واکاوی ترادف و تفاوت معناشناختی واژه «بئر» و «جب» در قرآن کریم از منظر زبانهای سامی | ||
| پژوهشنامهٔ نقد ادب عربی | ||
| مقاله 10، دوره 15، شماره 1 - شماره پیاپی 28، دی 1403، صفحه 159-177 اصل مقاله (1 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.29252/jalc.2023.228107.1172 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه زارعی* 1؛ صغری فلاحتی2 | ||
| 1دانشجوی دکتری | ||
| 2دانشگاه خوارزمی | ||
| چکیده | ||
| از جمله مترادفهای قرآنی که مفسران تفاوت معناشناختی خاصی برای آنها قائل نشدند، واژگان «بئر» و «جب» بهشمار میرود. واژه «بئر» یکی از تکامدهای قرآنی است که در آیه 45 سوره مبارکه حج آمده است اما واژه «جب» دو مرتبه و صرفا در سوره شریفه یوسف بهکار رفته است. لغتشناسان و عالمان قرآنی معتقداند این دو کلمه دارای ریشه عربی میباشد و تفاوت صرفا در میزان عمق آنهاست؛ اما به نظر میرسد حقیقت امر خلاف این مدعی باشد. این مسأله موجب شد تا جستار پیشرو ریشه واژگان مذکور را در خانواده زبانی سامی (عربی، عبری و آرامی) مورد بحث قرار داده و با روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی و استناد به وقایع تاریخی دینی به بررسی این واژگان پردازد. یافتهها حاکی از آن است که واژه «بئر» جزء واژگانی است که در زبانهای سامی کاربرد دارد اما دقیقا مشخص نیست از کدام یک از گروه زبانی سامی وارد سایر گروهها شده است؛ اما واژه «جب» مشخصا دارای ریشه آرامی بوده و دلیل این که پروردگار جهانیان در سوره یوسف از یک واژه آرامیالاصل استفاده میکند این است که براساس شواهد تاریخی، ابراهیم نبی و تمامی نوادگان او اهل حران بودند و گفته میشود زبان آنها یا بهطور مشخص آرامی بوده و یا به زبان اکدی متاثر از آرامی سخن میگفتند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قرآن کریم؛ کتاب مقدس؛ بئر؛ جب؛ تفاوت و ترادف معناشناختی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Analysis of the synonymy and semantic differences between the words "Be'er" and "Jobb" in the Holy Quran from the perspective of Semitic languages | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Fateme zarei1؛ صغری فلاحتی2 | ||
| 1PH.D student | ||
| 2استاد دانشگاه خوارزمی | ||
| چکیده [English] | ||
| Among the Qur'anic synonyms for which the commentators did not distinguish semantically, the words "be'er" and "jobb" are considered. The word "be'er" is one of the Qur'anic variations that is mentioned in verse 45 of Surah Al-Hajj, but the word "Jobb" has been used twice and only in Surah Yusuf. Linguists and Quranic scholars believe that these two words have Arabic roots and the only difference is in their depth. But the truth seems to be the opposite of this claim. This led the leading paper to discuss the roots of words in the Semitic language family (Arabic, Hebrew and Aramaic) and to study these words in a descriptive-analytical and comparative manner and with reference to historical religious events. The findings indicate that the word "be'er" is one of the words used in the Semitic languages, but from exactly which of the Semitic language groups does it belong to the other groups? But the word "Jobb" is clearly Aramaic in origin, and the reason why God Almighty uses the word Aramaic in Surah Yusuf is that the historical evidence is that the Prophet Ibrahim and all his descendants were from Harran. Their language was either distinctly Aramaic or they spoke Aramaic influenced by Aramaic. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Holy Quran, Be'er, Jobb, Semitic languages, semantic differences and synonyms | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
کتاب مقدس
ابن تیمیة، تقی الدین (1997 م)، التفسیر الکبیر، بیروت: دار الکتب العلمیه.
ابن عاشور، محمد طاهر (2000 م)، التحریر والتنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
ابن عباد، اسماعیل (1414 ه)، المحیط فی اللغة، بتحقیق محمد حسن آلیاسین، بیروت: عالم الکتب.
ابن کمال، باشد(1533 م)، رساله فی تحقیق تعریب الکلمة الأعجمیة، الضبط والتحقیق: محمد سواعی، دمشق، المعهد العلمی الفرنسی للدراسات العربیه.
ابن منظور، محمد بن مکرم،( 1414 ه. ق)، لسان العرب، دمشق: دار النوادر.
ابوالقاسمی، محسن )1379(، ریشهشناسی (اتیمولوژی)، تهران: انتشارات ققنوس.
اردوان، بینا (۱۳۹۶)، سرگشته در میقات، تهران: شرکت کتاب.
اسرافیلی، مرضیه، سیدحسین سید موسوی، علیرضا آزاد، شهلا شریفی (۱۴۰۰)، «معناشناسی واژه أب در آیات 74 انعام و 78 حج با رویکرد ریشهشناسی در زبانهای سامی»، مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، شماره 69، 223-243.
الأصفهانی، الراغب ، 2009 م، المفردات فی غریب القرآن، مکه المکرمه: مکتبة نزار مصطفی الباز.
