta) برای مؤلفه بافت شهری شامل زیرمؤلفه تنوع فعالیتی در محیط مسکونی (001/0>P و 318/0 = β) و چیدمان کارآمد (001/0>P و 317/0 = β)، مؤلفه معماری مسکن شامل زیرمؤلفه خوانایی فضا (001/0>P و 345/0 = β) و مؤلفه منظر طبیعی شامل زیرمؤلفه آسایش اقلیمی (001/0>P و 472/0 = β) بود.
نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌ها، می‌توان بر اهمیت نقش طراح به‌عنوان خالق فضا تأکید داشت. تصمیمات طراحان و برنامه‌ریزان در انتخاب مؤلفه‌های کالبدی مؤثر توأمان با طراحی جزء فضاها و سایر عوامل طبیعی منجر به تغییر در میزان احساس دلبستگی اهالی پس از سوانح در سطح محلات مسکونی می‌شود.
کلیدواژه‌ها
حس دلبستگی به مکان؛ منظر طبیعی؛ عوامل کالبدی؛ محیط مسکونی؛ سوانح طبیعی
عنوان مقاله [English]
Changes in Place Attachment Among Relocated Residents in Post-Disaster Housing Environments
نویسندگان [English]
Zahra Shobkolaie1؛ Seyed-Abbas Yazdanfar1؛ Saeid Norouzian-Maleki2
1Department of Architecture, School of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran
2Department of Landscape Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده [English]
Introduction: Place attachment is the basis for understanding the complex nature of human relationships with the surrounding environment. Humans have evolved the basic need for social communication, in such a way that they must create and maintain interpersonal relationships and gain a sense of security, acceptance, and belonging from these relationships. Natural hazards are events such as earthquakes, typhoons, floods, and landslides, which have the potential to pose a significant threat to human health and safety, property, critical infrastructure, and homeland security. The increase in losses can be explained to a large extent by higher levels of human activity and the accumulation of economic assets in hazard-prone areas. The natural hazards cause physical damage to residential neighborhoods and give rise to psychological distress. There is a growing interest in place attachment as a coping strategy in response to natural hazards. Also, some studies have shown that there is a complicated relationship between place attachment and perceived risk. The concept of attachment is influenced by human aspects arising from the fields of psychology and sociology, and the other part arises from the field of architecture, which changes various events such as the relocation of residents after the disasters. In architecture, less attention has been paid to the physical aspect of people’s sense of attachment after disasters. Therefore, in this study, the concept of attachment to a place at the level of residential neighborhoods is measured based on three components: architecture, urban environment, and nature. The architectural component consists of sub-components of scale, density, privacy, furniture, legibility, view, and coherence. The urban component has the sub-components of urban services, access, hierarchy, furniture arrangement, diversity of activities, meeting needs and elements of the city. Finally, the natural landscape component has the sub-components of green space and climate comfort.
Material and Methods: The method of this research is that after field harvest and typology compilation of the residential neighborhood of the province located in Neka city, a researcher-made questionnaire was made by random sampling method and by G-Power software with a sample size of 340 people in different valleys of distribution residents. Then, with the help of statistical analysis, the physical characteristics of the residential neighborhood as an independent variable and the characteristics of the concept of attachment as a dependent variable were evaluated.
Results and Discussion: The findings revealed that there was a direct relationship between components of the urban environment (r=0.815), the natural landscape (r=0.768), the architecture (r=0.761), and the attachment of residents after disasters (P<0.05). The standardized regression coefficients (β) for the urban components, specifically activity diversity (β = 0.318, P < 0.001) and efficient layout (β = 0.317, P < 0.001), indicate significant associations. Also, the β value for the architecture components, including legibility, was 0.345 (P<0.001), and for the natural landscape component, including climatic comfort was 0.472 (P<0.001).
Conclusion: The initial decisions of designers and planners in selecting effective physical variables combined with the design of spaces and other physical factors will lead to a change in the level of attachment of residents after disasters in Neka city.
کلیدواژه‌ها [English]
Place Attachment, Natural Landscape, Physical Factors, Residential Environment, Natural Disasters
مراجع

Akbarian Ronizi, S.R., 2018. Assessment of Citizen’s Satisfaction about the Quality of Residential Environment (Case Study: Zarghan City). Geographical Urban Planning Research. 6(1), 113-127. (In Persian with English abstract). 

