خوانش "کنشگری دوبارۀ" کالینگوود؛ در تحلیل روششناسی پوزیتیویستی عقّاد، با تکیه بر کتاب "ابونواس" | ||
| پژوهشنامهٔ نقد ادب عربی | ||
| مقاله 7، دوره 15، شماره 1 - شماره پیاپی 28، دی 1403، صفحه 100-115 اصل مقاله (959.49 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jalc.2025.233757.1283 | ||
| نویسنده | ||
| عبدالله حسینی* | ||
| استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات عرب، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665 تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| عباس محمود عقّاد، از جمله پیشآهنگان ادبیات معاصر مصر و از چهرههای مهم و تأثیرگذار روشنفکری جهان عرب است که در کسوت منتقد ادبی، در باب نسبتسنجی سنّت و جهان جدید بسیار اندیشیده است. این مقاله حاصل مطالعهای، با عنایت به کتاب ابونواس، در باب ماهیت رویکرد نقادانه عقّاد است که طبق فرضیه آغازین، با سنت پوزیتیویستی فروید همگرایی و همخوانی دارد. از این رو، در سطور پیش رو میکوشد ابتدائا تلقیِ خود را از تئوری کنشگری دوبارۀ کالینگوود، صورتبندی کند. سپس در پرتو آرای زیگموند فروید، ضمن تقریر و تنقیح سویههای نقد روانشناختی عقاد و پیشفرضهای نهفته در دل این سویهها که بر اساس آنها به نقد اشعار ابونواس پرداخته، به تحلیل آنها نیز همت میگمارد. از این رو، بحثی صرفا ادبی نیست؛ یعنی در آن از خواص و ویژگیهای ادبی نقد سخنی به میان نمیآید، بلکه صبغۀ فلسفی دارد و معرفتبخشی و عینیت گزارههای ادبی را مفروض میپندارد. در پایان آنچه حاصل میشود بیانگر این است که رویکرد نقدی عقّاد، از نظرگاههای روششناختی، معرفتشناختی و انسانشناختی، به دلیل پارهای چالشهای مغالطهآمیز فلسفی، علیرغم اقبال ویژه به آن در جهان معاصر، کاربست آن در حوزه نقد ادبی چندان موجّه نیست. چه رسد به اینکه مبنای ارزشداوری اخلاقی نیز قرار گیرد. از این رو، ایدۀ کنشگری دوبارۀ کالینگوود را به عنوان مدل پیشنهادی، جهت فهم عمیقتر لایههای زیرین و پنهان زندگی شعراء، ارائه میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| کالینگوود؛ کنشگری دوباره؛ فروید؛ عقّاد؛ نقد روانشناختی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| reading of Collingwood's reaction; In the analysis of Akkad's positivist methodology, relying on the book of Abu Nuwas | ||
| نویسندگان [English] | ||
| abdullah hosseiny | ||
| Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Farhangian University, PO Box 889-14665, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Abbas Mahmoud Akkad is one of the forerunners of contemporary Egyptian literature and one of the important and influential intellectual figures of the Arab world who, in the guise of a literary critic, has thought a lot about the comparison between tradition and the new world. This article is the result of a study regarding the nature of Akkad's critical approach, according to the initial hypothesis, with the positivist tradition of Freud. Therefore, in the following lines, he tries to formulate his perception of Collingwood's theory of re-activism. Then, in the light of Sigmund Freud's opinions, while explaining and correcting the strains of Akkad's psychological criticism and the presuppositions hidden in the heart of these strains, based on which he criticizes Abu Nawas's poems, he tries to analyze them as well. Hence, it is not a purely literary discussion; That is, there is no mention of the literary properties and characteristics of criticism, but it has a philosophical tone and assumes the knowledge-giving and objectivity of literary propositions. In the end, what is obtained shows that the critical approach of Akkad, from the methodological, epistemological and anthropological points of view, due to some philosophical fallacy challenges, despite its special popularity in the contemporary world, its application in the field of literary criticism is not justified. Let alone be the basis of moral value judgment. Therefore, it presents Collingwood's idea of activism again as a proposed model for a deeper understanding of the underlying and hidden layers of poets' lives. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Collingwood, re-activism, Freud, Akkad, psychological critique | ||
| مراجع | ||
|
ادواردز، پل (1375)، فلسفه تاریخ، مجموعه مقالات از دایرة المعارف فلسفه، ترجمه بهزاد سالکی، تهران، پژوهشکده علوم انسانی.