الآلوسی البغدادی، السید محمود، 1994 م، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی، ضبط و تصحیح: علی عبدالباری عطیه، بیروت: دار الکتب العلمیه.
باتس، غاری، لیتا کوسنر، 2014 م، کیف وصل إلینا الکتاب المقدس و هل هو حقاً کلمةالله، مصر: دار الکتاب المقدس.
بیآزار شیرازی، عبدالکریم (۱۳۸۰)، باستانشناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
پاکتچی، احمد(۱۳۹۰)، «ریشهشناسی واژه قیوم»، مطالعات قرآن و حدیث، شماره ۱، ۵-۲۶.
توفیق، محمد صالح، «التابوت فی لغه العرب دراسه تأصیلیه دلالیه»، جامعه الإمام محمد بن سعود الإسلامیه، 1415 ق، العدد ۱۳، 319-347.
حاجیخانی، علی، کاووس روحی برندق، علی دهقان (۱۳۹۵)، «ریشهشناسی واژه قرآنی علم در زبانهای سامی»، جستارهای زبانی، شماره ۳۴، ۲۷-۴۷.
راشد، سید فرج (۱۹۹۳م)، اللغه العبریه قواعد و نصوص، الریاض: دار المریخ للنشر.
شعرانی، ابوالحسن (۱۳۹۱) ، نثر طوبی یا دائره المعارف قرآن مجید، تحقیق و پژوهش: محمدرضا غیاثی کرمانی، قم: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود.
صفوی، کوروش(۱۳۹۹)، درآمدی بر معناشناسی، تهران: پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی.
الطباطبایی، السید محمد حسین (۱۹۹۷م)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
الطبرسی، فضل بن حسن (۲۰۰۹م)، مجمعالبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
الطوسی، محمد بن حسن (۱۹۵۷م)، التبیان فی تفسیر القرآن، تصحیح: أحمد شوقی الأمین وأحمد حبیب قصیر، النجف الأشرف: مکتبة الأمین.
طهماسبی، عدنان، سعدالله همایونی، ابوالفضل بهادری (۱۳۹۲)، «بررسی بنیادی برخی از الفاظ قریبالمعنی در قرآن کریم (دلالتها-کاربردها)»، پژوهشهای ادبی، شماره ۱، ۱۵۵-۱۷۸.
ظاظا، حسن (۱۹۹۰م)، السامیون ولغاتهم، تعریف بالقرابات اللغویه والحضاریة عند العرب، بیروت: الدار السامیة.
عبد الرحیم، ف (۲۰۱۱م)، معجم الدخیل فی اللغة العربیه الحدیثة ولهجاتها، دمشق: دار القلم.
عبدالتواب، رمضان (۱۳۶۷)، مباحثی در فقه اللغة و زبانشناسی عربی، مترجم: حمیدرضا شیخی، مشهد: مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
العبودی، محمد بن ناصر (۲۰۰۵م)، معجم الکل مات الدخیلة فی لغتنا الدارجة، الریاض: مکتبة الم لک عبد العزیز العامة.
عطیه، الشیخ رشید (بیتا)، معجم عطیه فی العامی والدخیل، الضبط والتصحیح: خالد عبدالله الکرمی، بیروت: دار الکتب العلمیه.
فخر رازی، محمد بن عمر (۱۹۹۷ م)، التفسیر الکبیر، بیروت: دار الکتب العلمیه.
فراهیدی، عبدالرحمن الخلیل بن أحمد (1409 ه. ق)، العین، تحقیق: مهدی المخزومی وإبراهیم السامرائی، جزء اول، بیروت: دار ومکتبة الهلال.
قائمینیا، علیرضا (۱۳۹۹)، معناشناسی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
قرطبی، محمد بن أحمد (۲۰۰۶م)، الجامع لأحکام القرآن، ج 12، بیروت: مؤسسه الرساله.
کمال، ربحی (۱۳۹۹)، دروس فی اللغه العبریه، مترجم: معصومه ملکی و جواد اصغری، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
محمد داوود، محمد (2008 م)، معجم الفروق الدلالیة فی القرآن الکریم لبیان الملامح الفارقة بین الألفاظ متقاربة المعنی والصیغ والأسالیب المتشابهة، القاهره: دار غریب للطباعة والنشر والتوزیع.
نشانی، سلیمان، عمار شلوای ( 2013 م)، مظاهر الدخیل فی اللغة العربیه؛ دراسة فی الأسالیب المعاصره، بسکره: جامعه محمد خیضر.
ولفنسون، اسرائیل (۱۹۲۹م)، تاریخ اللغات السامیه، مترجم: جواد اصغری و مهدی برزگر، تهران: نگارستان اندیشه.
هونی، أحمد عبد الکاظم (۲۰۱۵م)، «أسماء البئر فی العربیه؛ دراسة ومعجم»، مجله القادسیه للعلوم الإنسانیه، العدد التاسع عشر: 559-560.
אבן־שושן، אברהם، ۱۹۷۹ م، המלון החדש، ירושלים: קרית־ספר בע"מ.
جمشیدنژاد، غلامرضا، 1398، حران، دائره المعارف بزرگ اسلامی:
https://www.cgie.org.ir/fa/article/226994/%D8%AD%D8%B1%D9%91%D8%A7%D9%86. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 249 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 275 |
||