کارکردِ معنادرمانی در رمان «النُوم فی حَقل الکَرَز» اثر أزهر جرجیس براساس نظریهٔ ویکتور فرانکل | ||
| پژوهشنامهٔ نقد ادب عربی | ||
| مقاله 10، دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 30، آبان 1404، صفحه 182-201 اصل مقاله (1.83 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jalc.2025.238471.1372 | ||
| نویسندگان | ||
| علی خالقی* ؛ حسن نجفی | ||
| گروه آموزش زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| بیان مسئله و هدف: با توجه به اینکه رمان «النُوم فی حَقل الکَرَز» نوشتهٔ أزهر جرجیس به بررسی عمیق پریشانخاطری، بیهویتی و تلاش برای یافتن آرامش در دو محیط متفاوت عراق و نروژ میپردازد، این پژوهش به دنبال بررسی و تحلیل کارکرد معنادرمانی (لوگوتراپی) ویکتور فرانکل در این رمان است. این رمان، بهویژه با محوریت جستوجوی معنای زندگی، ازدستدادن هویت و سرخوردگی، بستر مناسبی را برای کاربرد نظریهٔ فرانکل فراهم میکند. مسئلهٔ اصلی اینجاست که چگونه أزهر جرجیس از مؤلفههای سهگانهٔ معنادرمانی (ارزشهای آفرینش، تجربه و نگرش) برای نشاندادن تلاش شخصیتهای داستان برای مقابله با رنجها، نابرابریها و یافتن معنا و آرامش استفاده کرده است؟ این پژوهش همچنین قصد دارد بررسی کند که چگونه مفاهیم توحیدی و معاد در رمان بهعنوان ابزاری برای پیونددادن مواجه با مرگ به معنا و آرامش درونی عمل میکنند. هدف اصلی این پژوهش تحلیل و تبیین کارکرد معنادرمانی ویکتور فرانکل در رمان «النُوم فی حَقل الکَرَز» است. اهداف فرعی این پژوهش عبارت است از: بررسی و تحلیل دلالتهای مستقیم و غیرمستقیم رمان «النُوم فی حَقل الکَرَز» براساس اصول لوگوتراپی؛ شناسایی شیوههایی که نویسنده از طریق آنها به شخصیتهای داستان کمک کرده تا از طریق تجربههای انسانی، ارزشهای اخلاقی و رنجها به معنای زندگی دست یابند؛ رمان «النُوم فی حَقل الکَرَز» داستانی در جستوجوی فلسفی معنای زندگی و بازتابی از اصول معنادرمانی. روششناسی: این تحقیق با روش توصیفی – تحلیلی به بررسی مؤلفههای نظریهٔ ویکتور فرانکل در رمان «النوم فی حقل الکرز» پرداخته است. جمعآوری دادهها بهصورت کتابخانهای و با مراجعه به کتب مرتبط و تحلیل رمان مذکور بوده است. تلاش شد تا با تحلیل رمان و خوانش آن، براساس نظریهٔ معنادرمانی فرانکل، مؤلفههای مربوطه استخراج و براساس هر مؤلفه شواهدی از متن رمان آورده و تطبیق داده شود. بحث و تحلیل: رمان «النُومُ فی حقلِ الکَرز» از ازهر جرجیس بر مفاهیمی عمیق از معنادرمانی استوار است که ریشه در نظامهای ارزشی و تجربیات مختلف انسانی دارد. این معنادرمانی نهتنها به موقعیتهای فردی محدود نمیشود، بلکه با مفاهیم گستردهتری نظیر تجربیات فرهنگی و فراملیتی گره خورده است تا زندگی را در ابعادی غنیتر تعریف کند. در این اثر، تکیه بر عواطف و تجربههایی که از ذات انسان برمیخیزند، بهعنوان ابزاری برای بخشیدن معنا به زندگی مطرح شدهاند. این رویکرد، بهویژه در مواجهه با بحرانهای روحی، آرامش و تعادلی عمیق را به همراه دارد. از منظر جرجیس، تحمل درد و رنج تنها زمانی به معنادرمانی و درک حقیقی از زندگی منتهی میشود که بتواند به رهایی از شرایط سخت و رسیدن به وضعیتی امن بینجامد. این امنیت شامل نجات از ناامنیها، مرگ، کودککشی و نسلکشی است؛ مسائلی که در بستر شرایط حاکم بر عراقِ اشغالشده توسط آمریکا برجسته شدهاند. همچنین مواجهه با احساس گناه در این داستان در پرتو نگاهی اخلاقی و ایثارگرانه معنا مییابد، یعنی تلاش برای آرامش بخشیدن و حمایت از دیگران. در همین راستا، شخصیت اصلی داستان شرم و گناه ناشی از تلفشدن استعداد ادبی خود را در قالب خدمتی به انسانها تفسیر میکند و بدینگونه معنایی تازه به زندگی خود میبخشد. دستاوردها: دستاورد پژوهش حاضر نشان می دهد که أزهر جرجیس در رمان خود از تجربههای انسانی، ارزشهای اخلاقی، رنجها و دیگر مؤلفههای معنابخش زندگی در جهت مقابله با تکانههای روحی و فائقآمدن بر نابرابریها و ناعدالتیهای زندگی تعریف کرده کما اینکه نیل به آرامش در مواجه با مرگ را از دریچهٔ اندیشهٔ توحیدی و اعتقاد به معاد تعریف کرده است. مرگ یکی از مؤلفههای کلیدی در این داستان است که با دو رویکرد متفاوت به آن پرداخته شده است. رویکرد نخست، نگاهی سنتی و مبتنی بر باورهای دینی است که در آن مرگ بهعنوان فرصتی برای همنشینی و تقرب به رحمت الهی تعریف شده، بدین ترتیب رویکرد معنادرمانی موردنظر ویکتور فرانکل را جلوهگر ساخته است. در مقابل، رویکرد دوم بر پایهٔ پوچگرایی بنا شده و مرگ را نقطهٔ پایانی زندگی میداند که نتیجهٔ آن