سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه شهید بهشتی

مرهونی, محسن. (1404). زبان حقوقی و ناپایداری مفاهیم: تحلیل واسازانه رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر. , 28(4), 327-346. doi: 10.48308/jlr.2025.237947.2821
محسن مرهونی. "زبان حقوقی و ناپایداری مفاهیم: تحلیل واسازانه رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر". , 28, 4, 1404, 327-346. doi: 10.48308/jlr.2025.237947.2821
مرهونی, محسن. (1404). 'زبان حقوقی و ناپایداری مفاهیم: تحلیل واسازانه رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر', , 28(4), pp. 327-346. doi: 10.48308/jlr.2025.237947.2821
مرهونی, محسن. زبان حقوقی و ناپایداری مفاهیم: تحلیل واسازانه رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر. , 1404; 28(4): 327-346. doi: 10.48308/jlr.2025.237947.2821

زبان حقوقی و ناپایداری مفاهیم: تحلیل واسازانه رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر

فصلنامه تحقیقات حقوقی
مقاله 18، دوره 28، شماره 4 - شماره پیاپی 112، آذر 1404، صفحه 327-346    اصل مقاله (709.2 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jlr.2025.237947.2821
نویسنده
محسن مرهونی*
. دکتری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی: واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران mohsenmarhouni@gmail.com
چکیده
زبان حقوقی یکی از مهم‌ترین ابزارهای نظام‌های قضایی برای تضمین عدالت و تفسیر مفاهیم پیچیده حقوق بشر به‌شمار می‌آید. بااین‌حال، تفسیر این مفاهیم در متون حقوقی و آرای قضایی اغلب با چالش‌های معنایی و تفسیری روبه‌رو می‌شود. یکی از این چالش‌های اساسی، ناپایداری معناست که به‌واسطه تنوع در تفسیرهای قضایی ایجاد می‌شود. به‌عبارتی، زبان حقوقی در رویه‌های قضایی محاکم ثابت و پایدار نیست و همواره در معرض تغییر و بازتفسیر قرار می‌گیرد و بسته به بافت اجتماعی، سیاسی و فرهنگی هر جامعه دستخوش تغییر می‌شود. بر این اساس، مفاهیمی همچون عدالت، آزادی و کرامت انسانی به‌دلیل پیچیدگی‌های زبانی و تفسیری، همواره در معرض ناپایداری معنایی و تناقض‌های درونی قرار دارند. این ناپایداری‌ها می‌تواند به تضادهای تفسیری و حتی تناقض در آرای محاکم منجر شود. دیوان اروپایی حقوق بشر به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین محاکم بین‌المللی، نقشی کلیدی در تفسیر و اعمال حقوق بشر ایفا می‌کند. این مقاله با رویکرد تحلیلی، انتقادی و با استفاده از فلسفه واسازی ژاک دریدا، به بررسی ناپایداری‌های معنایی و تناقض‌های موجود در تفسیر مفاهیم حقوق بشر در رویه قضایی این دیوان می‌پردازد. واسازی به آشکارسازی تضادهای پنهان در زبان حقوقی کمک می‌کند و نشان ‌می‌دهد که چگونه معنا در فرایند تفسیر، متغیر و ناپایدار می‌شود و چگونه محاکم گاه ناخواسته در دام ناپایداری معنایی و تفسیری گرفتار می‌شوند. در این راستا، هدف این پژوهش، سه راهکار عملی برای کاهش ناپایداری‌های معنایی شامل تدوین اصول تفسیری مشخص، ایجاد سازوکار نظارتی بر انسجام آرا، و توجه به زمینه‌های اجتماعی- فرهنگی در تفسیر مفاهیم حقوق بشری ارائه می‌کند.

