واکاوی فقهی-کلامی مرزهای مشروعیت اعتراض در نظام اسلامی؛ خوانش فقه سیاسی در مواجهه با کنشهای اعتراضی | ||
| رهیافتهای سیاسی و بین المللی | ||
| مقاله 8، دوره 17، شماره 4 - شماره پیاپی 84، دی 1404، صفحه 166-185 اصل مقاله (422.39 K) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/piaj.2025.239817.1681 | ||
| نویسندگان | ||
| سید مجتبی عزیزی1؛ حجت اله نوری ساری* 2 | ||
| 1دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی، گروه مطالعات انقلاب اسلامی و مسائل ایران، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران. | ||
| 2استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکده فرهنگی و علوم اجتماعی، گروه مطالعات انقلاب اسلامی، دانشگاه امام حسین علیهالسلام، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مقدمه و اهداف: یکی از مختصات زندگی اجتماعی بشر، اختلاف بینش و روش افراد جامعه است که میتواند بسترساز نارضایتی، اعتراض و حتی آشوب شود. الگوهای مختلف حکمرانی، بر اساس نوع فلسفه سیاسی و نحوه سیاستگذاری عمومی، هر یک به شیوهای با مقوله اعتراضهای سیاسی و اجتماعی برخورد میکنند. بر این اساس پژوهش حاضر با هدف پاسخ به این پرسش اصلی به رشته تحریر درآمده که «حدود و چارچوبهای اعتراض در حکمرانی اسلامی چیست و نوع مواجهه حکومت دینی با اعتراضات بایستی به چه نحوی باشد؟» به منظور پاسخ به این سوال اصلی، با استفاده از روش کتابخانهای و مراجعه به منابع موجود و در چارچوب یک تحلیل مبناگرایانه، ابتدا مسأله اعتراض در عصر حکومت امام معصوم بررسی شده و سپس به این مساله در دوران غیبت و تفاوتهای آن با زمانه حضور و حکومت امام معصوم پرداخته میشود. روش: این پژوهش از نوع کاربردی بوده و با رویکرد توصیفی- تحلیلی (با رجوع به اسناد تاریخی) به انجام رسیده است. در عین حال تلاش شده است در چارچوب یک تحلیل مبناگرایانه، ابتدا مبانی تشریح شوند تا چارچوبها و حدود مشخص گردد. در اینجا مبناگرایی اصطلاحی در باب نظریههای فلسفه معرفت است که بر اساس آن، دانش باید بر باور موجه یا برخی دیگر از اصول یقینی تکیه کند. یافتهها: یافتههای حاصل از این پژوهش گویای آنست که برخلاف حکومت معصوم در حکومت غیرمعصوم، مخالفت و انتقاد مجاز است، اما به شرط آنکه بر اساس دو اصل قاعده حفظ نظام یا نفی اختلال نظام و منع اعتبارزدایی از رهبر جامعه اسلام، منجر به اقداماتی چون نافرمانی، آشوب و براندازی نشود. اصل اولیه در برخورد با انتقادات زبانی، مدارا و تحمل است، اما در مواردی که مخالفتها موجب شکاف اجتماعی و برهم خوردن انسجام اجتماعی شود، حکومت مجوز پاسخ به این مخالفتها را به شکل غیرقهرآمیز دارد و همیشه قرار بر تحمل انتقادات نیست. همچنین به صرف شک، ظن و گمان نمیتوان با افراد و گروهها برخورد سلبی و امنیتی کرد، اما از طرف دیگر این تصور هم که حتما باید یک حرکت مسلحانه شروع شود تا حکومت بتواند با آشوبگران برخورد قهرآمیز انجام دهد، برداشت درستی نیست. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشاندهنده آن است که در حکومت معصوم(ع)، بهجز پرسشگری و طرح سؤال، اشکال مختلف مخالفت از قبیل مخالفت قلبی و ابراز آشکار آن، برنامهریزی و طراحی برای توطئه، نافرمانی مدنی و براندازی نظام، فاقد مشروعیت است. در مقابل، در دوران غیبت و در چارچوب حکومت ولایت فقیه، اگرچه مخالفت قلبی، پرسشگری، نقد و حتی ابراز مخالفت - با رعایت شرایط و ضوابط مشخص - مجاز شمرده میشود، اما برنامهریزی و زمینهچینی برای توطئه، نافرمانی مدنی و اقدامات براندازانه، غیرمجاز تلقی میگردد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اعتراض؛ آَشوب؛ بغی؛ نظام اسلامی؛ تحلیل مبناگرایانه | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Analysis of Jurisprudential-Theological Boundaries of Legitimacy of Protest in the Islamic State; Reading of Political Jurisprudence in Response to Protest Actions | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Seyed Mojtaba Azizi1؛ Hojatollah Noori Sari2 | ||
| 1Associate Professor of Political Science, Faculty of Islamic Teachings and Political Sciences, Department of Islamic Revolution Studies and Iranian Issues, Imam Sadiq University, Tehran, Iran. | ||