درنهایت به افسردگی، اعتیاد به الکل و احساس بیارزشی ختم میشود. ارزشهای اخلاقی مطرحشده در داستان أزهر جرجیس کاملاً با معنادرمانی فرانکل همسو است، چراکه اندیشهها و رفتار شخصیتهای داستان بر اصولی چون مقاومت، عدالت، نوعدوستی، ایثار و دیگر ارزشهای اخلاقی تکیه دارند؛ اصولی که نهتنها نجات بشریت را ممکن میسازند، بلکه بهعنوان راهی برای رسیدن به آرامش و درمانی نهایی برای جسمهای خسته و رنجکشیده عمل میکنند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| معنادرمانی؛ وجودگرایی؛ أزهر جرجیس؛ النوم فی حقل الکرز؛ فرانکل | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Function of Logotherapy in the Novel "Al-Noum fi Haql al-Karaz" by Azhar Jergis Based on Viktor Frankl's Theory | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ali Khaleghi؛ hasan najafi | ||
| Department of Arabic Language and Literature Education, Farhangian University, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Statement of the Problem and Objective: Given that the novel Sleeping in a Cherry Orchard (Al-Nūm fī Ḥaql al-Karaz) by Azhar Jergis deeply explores themes of spiritual turmoil, loss of identity, and the search for peace in two contrasting environments—Iraq and Norway—this study seeks to analyze the function of Logotherapy, Viktor Frankl’s existential school of thought, within the novel. The work’s emphasis on the quest for meaning in life, disillusionment, and moral struggle makes it an ideal ground for the application of Frankl’s theory. The central question addressed is: How does Azhar Jergis employ the three core components of Logotherapy—creative values, experiential values, and attitudinal values—to portray his characters’ confrontation with suffering, inequality, and their pursuit of meaning and serenity? Furthermore, the research examines how the notions of divine unity (Tawhid) and the afterlife (Ma‘ad) operate as tools that link the experience of death to a sense of existential meaning and inner peace. The primary objective of this research is to analyze and explain the function of Viktor Frankl’s Logotherapy in Sleeping in a Cherry Orchard. The secondary objectives are: (1) to examine and interpret the direct and indirect implications of the novel through the lens of Logotherapy; (2) to identify the techniques through which the author enables his characters to find meaning in life through human experiences, moral values, and suffering; (3) to clarify the role of divine unity and the afterlife in connecting the confrontation with death to inner peace; and (4) to substantiate that the novel is not merely a narrative work but also a philosophical exploration of the meaning of life, reflecting the principles of Frankl’s therapy of meaning. Methodology: This study applies a descriptive–analytical method to explore Viktor Frankl’s theoretical components within Azhar Jergis’s Sleeping in a Cherry Orchard. Data were gathered through library research and direct textual analysis of the novel. Each of Frankl’s core concepts—creative, experiential, and attitudinal values—was traced in the text, with corresponding evidence analyzed to determine how they contribute to the work’s overall philosophical and psychological dimensions. Discussion and Analysis: Azhar Jergis’s Sleeping in a Cherry Orchard is grounded in profound Logotherapeutic concepts that draw from diverse value systems and universal human experience. Logotherapy in this novel is not confined to individual crises but expands to encompass cultural and transnational dimensions, defining life in broader and more complex terms. Emotions and experiences intrinsic to human nature are presented as essential instruments for constructing meaning, particularly in the face of spiritual turmoil, leading to balance and inner peace. According to Jergis, endurance of pain and suffering yields meaning only when it leads to liberation from distress and the