تازه های تحقیق
  • ناپایداری معنایی زبان حقوقی، هم چالشی برای پیش‌بینی‌پذیری قضایی و هم فرصتی برای نوآوری در تفسیر حقوق بشر است.
  • بازاندیشی مداوم مفاهیم حقوقی با توجه به زمینه‌های اجتماعی-فرهنگی، کلید عدالت پایدار و انطباق با چالش‌های معاصر است.
  • این مقاله با رویکرد واسازانه دریدایی، تناقض‌های درونی مفاهیم بنیادین را در رویه دیوان اروپایی حقوق بشر آشکار و سه راهکار عملی پیشنهاد می‌دهد
کلیدواژه‌ها
"؛ تفسیر حقوقی"؛ تناقض‌های درونی"؛ زبان حقوقی"؛ ناپایداری معنا"؛؛ "؛ واسازی"
عنوان مقاله [English]
Legal Language and the Instability of Concepts: A Deconstructive Analysis of the Case Law of the European Court of Human Rights
نویسندگان [English]
Mohsen Marhouni
Ph.D, Faculty of Law & Political Sciences, Islamic Azad University: Science & Research Branch, Tehran, Iran. Mohsenmarhouni@gmail.com
چکیده [English]
Introduction
This paper is both research-oriented and applied, aiming to systematically analyze the issue of semantic instability in legal language and its implications for the judicial practice of the European Court of Human Rights. The central research question is how the structural features of legal language and various methods of judicial interpretation, in conjunction with different socio-cultural contexts, lead to the deferral of meaning, polysemy, and interpretive contradictions, and how these phenomena affect legal certainty, predictability, and the realization of justice. The specific objectives of the research are: identifying the linguistic and institutional mechanisms that cause instability in fundamental concepts; analyzing the involvement of social and political mechanisms in the selection of judicial meanings; and proposing institutionalizable solutions to mitigate the negative effects of semantic instability on the coherence of judicial practice; therefore, it is expected that the results will both enrich theorization about the nature of semantic instability and provide practical suggestions for reforming judicial practice. However, this paper also acknowledges its methodological limitations—including its focus on a selected set of judgments that may overlook other aspects of judicial practice—and emphasizes the need for complementary empirical studies to test the impact of institutional proposals. Ultimately, the research seeks to offer a balanced framework that both preserves the necessary flexibility for adapting interpretations to new social demands and, through clarifying interpretive criteria and strengthening institutional oversight, enhances the predictability and coherence of judicial practice; an outcome that will contribute to improving the legitimacy and effectiveness of the protection of fundamental rights.
Methods
The present study employs a mixed analytical-critical approach. The sources examined include selected judgments of the European Court of Human Rights (cases such as S.A.S. v. France, Baka v. Hungary, Lautsi v. Italy, KlimaSeniorinnen v. Switzerland, Almeida v. Portugal), as well as relevant theoretical texts (works by Jacques Derrida, H. L. A. Hart, Peter Goodrich, Michel Foucault, Pierre Bourdieu, and other scholars). Qualitative data were extracted through a full textual analysis of the judgments; this process involved careful rereading of the texts, coding of linguistic propositions influencing interpretation, tracing chains of reasoning, and conducting a comparative analysis of interpretive patterns. The analysis combined deconstruction to reveal internal contradictions within the texts and legal hermeneutics to understand their historical-cultural contexts, thereby enabling the simultaneous examination of hidden layers of meaning and contextual exigencies.
Results and Discussion
