واکاوی مبانی سوررئالیسم در قصیدهٔ الطلاسم ایلیا ابو ماضی | ||
| پژوهشنامهٔ نقد ادب عربی | ||
| مقاله 3، دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 30، آبان 1404، صفحه 38-56 اصل مقاله (1.64 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jalc.2025.238751.1379 | ||
| نویسندگان | ||
| بهروز قربانزاده1؛ سید سلیمان سادات اشکور* 2 | ||
| 1گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدهٔ ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران | ||
| 2گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دهدشت، دهدشت، ایران | ||
| چکیده | ||
| بیان مسئله و هدف: پس از رنسانس، یعنی گذار از فلسفهٔ ارسطویی به فلسفهٔ مدرن، ادبیات معاصر با تبعیت از جریانهای فکری و فلسفی در ابعاد مختلف شکلی و مضمونی دچار تحولات عمیقی شده است و تلاش میکند تا از رویکرد تقلیدی جسته و به دنبال کشف حقایق و کنه اشیا باشد. کلاسیسم، مدرنیسم، سمبولیسم، رمانتیسم، سوررئالیسم و بسیاری دیگر از مکاتب فکری به دنبال چنین رویکرد مواجهگری با نیازهای سنتی فکر و اندیشه در ادبیات و شعر است، اما سوررئالیسم با بازتعریف مفاهیمی مانند عقلوخرد، حیاتوحقیقت به دنبال کشف اسرار و باطن اشیا و حقایق برتر هستی است. این جنبش هنری و ادبی، که در قرن بیستم و در فاصلهٔ جنگ جهانی اول و دوم در امتداد دادائیسم در اروپا شکل گرفت، با رهایی از قیود فکری وابسته و غیرمستقل، اندیشهها و مفاهیم را در نقطهٔ صفر تفکر و تعقل جستوجو میکند؛ نقطهٔ صفری که خود سرآغاز همهٔ اسباب بدون دخالت اغیار است. سوررئالیسم با ابزار نیرومند تخیل به دنبال بازگشت به خود فراشناختی انسان است تا با ابزارهای زبانی دیگر مانند اعاده وتکرار، هنجارگریزی، خلق فضاهای مبهم و تصاویر ناآشنا و سرایش ناخودآگاه، به دیدن امور و اشیا از زوایهٔ فراواقعگرایی بپردازد. سوررئالیسم با بازنگری در قوای درونی انسان به دنبال کشف رازها و رمزهاست و آن را در فراسوی علل طلب میکند. شخصیتهایی مانند هگل، افلاطون، فروید و مکاتبی چون سمبولیسم، ایماژیسم، بهویژه فوتوریسم، در پیدایش سوررئال و شکلگیری اولیهٔ آن مؤثر بودند. سوررئالیسم به دنبال برجستهکردن نقش تخیل و عاملیت ضمیر ناخودآگاه در تداعی آزاد معانی است و هنرمند در آثار هنری مبتنی بر سوررئالیسم معتقد است که هنر هرگز با عقل هوشیار حاصل نمیشود، بلکه با کند و سستشدن قوهٔ عقل و تسلط قوهٔ تخیل با محوریت ناخودآگاه نیرومند حاصل میشود. قصیدهٔ «الطلاسم» ایلیا ابو ماضی، شاعر قرن بیستم، تجلیگاه مبانی فکری مکتب سوررئالیسم است و هدف این مقاله بررسی و کاوش چیرگی این مبانی در واژگان و بافت معنایی قصیده است. روششناسی: پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-توصیفی به موضوع تحقیق پرداخته و از طریق گردآوری اطلاعات با ابزار کتابخانهای (یادداشتبرداری) به دنبال آن است تا با نظر به آثار برجایماندهٔ هنری مرتبط با سوررئالیم به کاوش در مبانی این مکتب در شعر شاعران بنامی چون ایلیا ابوماضی، که دیدگاهی فلسفی به زندگی دارند وجایگاه ویژهای برای قدرت تخیل و ضمیر ناخودآگاه انسان قائلاند، همچنین نگارش خودکار ذهنی دارند، بپردازد. بنابراین، از این رهگذر، شناخت جدیدی از شاعران معاصر حاصل می شود. ترکیبهای واژگانی و مفهومی ویژه، متصف به نگارش خودکار، خیال فراگیر، ابهامات زبانی و مفهومی برآمده از نهاد ناخودآگاه ازجمله تصاویر سوررئالیستی قصیدهٔ الطلاسم است که با روش تحلیل و توصیف متن مورد مطالعه و پژوهش قرار میگیرد. بحث و تحلیل: در آثار شاعران معاصر، نوعی رویکرد و اندیشهٔ آزادیگرا مشاهده میشود که متأثر از مکاتب فلسفی و ادبی حاکم بر جامعه در برههٔ مشخصی از زمان بوده است؛ این مکاتب ریشه در جریانهای فکری پیش از خود دارد. شاخصه و هستهٔ اصلی این تفکر تقلیدگریزی و درهمشکستن ساختارها و قالبهایی است که فکر و اندیشه انسان را احاطه کرده است. تجلی این رویکرد، در ادبیات و متون شعری، صورتهای مختلفی پذیرفته و روشها و نشانگان متعددی به خود دیده است که کشف و دریافت این نوع تفکر در متون نیازمند تعمق و تأمل دقیق در محتوای اشعار و آثار ادبی است. قصیدهٔ الطلاسم از مجموعهٔ اشعار الجداول است. این قصیده لبریز از ترکیبات واژگانی رمزآلود و تعابیر برجسته است و سؤالات فلسفی، تخیلی و فراواقعگرایی دربارهٔ وجود و زندگی مطرح میکند. توجه به ضمیر ناخودآگاه و کاویدن ذهن برای کشف حقیقت برتر ازسوی سوررئالها در قرن بیستم دنیای جدیدی برای هنرمند بهوجود آورد که به هنجارشکنی در حیطهٔ همنشینی کلمات و خلق تصاویر ناآشنا انجامید، بهگونهای که ساختارها دچار تحول و تغییر شد و برخی ادیبان و شاعران بهسوی پدیدهای