| 2Assistant Professor of Political Science, Faculty of Culture and Social Sciences, Department of Islamic Revolution Studies, Imam Hossein University, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction: One characteristic feature of human social life is the diversity of perspectives and methods among individuals, which often leads to dissent, protest, and, in some cases, social unrest. Different models of governance, shaped by distinct political philosophies and approaches to public policy-making, address the issue of political and social protests in unique ways. Accordingly, this research aims to answer the main question: "What are the limits and frameworks of protest within Islamic governance, and how should a religious government respond to protests?" To address this core question, this study utilizes library research, referencing existing resources, and operates within a foundationalist analytical framework. It first examines the issue of protest during the era of the Infallible Imams (peace be upon them), and subsequently addresses this issue during the period of Occultation, highlighting the differences compared to the time of the Infallible Imam's direct presence and rule. Methods: This research is applied in nature and employs a descriptive-analytical approach, referencing historical documents. Concurrently, an effort has been made to clarify the foundational principles within a foundational analysis framework, thereby defining the relevant boundaries and frameworks. In this context, foundationalism is understood as a term related to epistemological theories, asserting that knowledge must ultimately rest upon justified beliefs or other certain, basic principles. Results and discussion: The results of this research indicate that, unlike in the governance of the Infallible Imams, dissent and verbal criticism are permissible within a non-infallible government. This is contingent upon the criticism not escalating into actions such as disobedience, creating chaos, or attempting to overthrow the system. This limitation is grounded in two primary principles: maintaining the stability of the system and preventing the delegitimization of the Islamic community's leader. Furthermore, it is established that the primary principle in dealing with verbal criticisms is one of tolerance and endurance. However, in situations where dissent leads to social division and disrupts communal cohesion, the government is authorized to respond to these dissenting voices using non-violent measures. Therefore, there is not an automatic or universal obligation to tolerate all forms of criticism. The study also reveals that mere suspicion, doubt, or conjecture cannot justify negative or security-based actions against individuals or groups. Conversely, the interpretation that a violent movement must first commence before the government can take violent action against rioters is also considered incorrect. Conclusions: The research concludes that in the government of the Infallible Imams (peace be upon them), various forms of opposition—including open expression of internal dissent, planning conspiracies, civil disobedience, and actively working to overthrow the system—are deemed illegitimate, with the exception of questioning and raising inquiries. In contrast, during the period of Occultation and within the framework of the Guardianship of the Jurist (Velayat-e Faqih) government, internal dissent, questioning, criticism, and even the expression of opposition are permitted, provided they adhere to specific conditions and regulations. However, planning and preparing for conspiracies, civil disobedience, and subversive actions aimed at the system's downfall remain strictly impermissible. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Protest, Turmoil, Rebellion, Islamic State, foundational analysis | ||
| مراجع | ||
|
منابع
References
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 457 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 289 |
||