The findings of this study indicate that semantic instability is a multi-causal and multifaceted phenomenon arising from the interaction of linguistic, institutional, and social elements. First, legal texts, through the use of open-ended vocabulary and general concepts, create conditions for the production of multiple and sometimes inconsistent interpretations; this structural ambiguity compels judges to fill conceptual gaps and select meanings. Second, national cultural, historical, and political contexts have a decisive influence on interpretive orientations; the same concept may acquire different meanings and legal consequences across diverse contexts. Third, legal institutions and actors (states, civil institutions, think tanks) play a guiding role in shaping meaning by presenting evidence, policy arguments, and sociological materials. Fourth, doctrines and practices such as the “margin of appreciation” have a dual function: on one hand, they allow interpretations to adapt to national realities; on the other, they can justify extensive divergences and reduce the coherence of judicial practice. Comparative analysis of the cases revealed that instances such as Lautsi (religious symbols), S.A.S. (full-face covering), and Baka (judicial reforms and judicial independence) clearly illustrate the overlap between open legal language, socio-political pressures, and institutional choices. Furthermore, the study shows that in some judgments, the Court has relied on social evidence and national statistics to justify particular readings—an approach that extends the disciplinary boundaries of law into interdisciplinary domains and transforms concepts from abstract frameworks into functional ones. The practical implications of this condition include, on the one hand, a decrease in predictability, a risk of inequality in access to rights, and the erosion of public trust; and, on the other hand, the potential for the gradual development of law in response to emerging challenges such as environmental issues, technology, and cultural diversity. Overall, the findings indicate that semantic stability in law is not a fixed matter but rather the result of a balance between linguistic precision and social exigencies. The more consciously the relationship between legal language and its cultural context is managed, the greater the possibility of achieving fairer and more coherent interpretations, thereby strengthening the legitimacy of judicial institutions.
Conclusion
The overall conclusion is that semantic instability in legal language is an inevitable yet manageable phenomenon. It presents both challenges to predictability and coherence of judicial practice and opportunities for expanding human rights concepts in response to new issues. To reduce its negative effects and strengthen interpretive coherence, three practical measures are proposed: 1.Formulation of clear and transparent interpretive principles at the Court level, including criteria for defining the scope of key concepts and the obligation to explain interpretive choices. 2.Establishment of monitoring and analytical mechanisms—such as jurisprudential analysis units or comparative working groups—to track coherence and interpretive trends and to publish periodic reports. 3.Requirement to include contextual analytical sections in judgments that demonstrate how cultural, historical, and social factors have influenced interpretive choices. Implementing these measures can, while preserving the necessary flexibility for law to adapt to changing realities, prevent uncontrolled fragmentation in interpretation and enhance the predictability of judicial practice. Furthermore, the findings of the study indicate that managing semantic instability requires acknowledging it as a natural part of the dynamism of legal language, rather than merely a flaw within the interpretive system. In this regard, enhancing the linguistic and interpretive literacy of judges, promoting dialogue between national and international institutions, and expanding interdisciplinary studies in the field of legal linguistics can play a decisive role. Ultimately, the main goal is not to eliminate instability, but to guide it consciously toward the realization of justice, institutional coherence, and semantic dynamism within the framework of human rights
کلیدواژه‌ها [English]
"؛ Deconstruction"؛ Instability of Meaning"؛ Internal Contradictions"؛ Legal Interpretation"؛, "؛ Legal Language"
مراجع
منابع