Ariccio, S., Lema-Blanco, I. and Bonaiuto, M., 2021. Place attachment satisfies psychological needs in the context of environmental risk coping: Experimental evidence of a link between self-determination theory and person-place relationship effects. Journal of Environmental Psychology. 78, 101716. DOI: 10.1016/j.jenvp.2021.101716

Asadi, H., Naghibi, F. and Abedini, A., 2022. Analysis of the Relationship between Social Stability and Spatial Attachment of Residents of the Historical Context of Urmia. Geographical Urban Planning Research. 9(4), 1009-1031. (In Persian with English abstract). 

Azadi, M., Taghi Pour, M. and Nasibi, S., 2018. Analysis of Attachment to Place among Children (Case Study: Shiraz Ghasredasht Neighborhood). Journal of Iranian Architecture and Urbanism. 8(1), 165-179. (In Persian with English abstract).

Daneshpour, S.A., Sepehri Moqaddam, M. and Charkhchian, M., 2009. Explanation to “Place Attachment” and investigation of its effective factors. Journal of Fine Arts: Architecture and Urban Planning. 38, 37-48. (In Persian with English abstract). 

Giuliani, M.V., Ferrara, F. and Barabotti, S., 2003. One attachment or more?. In People, places, and sustainabillity (pp. 111-122). Hogrefe Publishing.

Hataminejad, H., Habibian, B., Oshnooi, A. and Khavarian-Garmsir, A.R., 2016. The Assessment and explanation of place attachment’s dimensions to BabaAfzal Street of Kashan. Journal of Sustainable Architecture and Urban Design. 2(2), 65-77. (In Persian with English abstract). 

Hawkins, R.L. and Maurer, K., 2011. ‘You fix my community, you have fixed my life’: the disruption and rebuilding of ontological security in New Orleans. Disasters. 35(1), 143-159. DOI: 10.1111/j.1467-7717.2010.01197.x

Heidari, A.A., Motalebi, G. and Shahrooz, B., 2019. The Role of Time in the Formation of Different Levels of Meanings Regarding the Concept of Place. Armanshahr Architecture and Urban Development Journal. 12(27), 67-75. (In Persian with English abstract). 

Henriet, E., de Longueville, F. and Henry, S., 2023. Contrasted place-based emotional experiences after a disaster. International Journal of Disaster Risk Reduction. 98, 104118. DOI: 10.1016/j.ijdrr.2023.104118

Hidalgo, M.C. and Hernandez, B., 2001. Place attachment: Conceptual and empirical questions. Journal of Environmental Psychology. 21(3), 273-281. DOI: 10.1006/jevp.2001.0221

Hojjat, I., Mozaffar, F. and Saadati, S.P., 2017. Investigating Home Effective Attributes in Developing Dwellers’ Attachment. {Presenting a Causal Process Model}. Journal of Fine Arts: Architecture and Urban Planning. 22(2), 51-62. (In Persian with English abstract). 

Jorgensen, B.S. and Stedman, R.C., 2006. A comparative analysis of predictors of sense of place dimensions: attachment to, dependence on, and identification with lakeshore properties. Journal of Environmental Management. 3(14), 316– 327. DOI: 10.1016/j.jenvman.2005.08.003

Jayakody, D.Y., Adams, V.M., Pecl, G. and Lester, E., 2024. What makes a place special? Understanding drivers and the nature of place attachment. Applied Geography. 163, 103177. DOI: 10.1016/j.apgeog.2023.103177

Khodaee, Z., Rafiean, M., Dadashpoor, H. and Taghvaee, A.A., 2018. Study of Effective Components on Place Attachment in Terms of Tehran City Teenagers. Hoviat Shahr Journal. 11(32), 5-17. (In Persian with English abstract). 

Kline, P., 2014. An easy guide to factor analysis. Routledge.

Lak, A., 2015. Experience of Re-establishing Place Attachment in Post-Earthquake Reconstructions in Bam’s Neighborhoods Using Grounded Theory Method Case Study: Emamzade Zeyd and Ghasre Hamid Neighborhoods. Journal of Architecture and Urban Planning. 8(15), 159-178. (In Persian with English abstract).

