الگوهای جهان متن، گفتمان و زیرشمول در مجموعه شعری «شاهِدَةُ قَبرٍ مِنْ رخامِ الْکَلِماتِ» یحیی سماوی با تکیه بر نظریه پل ورث | ||
| پژوهشنامهٔ نقد ادب عربی | ||
| مقاله 6، دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 30، آبان 1404، صفحه 100-121 اصل مقاله (1.6 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jalc.2025.240189.1399 | ||
| نویسندگان | ||
| عبدالاحد غیبی* ؛ مهین حاجیزاده؛ قادر احمدی | ||
| گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران | ||
| چکیده | ||
| بیان مسئله و هدف: زبانشناسی شناختی از عناصر اصلی علم زبانشناسی است که برای دریافت پیام به بررسی ارتباط میان ساختار و زبان با متن میپردازد. هر شاعری با توجه به حوزهٔ ادبی و شرایطی که در آن قرار گرفته عناصر ویژهای را که متناسب با مفاهیم مدنظرش است گزینش و میان زبان شعری خویش با مقصود اصلی پیوستگی ایجاد میکند. بررسی هر کدام از ابعاد و لایههای گفتمانی برای رساندن مقصود به مخاطب قابلیت واکاوی دارد. پل ورث از نظریهپردازان مشهور حیطهٔ زبانشناسی شناختی است که نظریهاش جامع و شامل نظریههای پیشین است و با تکیه بر نظریهٔ وی میتوان به درک بهتری از یک اثر ادبی دست یافت. ورث، در نظریهٔ متن خود، مفهوم اساسی زبانشناسی متن و زبانشناسی شناختی را با هم تلفیق و فرایندی را تکمیل میکند که همانند آن در آثار برجستهٔ قبلی مانند مقدمهای بر زبانشناسی متن بوگراند و درسلر (1981م) و آثار ون دایک و کینچ (1983م) وجود ندارد. وی، در رویکرد جهان متن، متن را در سه حیطهٔ جهان متن، جهان گفتمان و جهان زیرشمول کاوش میکند؛ این رویکرد بهدلیل جامعبودن قابلیت بررسی زبانشناسانهٔ آثار ادبی را دارد. یحیی سماوی از شاعران سرآمد دوران معاصر عراق است که زبان شعریاش با مددجستن از عاطفه و خیال قوی شاعرانهاش گاه پیچیده و گاه عامهفهم است و محور اساسی سرودههایش حول محور بیان فجایع و اقداماتی میگردد که ازسوی اشغالگران آمریکایی صورت گرفته و شرایط زندگی در سرزمینش را تحتتأثیر قرار داده است. پژوهش حاضر در پی آن است که با ابعاد زبانشناسی شناختی پل ورث که بر پایهٔ جهان متن، جهان گفتمان و جهان زیرشمول استوار است به بررسی جهانهای سهگانه در اثر «شاهِدَةُ قَبرٍ مِنْ رخامِ الْکَلِماتِ» از یحیی سماوی بپردازد. روششناسی: پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و براساس رویکرد الگوهای جهانهای متن، گفتمان و زیرشمول پل ورث به بررسی مجموعهٔ شعری «شاهِدَةُ قَبرٍ مِنْ رخامِ الْکَلِماتِ» یحیی سماوی پرداخته است. بحث و تحلیل: زبانشناسی شناختی یکی از راههای اندیشیدن در ادبیات است که از منظر زبانشناسی به بررسی متون ادبی میپردازد. پل ورث (Paul Werth)، نظریهپرداز معاصر، در رویکرد جهان متن، متن را در سه حیطهٔ جهان متن، جهان گفتمان و جهان زیرشمول کاوش کرده؛ این رویکرد بهدلیل جامعبودن قابلیت بررسی زبانشناسانهٔ آثار ادبی را دارد. از آنجایی که نقد ادبی بهدلیل محدودیتهایی قادر به اتصال جهان متن به جهان خواننده و بررسی همهٔ زوایای یک متن نیست، از این رهگذر نیازمند به نظریهای است که از دیدگاه علمی و خلاقیت ادبی بتواند وارد فضای متن شود و نظریهٔ پل ورث این امکان را فراهم میسازد. یحیی سماوی با توجه به اشغال سرزمینش ازسوی آمریکاییها، که شرایط جامعه را دچار خفقان کرده، مفاهیم بنیادی و اساسی اشعارش را با شیوههای شاعرانه و ادبی پوشانیده است. بررسی مجموعهٔ شعری «شاهدةُ قبر مِن رُخامِ الکلمات» اثر سماوی براساس رویکرد شعرشناسی شناختی پل ورث به مخاطب در دریافت مفاهیم اساسی شعر کمک شایانی میکند. دستاوردها: با شناسایی عناصر جهان متن در این اثر، سیر اصلی و هدف بنیادی شاعر بهتصویرکشیدن وضعیت سرزمینش بهدست اشغالگران است. زمان در این اثر بیشترین بسامد را در گریز به گذشته و جلورفت دارد که دلیل آن قراردادن مخاطب در اتفاقات گذشته و ایجاد امید و تشویق به استقامت و تصویرسازی آیندهای روشن برای گفتهخوانان است. مکان در این مجموعه همواره در حال تغییر است و بیشتر حس خفقان و درد و اندوه را با خود به همراه دارد و از آنجایی که مکان زندگی شاعر اشغال شده است، بیشترین توجه را به این عنصر جهانساز دارد. شاعر، در جهان گفتمان، اطلاعات آنی از مفهوم مدنظرش را در اختیار خواننده قرار داده و مخاطب را با خاطرات، امیال و اهداف خویش آشنا ساخته و وارد عرصهٔ شعری خویش کرده است. وی در جهان متن با استفاده از عناصر جهانساز به سرودههایش گسترهٔ معنایی بخشیده و بخشی از بازنمایی جهان متن را در محور گروههای گزارهگستر قرار داده که بسامد متن تعلیمی بهدلیل