کتاب

  1. سیمور، لورا، تحلیلی بر مرگ مؤلف؛ رولان بارت، ترجمه سهند الهامی، تهران: مهراندیش، 1403.
  2. ضیمران، محمد، میشل فوکو: دانش و قدرت، تهران: هرمس، 1387.
  3. قربانی، علی، دادرسی منصفانه در رویه دادگاه اروپایی حقوق بشر، تهران: حقوق امروز، 1390.
مقاله

  1. احمدی‌نژاد، مریم و یاسر امین‌الرعایا، «ماهیت حقوقی دکترین حاشیه مجاز تفسیر»، فصلنامه سیاست خارجی، دوره 30، شماره 2، 1395، صص. 139-115.
  2. پورسعید، رامین و حسین یاسری، «متدولوژی انتقادی و هرمنوتیک حقوقی»، پژوهشنامه فقه و حقوق اسلامی، دوره 4، شماره 7، 1390، صص 67-84.
  3. تیموری، شراره، شمس‌الملوک مصطفوی و مریم بختیاریان، «بسط نظریه دیکانستراکشن دریدا؛ نقدی فلسفی بر سبک دیکانستراکشن در معماری معاصر»، فصلنامه حکمت و فلسفه، دوره 17، شماره 66، 1400، صص 150-127. 22054/wph.2021.53878.1878 Doi:
  4. خانزاد، محمدرضا و محمد شکری، «دیکانستراکشن و هرمنوتیک؛ واکاوی "فهم" و "دیگری" بانگاهی به مناظره دریدا و گادامر در پاریس (۱۹۸۱)»، دوفصلنامه پژوهش‌های معرفت‌شناختی، دوره 9، شماره 20، ۱399، صص 165-180.
  5. سادات اخوی، سیدعلی و نفیسه پارسانیا، «قواعد تفسیر کنوانسیون اروپایی حقوق بشر در پرتو رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر»، مجله حقوقی بین‌المللی، دوره 30، شماره 49، 1392، صص 144-127، 22066/cilamag.2013.15999 Doi:
  6. شریفی طرازکوهی، حسین و جواد مبینی، «دکترین حاشیه مجاز تفسیر در رویه دادگاه اروپایی حقوق بشر»، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، دوره 16، شماره 44، 1393، صص 103-73.
  7. طاهرخانی، مصطفی و سیدمحمد قاری سیدفاطمی، «ژاک دریدا و واسازی قانون»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، دوره 25، شماره 100، 1401، صص 85-59. Doi: 29252/jlr.2021.222358.1934
  8. قاری سیدفاطمی، سیدمحمد، «معاهدات حقوق بشری، فضایی متفاوت»، مجله حقوقی بین‌المللی، دوره 20، شماره 28، 1382، صص 44-5. 22066/cilamag.2003.18065 Doi:
  9. محبی، محسن و اسماعیل سماوی، «نقش رویه دیوان اروپایی حقوق بشر در تفسیر پویای حقوق بشری»، مجله حقوقی بین‌المللی، دوره 35، شماره 58، 1397، صص 30-7. 22066/cilamag.2018.31672 Doi:
  10. مصلح، علی‌‌اصغر و پارسا خانقاه، «واسازی به‌منزله یک استراتژی»، مجله متافیزیک، دوره 3، شماره 11، 1390، صص72-59. 1001.1.20088086.1390.3.11.5.9 Doi:
  11. موسوی اصل، سیدسعید و زهرا مرادی، «رویکرد فلسفه زبانی هربرت هارت در کتاب مفهوم قانون به‌مثابه صورتی از هرمنوتیک حقوقی»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره 52، شماره 1، 1401، صص 394-379. 22059/jplsq.2020.278875.1962 Doi:
  12. نقیب‌زاده، احمد و مجید استوار، «بوردیو و قدرت نمادین»، فصلنامه سیاست، دوره 42، شماره 2، 1391، صص 294-279. 22059/jpq.2012.29980 Doi:
References

Books

  1. Barak, Aharon. Purposive Interpretation in Law, Princeton University Press, 2005.
  2. Derrida, Jacques. Of Grammatology, Translated by: Gayatri Chakravorty Spivak, Johns Hopkins University Press, 1998.
  3. Derrida, Jacques. Writing and Difference, Translated by: Boyle Alan Bass, University of Chicago Press, 1978.
  4. Ghorbani, Ali, Fair Trial in The Jurisprudence of The European Court of Human Rights, Tehran: Today's Law, 2011. (In Persian)
  5. Goodrich, Peter. Languages of Law: From Logics of Memory to Nomadic Masks, Northwestern University Press, Second Edition, 1990.
  6. Hart, H. L. A. Essays in Jurisprudence and Philosophy, Oxford: Clarendon Press, First Edition, 1983.
  7. Luhmann, Niklas. Law as a Social System, Oxford University Press, 2004.
  8. Menski, Werner. F. Comparative Law in a Global Context: The Legal Systems of Asia and Africa, Cambridge University Press, 2006.
  9. Seymour, Laura, An Analysis of Roland Barthes's The Death of the Author, Translated by: Sahand Elhami, Tehran: Mehrandish, 2024. (In Persian)
  10. Tiersma, P. M. Legal Language, University of Chicago Press, First Edition, 2000.
  11. Zariski, Archie. Legal Literacy: An Introduction to Legal Studies, AU Press, 2014.
  12. Zimaran, Mohammad, Michel Foucault: Knowledge and Power, Tehran: Hermes, 2008. (In Persian)
Articles