attainment of security—security from the threats of death, infanticide, and genocide, all of which are thematically rooted in the post-war and occupied Iraq depicted in the novel. Likewise, guilt is reinterpreted through an ethical and altruistic lens: the protagonist perceives the shame of his lost literary gift as a means of serving others, transforming guilt into purpose and suffering into redemption. Through such portrayals, Jergis translates existential struggle into a journey of moral self-realization consistent with Frankl’s principles. Findings: The findings indicate that Jergis employs human experience, moral values, suffering, and other meaning-giving elements to help his characters transcend despair and resist the injustices of life. He defines the attainment of peace amid mortality through the dual framework of divine unity and belief in the afterlife. Death serves as a central motif, approached from two distinct perspectives. The first, rooted in faith, views death as an opportunity for union with divine mercy—mirroring Frankl’s assertion that meaning can be found even in suffering and finitude. The second perspective, based on nihilism, regards death as the absolute end of existence, resulting in alienation, addiction, and despair. The ethical principles embodied in the novel—resistance, justice, altruism, and self-sacrifice—align directly with Frankl’s Logotherapy, illustrating that the salvation of humanity arises through meaning-making, moral steadfastness, and compassionate action. Ultimately, Sleeping in a Cherry Orchard emerges not merely as a story but as a literary enactment of Logotherapy’s central idea: that life retains meaning under all circumstances, even amid suffering and loss. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Logotherapy, existentialism, Azhar Jergis, Al-Noum fi Haql al-Karaz, Viktor Frankl | ||
| مراجع | ||
|
آزادیخواه، مطهره و مریم امیر ارجمند و ماندنا هاشمی، (1401ش)، «واکاوی مؤلفههای نظریۀ معنادرمانی ویکتور فرانکل در اشعار فروغ فرخزاد»، پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت، س11، ش4، صص 109-129.
اسماعیلزاده، حسن و پرویز احمدزاده هوج و امیر فرهنگدوست، (1402ش)، «کاوش روانشناسانۀ هویت در رمان «النُوم فی حَقْلِ الکَرْز» از أزهر جِرجیس براساس نظریۀ جیمز مارسیا»، لسان مبین، س15، ش54، صص 89-110.
جرجیس، أزهر، (2019م)، النوم فی حقل الکرز، چ1، بیروت، دار الرافدین.
جلیلیان، زهرا و محمدنبی احمدی، جهانگیر امیری و تورج زینیوند، (1402ش)، «نشانهشناسی زبان بدن در رمان النومُ فی حَقل الکَرَز اثر أزهر جرجیس»، پژوهشهای زبانشناختی در زبانهای خارجی، س13، ش1، صص20-38.
صیادانی، علی و یزدان حیدرپور مرند، (1401ش)، «بازآراییهای زبانی در ترجمۀ رمان النوم فی حقل الکرز اثر ازهر جرجیس براساس الگوی همترازی فرهنگی مالون»، پژوهشهای زبانشناختی در زبانهای خارجی، س12، ش4، صص 489-514.
عابد کهخا ژاله، علی و محمد بارانی و مریم خلیلی، (1401ش)، «معنادرمانی در غزلیات نادم قیصاری براساس نظریهٔ ویکتور فرانکل»، پژوهشنامهٔ ادب غنایی، س20، ش39، صص 193-210.
فرانکل، ویکتور، (1399ش)، آری به زندگی، ترجمۀ شهابالدین عباسی، تهران، پارسه.
فرانکل، ویکتور، (1390ش)، انسان در جستوجوی معنا، مترجم: مهین میلانی و صالحیان، تهران، درسا.
فرانکل، ویکتور، (1390ش)، معنادرمانی (مبانی و کاربردهای معنا درمانی)، مترجم: مهین میلانی، تهران، دُرسا.
فرانکل، ویکتور، (1366ش)، پزشک روح، مترجم: فرخ سیف بهزاد، تهران، درسا.
فرانکل، ویکتور، (1371ش)، فریاد ناشنیده برای معنی، مترجم: مصطفی تبریزی و علی علوینیا، تهران، یادآوران.
نظری، راضیه، (1402ش)، «تحلیل زمان انگاره آرزوی جاودانگی در گفتمان روایی النوم فی حقل الکرز با تکیه بر نظریهٔ ژرار ژنت»، مجلهٔ زبان و ادبیات عربی، س15، ش33، صص90-106.
یاحسینی، فاطمه و سهیلا موسوی سیرجانی و افسانه لطفی عظیمی، (1403ش)، «بررسی مؤلفههای شخصیت سالم در رمان سووشون براساس نظریۀ معنادرمانی ویکتور فرانکل»، پژوهشنامهٔ ادبیات داستانی، س ۱۳، ش۲، صص303-326. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 195 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 127 |
||