الهیات سیاسی به مثابه سازمان توجیه در اندیشه سیاسی روشنفکری دینی | ||
| رهیافتهای سیاسی و بین المللی | ||
| مقاله 8، دوره 17، شماره 1 - شماره پیاپی 81، 1404، صفحه 160-178 اصل مقاله (844.99 K) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/piaj.2025.237625.1610 | ||
| نویسندگان | ||
| سید باقر سید نژاد* 1؛ پرویز امینی2 | ||
| 1استادیار گروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حکمرانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مقدمه و اهداف: این مقاله بجای فلسفه سیاسی از موضع نظری الهیات سیاسی به بررسی دستگاه الهیاتی برخی روشنفکران دینی در توجیه و بازسازی اندیشه سیاسی آنها می پردازد و تلاش داردبه عنوان یک نمونه جهانی و بینالمللی، نشان دهد که سازمان الهیاتی آنان چگونه به اقتضای سکولاراندیشی در فکر سیاسی یا مخالفت با آن، صورتبندی میشود. روشها: روش پژوهش در این مطالعه، روش کیفی اسنادی است. همچنین با استفاده از روش تحلیل گفتمان لاکلاو و موفه که تثبیت موقت معنا در نشانهها را نتیجه ضدیت و خصومت و تحلیل گفتمان انتقادی ون دایک و فهم و استخراج دالّ فراخوان شده و دالّ طرد شده، گفتار الهیاتی این روشنفکران دینی را بررسی میکنیم. یافتهها: یافتههای پژوهش نشان میدهد که نوع مواجهه با مسئله «معاد و آخرت» و نوع مفهوم سازی درباره رابطه «انسان و خدا»، سازمان الهیاتی برخی روشنفکران دینی را برای توجیه اندیشه سیاسی آنان پشتیبانی میکند؛ یعنی با سکولار شدن اندیشه، معاد و آخرت به متن فکردینی آمده و در سازمان معرفت دینی آنان برجسته می گردد و طرح دین بمثابه سازمان تنظیم کننده زندگی جمعی در دنیا به حاشیه میرود. همچنین با غیرسکولار شدن اندیشه، معاد و آخرت نحیف شده و به حاشیه میرود و پتانسیل دین در اداره دنیا برجسته میشود و به تعبیری، دینی که نتواند برای دنیای انسانها کاری کند به درد آخرت نیز نمیخورد. همچنین در اندیشه سکولار، رابطه انسان با خدا به شکل خاصی صورتبندی میشود. بر اساس انتظار بشر از دین، دامنه دین بعنوان حاکمیت تشریع الهی به اموری محدود میشود که از دسترس تجربه و عقل بشر مثل آخرت و معاد خارج باشد و چون تنظیم حیات دنیایی به تجربه و عقل بشر قابل تدبیر و تنظیم است، دین مرجعیتی در تعریف و تنظیم آن ندارد مرجعیت به انسان واگذار میشود. اما در اندیشه غیرسکولار،حاکمیت خداوند بر انسان عام است و مرجعیت امور در دنیا و آخرت، مستقیم و یا غیرمستقیم به خدا بازمیگردد. نتیجهگیری: روشنفکری دینی در تمایز با سایر مجموعههای فکری و معرفتی نه مانند سنّتگرایان به امر و زندگی مدرن و فرآوردههای معرفتی و نهادی آن میتواند بیتوجه باشد و نه مانند روشنفکران غیر دینی میتواند از خاستگاه دینی خود دست بکشد. بنابراین در یک روند دائمی در بیش از یک قرن گذشته تلاش کرده که تفسیری از دین ارائه دهد که با اندیشه مدرن سازگار باشد. اگر علم تجربی جدید بعنوان یکی از محصولات فکر و تجربه مدرن، مرجعیت عام پیدا کرده و نمیتوان از آن صرفنظر کرد، باید قرائتی از دین ارائه نمود که با علم جدید سازگار باشد. و اگر توانایی و غنای یک اندیشه در دوره مدرن به خصلت عملی آن در انجام تغییرات اجتماعی است(ایدئولوژی) باید تلقّی از این دین داد که واجد این توانایی باشد و بمثابه ایدئولوژی معرفی شود. اگر ویژگی و امتیاز تجربه و فکر مدرن در زندگی جمعیِ مردمسالارانه است، طرحی از دین باید ارایه نمود که مردمسالارانه باشد. این فهرست را درباره حقوق بشر و مسئله زنان و آزادی بیان و نظایر آن میتوان ادامه داد. روشنفکران دینی به دنبال مدرن کردن دین و جامعه دینیاند و در عین حال میخواهند که از دایره معرفت دینی و از موضع دینی خارج نشوند بنابراین دائماً با بازنگری در سازمان فکر دینی خود مثلا با برجستهسازی و بهحاشیه بردن برخی مولّفههای دینی تلاش میکنند، تعارضات بین اندیشه دینی و امر مدرن را منتفی یا تقلیل دهند و دینی بودن و مدرن بودن را توأمان کنند. گاهی این مسیر به تغییر و بازنگری در عمیقترین لایههای معرفت دینی یعنی دستگاه الهیاتی آنان منجر میشود و این تغییرات آنچنان ژرف است که فاصله اساسی با سایر اصحاب تفکر دینی پیدا میکنند و بهزعم برخی از آنها از زمره دینداری خارج میشوند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| الهیات سیاسی؛ روشنفکری دینی؛ رابطه انسان و خدا؛ معاد و سکولاریسم و غیر سکولاریسم | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Political theology as an organization of justification in the political thought of religious | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Sayyid Baqer Sayyid Nejad1؛ parviz amini2 | ||
| 1Assistant Professor of International Relations, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran. | ||