  1. Ahmadi Nejad, Maryam and Yaser Amin Al-Ro’aya, “The Legal Nature of The Doctrine of The Permissible Margin of Interpretation”, Foreign Policy Quarterly, Volume 30, Issue 2, 2016, PP 115–139. (In Persian)
  2. Balkin, Jack, M. “Deconstructive Practice and Legal Theory”, The Yale Law Journal, Volume 96, Issue 4, 1987, PP 743–786. Doi: 2307/796361
  3. Bix, Brian. “Law and Language: How Words Mislead Us”, Minnesota Legal Studies Research Paper No. 09‑22, 2009. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1376366.
  4. Breskaya, Olga., Paolo De Stefani and Giuseppe Giordan.“The Lautsi Legacy: A New Judgment on the Crucifix in Classrooms and the Multiculturalist Turn on Freedom of/from Religion in Italy”, Religions, Volume 13, Issue 7, 2022. https://doi.org/10.3390/rel13070666
  5. Derrida, Jacques, “Force of Law: Mystical Foundation of Authority”, In: Cornell, Drucilla, Michel Rosenfeld and David Gray Carlson (eds.). Deconstruction and The Possibility of Justice, New York: Routledge, 1992.
  6. Ebbesson, Jonas. “Law, Power and Language: Beware of Metaphors”, Scandinavian Studies in Law, Volume 53, 2008.
  7. Eskridge, William. N. , Brian G. Slocum and Stefan Th Gries. “The Meaning of Sex: Dynamic Words, Novel Applications, and Original Public Meaning”, Michigan Law Review, Volume 119, Issue 7, 2021, PP 1503-1580. https://doi.org/10.36644/mlr.119.7.meaning
  8. Ghari Sayyed Fatemi, Sayyed Mohammad, “Human Rights Treaties: A Different Space”, International Law Journal, Volume 20, Issue 28, 2003, PP 5–44. (In Persian) https://doi.org/10.22066/cilamag.2003.18065/
  9. Goodrich, Peter. “Grammatology in America, A Sketch of the Return of Philology in Legal Studies”, OPUS 4, Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities, 2010, PP 140-153.
  10. Khanzad, Mohammad Reza and Mohammad Shokri, “Deconstruction and Hermeneutics; An Analysis of "Understanding" and "Other" with a Look at the Debate between Derrida and Gadamer in Paris (1981)”, Bi-Quarterly Journal of Epistemological Research, Volume 9, Issue 20, 2010, PP 165-180. (In Persian)
  11. Mohebi, Mohsen and Esmaeil Samavi, “The Role of The European Court of Human Rights’ Jurisprudence in The Dynamic Interpretation of Human Rights”, International Law Journal, Volum 35, Issue 58, 2018, PP 7–30. (In Persian) https://doi.org/10.22066/cilamag.2018.31672/
  12. Mosleh, Ali Asghar and Parsa Khaneghah, “Deconstruction as A Strategy”, Metaphysics Journal, Volume 3, Issue 11, 2011, PP 59–72. (In Persian) https://doi.org/20.1001.1.20088086.1390.3.11.5.9/
  13. Mousavi Asl, Sayyed Sa’eed and Zahra Moradi, “Herbert Hart’s Philosophy of Language Approach in The Concept of Law as A Form of Legal Hermeneutics”, Public Law Studies Quarterly, Volume 52, Issue 1, 2022, PP 379–394. (In Persian) https://doi.org/10.22059/jplsq.2020.278875.1962/
  14. Moyn, Samuel. “Knowledge and Politics in International Law”, Harvard Law Review, Volume 129, Issue 8, 2016, PP 2164-2189.
  15. Naghib Zadeh, Ahmad and Majid Estowar, “Bourdieu And Symbolic Power. Politics Quarterly”, Politics Quarterly, Volume 42, Issue 2, 2012, PP 279–294. (In Persian) https://doi.org/10.22059/jpq.2012.29980/