استربرگ، کرستینفی (1385)، روشهای تحقیق کیفی در علوم اجتماعی، ترجمه احمد احمدپور و علی شماعی، یزد، دانشگاه یزد.
العقاد، عباس محمود (بیتا)، ابونواس، الحسن بن هانی، بیروت، صیدا، منشورات المکتبة العصریة.
العقاد، عباس محمود (1970)، ابنالرومی، حیاته من شعره، بیروت، المکتبة التجاریة الکبری.
العقّاد، عباس محمود (1984)، المجموعة الکاملة، بیروت، دار الکتاب اللبنانی.
الیاسی، سمیرا (1388)، تخیل پیشینی و معرفت تاریخی: کالینگوود و ایده تاریخ، تاریخنگری و تاریخنگاری، سال 19، شماره 2، صص18-1.
پاینده، حسین (1390)، گفتمان نقد: مقالاتی در نقد ادبی، چاپ2، تهران، انتشارات نیلوفر.
پوپر، کارل ریموند (1384)، منطق اکتشاف علمی، ترجمه سید حسین کمالی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
حسینی، عبدالله (1401)، خوانش سنت تفهّمی ماکس وبر در نقد روششناسی تاریخی طه حسین، با تأکید بر مقدمه کتاب فی الأدب الجاهلی، دو فصلنامه علمی نقد ادب معاصر عربی، دوره 12، شماره 22، صص163-141.
الخفاجی، محمد عبدالمنعم (1400)، الأدب العربی الحدیث، القاهرة، مکتبة الکلیات الأزهریة.
رشیدپور، مجید (1369)، احساس کِهتری، پیوند، شماره 129، 130 و 131، صص13-10.
زرینکوب، عبدالحسین (1362)، تاریخ در ترازو، تهران، امیرکبیر.
ساروخانی، باقر (1385)، روشهای تحقیق در علوم اجتماعی، تهران، دیدار.
سروش، عبدالکریم (1385)، تفرج صنع، تهران، مؤسسه فرهنگی صراط.
سروش، عبدالکریم (1386)، علم چیست، فلسفه چیست، تهران، مؤسسه فرهنگی صراط .
شاپوریان، رضا (1389)، نیمرخ شخصیّتی حافظ، تهران، جوانه رشد.
شایگانفر، حمیدرضا (1380)، نقد ادبی، معرفی مکاتب نقد، تهران، انتشارات دستان.
شکرکن، حسین و همکاران (1369)، مکتبهای روانشناسی و نقد آن، ج1، دفتر همکاری حوزه و دانشگاه.
شمیسا، سیروس (1385)، نقد ادبی، تهران، نشر میترا.
شولتز، دوان و همکاران (1379) نظریههای شخصیت، ترجمه یحیی سید محمدی، چاپ سوم، تهران: نشر ویرایش.
صابری، علی (1385)، النقد الادبی و تطوره فی الادب العربی، تهران، سمت.
ضیف، شوقی (1972)، البحث الأدبی، طبیعته، مناهجه، أصوله، مصادره، الطبعة السابعة، القاهرة، دارالمعارف.
فروید، زیگموند (1382)، پیشدرآمدی بر خودشیفتگی، مترجم: حسین پاینده، ارغنون بهار، شماره 21.
فروید، سیجمند (1982)، الأنا و الهو، بإشراف محمد عثمان نجاتی، ط4، بیروت، دار الشروق .
قطب، سید (1424)، النقد الأدبی أصوله و مناهجه، القاهرة، دار الشروق.
کالینگوود، آر. جی (1385)، مفهوم کلی تاریخ، ترجمه علی اکبر مهدیان، تهران، نشر اختران.
گرین ویلفرد و همکاران (1376)، مبانی نقد ادبی، ترجمه فرزانه طاهری، تهران، انتشارات نیلوفر.
گنجی، محمدحسین (1386)، بررسی آزمونپذیری نظریه روانکاوی فروید از دیدگاه پوپر، مجله علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، دوره سوم، شماره 3، صص150-135. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 134 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 298 |
||