ناشناخته در فراواقعیت متمایل شدند. ایلیا ابو ماضی در همان بیتهای نخستین در قصیدهٔ الطلاسم اشارهای گویا به این مضمون دارد و از پدیدههای ناشناختهای سخن میگوید که ذهن را به فضاها و تصاویر سوررئال هدایت میکند. او با بهرهگیری از عناصر واگویی، تکرار لفظ و معنا، سرایش ناخوآگاه، هنجارگریزی در نظام علتومعلول، ازخودبیگانگی و خودفراموشی و خلق فضای ناآشنا و تصاویر مبهم، به دنبال القای درک جدیدی از زیباییشناختی مبنی بر مفاهیم ذهنی است. او برخلاف گذشتگان تلاش دارد تا با موسیقی درونی مفاهیمی را به رشتهٔ قلم درآورد و از این طریق ذهن مخاطب را در کشف معناهای گسترده و مفاهیم منتزع همراه و درگیر سازد. دستاوردها: این پژوهش نشان میدهد که قصیدهٔ الطلاسم لبریز از روابط نامألوف میان کلمات و عبارات است و سرایندهٔ ابیات آن، با شکستن منطق زبان، راوی مفاهیمی از سرکشی و خردگریزی با خلق تصاویر متناقض و ناآشنا و متصف به گسست زمان است. بنابراین، تفکر سوررئالیسم بسامد نسبتاً بالایی در الطلاسم دارد، اما تأویل واژگانی و مفهومی مبانی سوررئالیسمی یعنی همان برقراری رابطهٔ مستقیم علتومعلولی در عالمی ورای واقعیت عملاً با توجه به چهارچوب محدود فکری و عقلانی انسان میسر نیست. آثار سوررئالیستی با اتکای به تخیل قوی و قدرتمند بشری برای یافتن عللی ورای واقعیت تلاش میکند که این یک جدّوجهد خیالی و هنری برای فرونشاندن عطش ذهن خلاق و فراواقعگرای بشر معاصر است. ایلیا ابوماضی با خلاقیت در طراحی سؤالات چالشبرانگیز در مسائل عمیق هستی و نبوغ خود در تخیّل آزاد، هنجارشکنی و ایجاد روابط جدید میان واژگان توانسته است زبانی غریب و گاهی متناقض بیافریند. کلمات برآمده از ناخودآگاه، هنجارشکنی لفظی و معنایی، تکرار و فراموشی خود، خلق فضاهای ابهامآلود، عناصر غیرمنطقی و تقابل تضادها، همگی دلالت بر سیطرهٔ رؤیا و مفاهیم فراواقعگرایی در قصیدهٔ الطلاسم دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سوررئالیسم؛ ابو ماضی؛ الطلاسم؛ سرایش خودکار؛ نقطهٔ صفر | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An Analysis of the Foundations of Surrealism in the Ode Al-Talāsim by Ilya Abu Madi | ||
| نویسندگان [English] | ||
| BEHROOZ GHORBAN ZADEH1؛ seyed soleiman sadat ashkevar2 | ||
| 1Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Foreign Languages, Mazandaran University, Babolsar, Iran | ||
| 2Department of Persian Language and Literature, Islamic Azad University- Dehdasht Branch, Dehdasht, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Statement of the Problem and Objective: Following the Renaissance—the transition from Aristotelian philosophy to modern philosophy—contemporary literature also underwent profound transformations in both form and content. Influenced by emerging intellectual and philosophical movements, modern literature sought to move beyond imitation and to explore the hidden truths and inner essence of reality. Schools such as Classicism, Modernism, Symbolism, Romanticism, and Surrealism all emerged as responses to the need for renewed modes of thought and artistic expression. Among these, Surrealism stands apart by redefining concepts such as reason, intellect, life, and truth, striving to uncover the mysteries and inner realities of existence. This artistic and literary movement, which developed in twentieth-century Europe between the two World Wars as an extension of Dadaism, aimed to liberate thought from dependence and constraint, searching for meaning at the “zero point” of consciousness—the origin of all causes free from external interference. Surrealism, through the powerful instrument of imagination, seeks a return to human metacognition, using linguistic techniques such as repetition, norm-breaking, creation of ambiguity, unfamiliar imagery, and spontaneous or automatic composition to perceive the world from a supra-realistic perspective. Thinkers such as Hegel, Plato, and Freud, and movements including Symbolism, Imagism, and particularly Futurism, contributed to the rise and early formation of Surrealism. Central to this movement is an emphasis on imagination and the creative force of the unconscious, asserting that genuine art emerges not from conscious rationality but from the dominance of imagination guided