  16. Pierik, R. “State Neutrality and the Limits of Religious Symbolism”, In: J. Temperman (ed.). The Lautsi Papers: Multidisciplinary Reflections on Religious Symbols in the Public School Classroom, Leiden, Boston: Brill, 2012, PP 201-218.
  17. Pound, Roscoe. “The Political and Social Factor in Legal Interpretation”, Michigan Law Review, Volume 45, Issue 5, 1947, PP 599-604.
  18. Poursa’eed, Ramin and Hossein Yassaeri, “Critical Methodology and Legal Hermeneutics”, Journal of Islamic Jurisprudence and Law, Volume 4, Issue 7, 2011, PP 67-84. (In Persian)
  19. Sadat Akhavvi, Sayyed Ali and Nafiseh Parsania, “The Rules of Interpretation of The European Convention on Human Rights in Light of The Jurisprudence of The European Court of Human Rights”, International Law Journal, Volume 30, Issue 49, 2013, PP 127–144. (In Persian) https://doi.org/10.22066/cilamag.2013.15999/
  20. Samar, Vincent. J. “Rethinking Constitutional Interpretation to Affirm Human Rights and dignity”, UC Law Constitutional Quarterly, Volume 47, Issue 1, 2019, PP 83-144.
  21. Schauer, Frederick. “On the Open Texture of Law”, Law and Philosophy, Volume 31, 2012.
  22. Schuck, Peter H. “Legal Complexity: Some Causes, Consequences, and Cures”, Duke Law Journal, Volume 42, Issue 1, 1992, PP 1-52.
  23. Sharifi Tarazkouhi, Hossein and Javad Mobini, “The Doctrine of The Permissible Margin of Interpretation in The Jurisprudence of The European Court of Human Rights”, Public Law Research Quarterly, Volume 16, Issue 44, 2014, PP 73–103. (In Persian)
  24. Solan, L. M. “The Interpretation of Legal Language”, Annual Review of Linguistics, Volume 4, 2018, PP 337-355. https://doi.org/10.1146/annurev-linguistics-011817-045649
  25. Taherkhani, Mostafa and Sayyed Mohammad Ghari Sayyed Fatemi, “Jacques Derrida And the Deconstruction of Law”, Legal Research Quarterly, Volume 25, Issue 100, 2023, PP 59–85. (In Persian) https://doi.org/10.29252/jlr.2021.222358.1934/
  26. Teimouri, Sharareh, Shamsolmolouk Mostafavi and Maryam Bakhtiaryan, “The Expansion of Derrida’s Theory of Deconstruction: A Philosophical Critique of The Deconstruction Style in Contemporary Architecture”, Wisdom and Philosophy Quarterly, Volume 17, Issue 66, 2021, PP 127–150. (In Persian) https://doi.org/10.22054/wph.2021.53878.1878/
  27. Tiersma, P. M. “The Ambiguity of Interpretation”, Washington University Law Review, Volume 73, Issue 3, 1995, PP 1095-1101.
  28. Waldron, Jeremy. “Vagueness in Law and Language: Some Philosophical Issues”, California Law Review, Volume 82, Issue 3, 1994, PP 509-540. http://dx.doi.org/10.15779/Z38WB2M.
Cases

  1. Baka v. Hungary. App.No.20261/12. 23/06/2016.
  2. Broniowski v. Poland, App.No.31443/96, 22/06/2004.
  3. KlimaSeniorinnen Schweiz and Others v. Switzerland. App.No.53600/20. 09/04/2024.
  4. Lautsi v. Italy. App.No.30814/06, 2011/03/18.
  5. Open Door and Dublin Well Woman v. Ireland. App.No.14234/88. 29/10/1992.
  6. A.S. v. France. App.No.43835/11. 01/07/2014
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 774
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 178