هدفگستر بودن اثر حاضر بیشتر است. هر سه بُعد جهان زیرشمول در این مجموعه وجود دارد و شاعر در بُعد اشاری از نظر زمانی عقبرفت و جلورفت دارد و شخصیتها را از اول شخص به سوم شخص تغییر میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| جهان متن؛ جهان گفتمان؛ جهان زیر شمول؛ پل ورث؛ یحیی سماوی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Textual, Discursive, and Sub-World Patterns in Yahya Samawi’s Poetry Collection Shāhidat Qabr min Rukhām al-Kalimāt Based on Paul Werth’s Theory | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Abdolahad Gheibi؛ Mahin Hajizadeh؛ Ahmadi Gader | ||
| Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Statement of the Problem and Objective: Cognitive linguistics, one of the core branches of modern linguistics, explores the relationship between language, structure, and text as a means of decoding meaning. Each poet, shaped by their literary milieu and socio-historical circumstances, selects particular linguistic and stylistic elements that correspond to their intended themes, creating coherence between poetic language and artistic purpose. Examining these discursive and structural layers is essential for understanding how meaning is conveyed to the reader. Paul Werth, a prominent theorist in the field of cognitive linguistics, proposed an integrative model that unites principles of text linguistics and cognitive linguistics. His Text World Theory offers a comprehensive framework that extends beyond earlier approaches such as Beaugrande and Dressler’s Introduction to Text Linguistics (1981) and Van Dijk and Kintsch’s works (1983). Werth conceptualizes literary discourse through three interrelated levels—the text world, the discourse world, and the sub-world—providing a systematic means to analyze the linguistic and cognitive structures underlying literary texts. Yahya Samawi, a leading contemporary Iraqi poet, employs both emotional depth and vivid imagination in his work. His poetry oscillates between complexity and accessibility, yet consistently centers on the suffering and devastation caused by American occupation and its impact on his homeland. This study aims to analyze Samawi’s collection Shāhidat Qabr min Rukhām al-Kalimāt (A Tombstone of Marble Words) through Werth’s cognitive linguistic framework, focusing on the dynamics of the text world, discourse world, and sub-world. Methodology: This research employs a descriptive–analytical method, applying Paul Werth’s Text World Theory—which encompasses the interrelated patterns of the text world, discourse world, and sub-world—to the analysis of Yahya Samawi’s poetry collection Shāhidat Qabr min Rukhām al-Kalimāt. Data have been gathered through library research and textual analysis, emphasizing the cognitive and linguistic mechanisms through which meaning is constructed and perceived. Discussion and Analysis: Cognitive linguistics provides an innovative perspective for literary analysis by linking linguistic structure with mental representation. Werth’s model, due to its comprehensiveness, enables a deep linguistic and cognitive examination of literary works. Traditional literary criticism often falls short in bridging the text world with the reader’s interpretive world; thus, Werth’s framework offers a means to enter the text scientifically while preserving its aesthetic creativity. Given the occupation of Iraq and its resulting social suffocation, Samawi conceals his fundamental political and human concerns beneath layered poetic and rhetorical expression. His collection Shāhidat Qabr min Rukhām al-Kalimāt—when analyzed through Werth’s cognitive poetic approach—facilitates the reader’s comprehension of the poet’s core intentions and emotional vision. Through his imaginative structuring, Samawi manipulates time (frequent shifts between past and future to evoke reflection and hope), space (constantly changing settings expressing