by the subconscious. The twentieth-century poet Ilya Abu Madi exemplifies these principles in his renowned ode Al-Talāsim. This study aims to analyze how the fundamental ideas of Surrealism manifest in the diction, imagery, and semantic structure of this poem. Methodology: This research employs a descriptive-analytical approach, drawing upon library sources and close textual reading. It explores the foundations of Surrealism in the works of poets such as Ilya Abu Madi—poets who hold a philosophical outlook on life, attach great value to imagination and the unconscious, and often employ spontaneous or automatic mental composition. The study identifies surrealistic imagery in Al-Talāsim through distinctive lexical and conceptual combinations characterized by automatic writing, pervasive imagination, and linguistic as well as conceptual ambiguities that arise from the depths of the subconscious. These features are analyzed and interpreted through textual description and analysis to reveal the underlying surrealistic mechanisms of the poem. Discussion and Analysis: In the works of many modern poets, a freedom-oriented intellectual tendency can be observed, influenced by dominant philosophical and literary movements of specific historical periods. These movements, rooted in earlier intellectual traditions, share a rejection of imitation and a determination to dismantle rigid structures that confine human thought. The manifestation of such thought in poetry takes various forms and techniques, whose recognition requires deep reflection on literary content and structure. Al-Talāsim, part of Abu Madi’s collection Al-Jadāwil, abounds in cryptic expressions and symbolic word combinations, posing philosophical and imaginative questions about existence and the meaning of life. In its opening verses, the poet evokes unknown and mysterious phenomena that guide the mind toward surreal imagery and thought. Through the use of repetition, unconscious composition, disruption of causal logic, self-alienation and self-forgetfulness, and the creation of unfamiliar and ambiguous atmospheres, Abu Madi offers a new aesthetic grounded in mental and psychological concepts. Unlike traditional poets, he seeks to convey meaning through inner rhythm and musicality, engaging the reader’s mind in the discovery of multiple layers of interpretation and abstraction. Findings: The findings indicate that Al-Talāsim is rich in unconventional linguistic relationships and semantic structures. By breaking the logical conventions of language, Abu Madi conveys ideas of rebellion and irrationality through paradoxical and unfamiliar imagery marked by temporal disjunction. Surrealist thought appears with considerable frequency throughout the poem. However, the complete realization of Surrealist principles—namely, establishing a direct cause-and-effect relationship in a realm beyond material reality—remains unattainable due to the inherent limits of human reason. Nonetheless, Surrealist art, relying on the immense imaginative capacity of the human mind, strives to uncover causes that transcend reality—an artistic and imaginative endeavor that satisfies the creative thirst of the modern, supra-real consciousness. Through his ingenious questioning of existential mysteries, his mastery of free imagination, his defiance of convention, and his creation of novel word associations, Ilya Abu Madi succeeds in crafting a distinctive and at times paradoxical poetic language. Words emerging from the unconscious, semantic and verbal transgression, repetition and self-forgetfulness, ambiguous and dreamlike spaces, illogical juxtapositions, and the interplay of contradictions all attest to the dominance of dream and surrealist vision within Al-Talāsim. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Surrealism, Ilya Abu Madi, Al-Talāsim, Automatic writing, Zero point | ||
| مراجع | ||
|
أبو ماضی، إیلیا، (1988م)، الدیوان، بیروت، دار العودة.