| 2Assistant Professor of Political Science, Faculty of Governance, Shahed University, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction: From the theoretical standpoint of political theology rather than political philosophy, this article examines the theological system of some religious intellectuals in justifying and reconstructing their political thought. and It attempts to tries to show that - as a global and international example -due to secular thinking, In political thought or opposition to it, How is their theological organization structured. Methods: The research method in this study is a qualitative documentary method, appropriate to the subject. Also, using the discourse analysis method of Laclau and Mouffe, which considers the temporary fixation of meaning in signs as a result of opposition and hostility, and Van Dyck's critical discourse analysis and the understanding and extraction of the invoked signifier and the rejected signifier (highlighted and marginalized), we examine the theological discourse of these religious intellectuals. Results and Discussion: The research findings show that the type of encounter with the issue of "resurrection and the hereafter" and the type of conceptualization of the relationship between "man and God" support the theological organization of some religious intellectuals (Soroush and the late Bazargan) to justify their political thought; That is, with the secularization of thought, resurrection and the hereafter are included in the context of religious thought and become prominent in their organization of religious knowledge, and the design of religion as an organization regulating collective life in the world is marginalized. Also, with the non-secularization of thought (Shariati), the resurrection and the afterlife become thin and go to the sidelines, and the potential of religion in managing the world is highlighted, and in a sense, a religion that cannot do anything for the world of humans is not useful for the afterlife either. Also, in secular thought, the relationship between man and God is formulated in a specific way. Conclusion: Religious intellectualism, in contrast to other intellectual and epistemological groups, cannot be indifferent to modern life and its epistemological and institutional products, like traditionalists, nor can it abandon its religious origins, like non-religious intellectuals and thinkers. Therefore, in a continuous process over the past century, it has attempted to provide a narrative and interpretation of religion that is compatible with modern thought and its products. If modern empirical science has become a general reference as a product of modern thought and experience and cannot be ignored, then a reading and knowledge of religion must be presented that is compatible with modern science. And if the ability and richness of a thought in the modern era is its practical nature in carrying out social changes (ideology), then there must be a view of religion that has this ability and is introduced as an ideology. If the characteristic and advantage of modern experience and thought is in democratic collective life, a plan of religion must be presented that is democratic. This list can be continued regarding human rights, the issue of women, freedom of speech, and the like. Religious intellectuals seek to modernize religion and religious society, and at the same time, they want to remain within the circle of religious knowledge and religious stance. Therefore, by constantly reviewing the organization of their religious thought, for example, by highlighting and marginalizing some religious components, they try to eliminate or reduce the conflicts between religious thought and modernity, and to combine being religious and being modern. Sometimes this path leads to changes and revisions in the deepest layers of religious knowledge, that is, their theological system, and these changes are so profound that they find a fundamental distance from other religious thinkers and, according to some of them, they are removed from the category of religiosity. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Political theology, religious intellectualism, relationship between man and God, resurrection and secularism and non-secularism | ||
| مراجع | ||
|
‒ Bazargan, Mehdi (2012), Recovering Values (2), Mahmoud Bazargan Cultural Foundation[In Persian] ‒ habermas, jurgen (1989), The structural transformation of the public sphere. MIT Press. - Shariati, Ali (2009), Collection of Islamic Studies Works. Tehran: Hosseinieh Ershad. [In Persian] ‒ Shariati, Ali (2002), Mysticism, Equality, Freedom. Tehran: Chapakhsh Publications. [In Persian] ‒ Soroush, Abdolkarim (2020), Expansion of Prophetic Experience. Tehran: Sirat. [In Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,291 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,330 |
||