Lak, A., 2016. Bam Earthquake and Neighborhoods’ Residents’ Understanding of Meaning of Disruption in Place Attachment. Journal of Housing and Rural Environment. 34(152), 17-30. (In Persian with English abstract).

Lak, A. and Gholampour, A., 2015. Understanding the Meaning of “Sense of Place” in Post-Earthquake Reconstructions in Bam Residential Settlements (Case Study: Narges Residential Complex). Journal of Housing and Rural Environment. 34(149), 37-50. (In Persian with English abstract). 

Lewicka, M., 2011. Place attachment: How far have we come in the last 40 years?. Journal of Environmental Psychology. 31(3), 207-230. DOI: 10.1016/j.jenvp.2010.10.001

Low, S.M. and Altman, I., 1992. Place Attachment: Human Behavior and Environment. Advances in Theory and Research. Place attachment, 253-256.

Meshkini, A., Ghasemi, K. and Hamzehnejad, M., 2014. The Evaluation of the Residents Sense of Attachment to Place in the New Towns (Case Study: Hashtgerd New Town). Journal of Geographic Space. 14(48), 41-56. (In Persian with English abstract). 

Morgan, P., 2010. Towards a developmental theory of place attachment. Journal of Environmental Psychology. 30(1), 11-22. DOI: 10.1016/j.jenvp.2009.07.001

Mousavian, S.A., Zakerhaghighi, K. and Naghdi, A., 2020. The comparative survey of place attachment to improve social resilience (Cases study: Aghajani-Beyg, Motekhassesin and Hesar-e-Imam in Hamedan city). Journal of Contemporary Sociological Research. 8(15), 37-66. (In Persian with English abstract). 

Nazif, H. and Motalebi, G., 2019. Developing a Conceptual Model of Legibility Relying on Mental Imagination. Bagh-e Nazar. 16(78), 75-84‏. DOI: 10.22034/bagh.2019.187359.4156

Nisa, C.F., Bélanger, J.J. and Schumpe, B.M., 2020. On solid ground: Secure attachment promotes place attachment. Journal of Environmental Psychology. 70, 101463. DOI: 10.1016/j.jenvp.2020.101463

Pollini, G., 2005. Elements of a theory of place attachment and socio-territorial belonging. International Review of Sociology—Revue International de Sociologie. 15(3), 497-515. DOI: 10.1080/03906700500272483

Pourjafar, M.R., Izadi, M.S. and Khabiri, S., 2016. Place Attachment; Conceptualization, Principals and Criteria. Hoviat Shahr Journal. 9(24), 43-64. (In Persian with English abstract). 

Prewitt Diaz, J.O., 2018. Place-based psychosocial interventions in the aftermath of Hurricane Maria in Puerto Rico. In Disaster Recovery (pp. 307-320). Apple Academic Press.

Relph, E., 1976. Place and placelessness (Vol. 67). London: Pion.

Rufato, F.D. and Favero, E., 2020. Place attachment and environmental satisfaction as predictors of well-being in children age 10-11. Boletim-Academia Paulista de Psicologia. 40(98), 50-62.

Rutter, M., 2002. Family influences on behavior and development: Challenges for the future. In J. P. McHale & W. S. Grolnick (Eds.), Retrospect and prospect in the psychological study of families (pp. 321–351). Lawrence Erlbaum Associates Publishers.

Sadeqi Fereshteh, R., Daneshgar Moqadam, G. and Dejdar, O., 2012. Studying the relationship between skeletal scheme of residential complexes and sense of interest to the place among the residents. Journal of Urban Management. 10(30), 253-264. (In Persian with English abstract).

Sajjadzadeh, H., 2014. A Realistic View towards the Meaning of Urban Space in the Islamic City. Journal of Studies on Iranian Islamic City. 14, 23-32. (In Persian with English abstract).

Tuan, Y.F., 1977. Space and Place: The Perspective of Experience. Edward Arnold, London.

Zetter, R. and Boano, C., 2009. Space and place after natural disasters and forced displacement. In Rebuilding after disasters: From emergency to sustainability, (pp. 206-240).

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 7,052
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 5,691