أحمد، محمد فتوح، (1978م)، الرمز والرمزیة فی الشعر المعاصر، القاهرة، دار المعارف.
بابایی، پرویز، (1392ش)، مکتبهای فلسفی از دوران باستان تا امروز، تهران، نگاه.
بارت، رولان، (1393ش)، درجه صفر نوشتار، مترجم: شیریندخت دقیقیان، تهران، هرمس.
بیگزبی، سی. و. ای، (1379ش)، دادا و سوررئالیسم، مترجم: حسن افشار، تهران، مرکز.
ثروت، منصور، (1395ش)، آشنایی با مکتبهای ادبی، تهران، سخن.
جابر، یوسف حامد، (1991م)، قضایا الإبداع فی القصیدة، دمشق، دار الحصاد.
الجابری، محمد عبّاد، (1991م)، التراث والحداثة، بیروت، مرکز دراسات الوحدة العربیة.
جبر، جمیل، (1993)، إیلیا أبو ماضی، بیروت، دار الشروق.
حمودة، عبدالعزیز، (1998م)، المرایا المحدّبة، الکویت، عالم المعرفة.
الخال، یوسف، (1918م)، الحداثة فی الشعر، بیروت، دار الطلیعة للطباعة والنشر.
خفاجی، محمد عبدالمنعم، قصة الأدب المهجری، بیروت، دار الکتّاب اللبنانی.
سارتر، ژان پل، (1361ش)، اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر، مترجم: مصطفی رحیمی، تهران: مروارید.
سید حسینی، رضا، (1388ش)، مکتبهای ادبی، چ ۱۲، تهران، نگاه.
شمیسا، سیروس، (1391ش)، مکتبهای ادبی، چ ۳، تهران: قطره.
عبدالمولی، محمد علاءالدین، (2006م)، وهم الحداثة، دمشق، اتّحاد الکتّاب العرب.
الفاخوری، حنّا، (1422ق)، الجامع فی تاریخ الأدب العربی الحدیث، قم، منشورات ذوی القربی.
فروید، زیگموند، (1351ش)، روانشناسی، مترجم: مهدی افشار، چ ۱، مؤسسهٔ مطبوعاتی کاویان.
القعود، عبدالرحمن بن محمد، (2002م)، الإبهام فی شعر الحداثة، الکویت، عالم المعرفة.
المعوش، سالم، (1977م)، إیلیا أبو ماضی بین الشرق والغرب فی الرحلة والتشرّد والفلسفة والشاعریة، بیروت، مؤسسة بحسون للنشر والتوزیع.
المقالح، عبدالعزیز، (1985م)، أزمة القصیدة العربیة، بیروت، دار الآداب.
موسوی شیرازی، سید جمال، (1387ش)، «تأثیر سوررئالیسم بر تفکر معاصر»، مجلهٔ پژوهش زبانهای خارجی، شمارهٔ 50، صص147-157.
الناعوری، عیسی، (1977م)، أدب المهجر، القاهرة، دار المعارف.
نوری، نظامالدین، (1385ش)، مکتبها، سبکها و جنبشهای ادبی جهان تا قرن بیستم، تهران، زهره. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 232 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 156 |
||