suffocation and sorrow), and perspective (shifts between first- and third-person narration). These elements interact within the text world and discourse world to expand the semantic and emotional scope of his poetry. The poet’s stylistic strategies—such as vivid world-building, associative imagery, and propositional layering—guide the reader through both the emotional and ideological dimensions of the text. Findings: Analysis reveals that Samawi’s dominant aim in constructing the text world is to portray his homeland’s suffering under foreign occupation. Temporal movement between past and future serves to immerse the reader in historical experience while inspiring perseverance and envisioning renewal. The spatial world reflects oppression and displacement, embodying the poet’s preoccupation with exile and loss. Within the discourse world, Samawi establishes an intimate dialogue with his audience, sharing his memories, aspirations, and collective pain. The poet enriches the text world through cohesive world-building elements, particularly propositional expansions that reflect his didactic and humanitarian purposes. All three sub-world dimensions—temporal, deictic, and modal—are active in this collection. Samawi employs temporal shifts, perspectival changes, and symbolic compression to merge personal and collective experience, thereby achieving a multidimensional poetic discourse. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Text world, Discourse world, Sub-world, Paul Werth, Yahya Samawi | ||
| مراجع | ||
|
استاکول، پیتر، (1393ش)، درآمدی بر شعرشناسی شناختی، مترجم: لیلا صادقی و تینا امراللهی، تهران، نقش جهان.
استاکول، پیتر، (1396ش)، بوطیقای شناختی، مترجم: محمدرضا گلشنی، تهران، نقش علمی.
اسکولز، رابرت، (1383ش)، درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات، مترجم: فرزانه طاهری، تهران، آگه.
بدری العربی، فرحان، (2003م)، الأسلوبیة فی النقد العربی الحدیث، دراسة فی تحلیل الخطاب، بیروت، المؤسسة الجامعیة للدراسات والنشر والتوزیع.
تولان، مایکلجی، (1386ش)، درآمدی نقادانه – زیباشناختی بر روایت، مترجم: ابوالفضل حری، تهران، بنیاد سینمایی فارابی.
داد، سیما، (1383ش)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران، مروارید.
راسخ مهند، محمد، (1393ش)، درآمدی بر زبانشناسی شناختی، تهران، سمت.
السماوی، یحیی، (1402ش)، شاهدةُ قبرٍ مِن رُخامِ الکلماتِ، مترجم: سیّد کاظم قریشی، اهواز، کتاب هرمز.
سمیعی، احمد، (1389ش)، نگارش و ویرایش، چ۱۰، تهران، سمت.
شعیری، حمیدرضا، (1391ش)، مبانی معناشناسی نوین، چ۳، تهران، سمت.
شمیسا، سیروس، (1373ش)، انواع ادبی، چ۲، تهران، فردوس.
عید، یوسف، (1994م)، المدارس الأدبیة و مذاهِبُها، ج۲، ط۱، لبنان، دار الفکر.
مارتین، والاس، (1382ش)، نظریههای روایت، مترجم: محمد شهبا، تهران، هرمس.
Freeman. M, (2000), “Poetry and the Scope of Metaphor, Toward Theory of Cognitive Poetics”, Metaphor & Metonymy at the Crossroads, Ed. A, Barcelona, The Hague, Mouton de Gruyter, pp 253-281.
Gavins. Jonna, (2007), Text World Theory: An Introduction, Edinburgh University Press.
Giovaneli. M, (2010), “Pedagogical Stylistics: A Test World Theory Approach to the Teaching of Poetry”, English in Education, 44 (3), pp 214-231.
Hidalgo. L, (2000), Resenas, “Estudius, Lngleses, de la Universidad Complutense”, Universidad Autonoma, de Madrid, (8), pp 321-326.
Obrego̕n. Philish Herrin de and Rocio Conde Garcia and Alicia Sierra Diaz, (2009), Text World Thory in the EFL Reading Comprehension.
Pollard. Denis (2002), “Text Worlds, Representing conceptual space in discourse, de Paul Werth”, Journal of Litrary Semantics, (31), pp 96-97.
Whiteley. S, (2010), “Text World Theory and the emotional experience of Literary Discourse”, PhD Thesis, School of English Literature, Language & Linguistics, University of Sheffield.
Werth. P, (1999), Text Worlds Representing Conceptual Space in Discourse, London, Longman. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 198 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 140 |
||