سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه شهید بهشتی

سالم پور, مینا, روشن, محمد. (1404). حق سکنی مطلقه در نظام‌های حقوقی ایران، عراق و الجزایر. , 28(4), 83-105. doi: 10.48308/jlr.2023.231368.2479
مینا سالم پور; محمد روشن. "حق سکنی مطلقه در نظام‌های حقوقی ایران، عراق و الجزایر". , 28, 4, 1404, 83-105. doi: 10.48308/jlr.2023.231368.2479
سالم پور, مینا, روشن, محمد. (1404). 'حق سکنی مطلقه در نظام‌های حقوقی ایران، عراق و الجزایر', , 28(4), pp. 83-105. doi: 10.48308/jlr.2023.231368.2479
سالم پور, مینا, روشن, محمد. حق سکنی مطلقه در نظام‌های حقوقی ایران، عراق و الجزایر. , 1404; 28(4): 83-105. doi: 10.48308/jlr.2023.231368.2479

حق سکنی مطلقه در نظام‌های حقوقی ایران، عراق و الجزایر

فصلنامه تحقیقات حقوقی
مقاله 6، دوره 28، شماره 4 - شماره پیاپی 112، آذر 1404، صفحه 83-105    اصل مقاله (956.17 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jlr.2023.231368.2479
نویسندگان
مینا سالم پور* 1؛ محمد روشن2
1دکتری، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسنده مسئول) mybestgod1@gmail.com
2دانشیار، پژوهشکده خانواده، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
اساس زندگی اجتماعی، تداوم و ثبات زندگی خانوادگی است. خانواده‌های استوار براساس محبت و مودت، احترام  متقابل، موجب ثبات جامعه می‌شوند؛ اما ممکن است پیوند زوجیت به هر دلیلی موجه یا غیرموجه گسسته شود. شرع و پیرو آن قانون‌گذار ایرانی طلاق را منع نکرده است؛ لیکن ممکن است زوج به دلایل غیرمعقول به طلاق زوجه مبادرت نماید. بسیاری از زنان که قربانی اقتدار زوج در طلاق شده و از کاشانه خود طرد شده‌اند، پس از طلاق بی‌سرپناه می‌مانند. تأثیر منفی آن علاوه‌بر مطلقه و فرزندان دامن‌گیر کل جامعه می‌شود. این مهم از دید مقنن ایرانی مغفول مانده است. یافتن راه‌حل پیشگیرانه -حمایتی از مطلقه، الزامی است. دراین پژوهش، که به روش تحلیلی- بنیادی و تطبیقی انجام شده، با مراجعه به آیات قرآن، سنت و عقل به‌عنوان ادله معتبر مشخص شده است که حق مسکن به نفع مطلقه قابل استخراج است. نظام حقوقی عراق در قانون حق سکنی مطلقه، تحت شرایطی حق مسکن برای مطلقه را به مدت سه سال پیش‌بینی‌کرده است. قانون‌گذار الجزایری نیز در قانون خانواده با پیش‌بینی تأمین مسکن یا در صورت عدم امکان، پرداخت اجاره‌بها توسط زوج، از مطلقه‌ای که حضانت کودکان را به‌عهده دارد، حمایت نموده است. 

تازه های تحقیق
  • پژوهش حاضر حق سکنی زن مطلقه در ایران، عراق و الجزایر را بررسی کرده است.
  • قوانین ایران صرفاً سکونت مطلقه رجعیه در ایام عده را پیش‌بینی کرده و فاقد ضمانت اجراست، در حالی که حقوق عراق و الجزایر حمایت‌های مؤثری برای زنان مطلقه دارند.
  • تحقیق بر ضرورت تدوین مقررات مستقل در ایران برای تضمین سکونت مطلقه حاضنه و حمایت از کرامت زن و خانواده تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها
حق مسکن مطلقه؛ مطلقه حاضنه؛ نظام حقوقی عراق؛ نظام حقوقی الجرائر
عنوان مقاله [English]
The Right of Residence of a Divorcee in Legal Systems of Iran, Iraq and Algeria
نویسندگان [English]
mina salempour1؛ mohammad roshan2
1P.h.D, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran Corresponding Author Email: mybestgod1@gmail.com
2Associate Professor, Family Research Institute, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده [English]
Introduction
Marriage is divinely ordained as a sacred bond between a man and a woman for the establishment of a stable family. Nevertheless, the stability of the family may be threatened by challenges that affect the continuity of love or marital relations. Although divorce is generally disfavored, it is permitted as a last resort to end an unsuccessful marital relationship. Divorce does not always align with the objectives of Islamic law, nor is it always accompanied by the full payment of the wife’s rights. It is common for men to issue divorce without legitimate cause, resulting in significant social issues, including homelessness for divorced women and their children. Provision of housing for divorced women and their children under custody has largely been neglected in legislation, despite the fact that the right to housing is a fundamental and essential right closely linked to a woman’s dignity, personality, and status, which Islamic law strongly recommends. The rising rate of divorce and the displacement of numerous women with their children necessitate a legal review and the enactment of precise protective regulations. The approval of the protection rights of the divorced wife also has a preventive role in divorce and ultimately leads to a decrease in the number of divorces because if the man knows that the divorced woman is under the protection of the law and that in the event of a divorce without a valid reason, he will be obliged to provide her house, he will make a decision with reflection and foresight.This study seeks to answer the question: Is the right to housing for divorced women, based on Quranic verses, Hadiths, and rational arguments, recognizable under Iranian law? To address this question, the concept of housing (Sakani), the conditions for entitlement, and instances of non-entitlement were examined in the legal systems of Iran, Iraq and Algeria.
The primary objective of this research is a comparative examination of the right to housing for divorced women in the legal systems of Iraq and Algeria with that of Iran, aiming to propose protective measures to prevent homelessness resulting from unjustified divorces in Iran. Iraq and Algeria were selected because their legal frameworks, like Iran’s, are derived from Islamic law and share common jurisprudential foundations. However, both countries have specific protective mechanisms regarding the housing rights of divorced women, which can provide a basis for comparison and potential solutions for Iranian law. The Iraqi legislature, in the 1983 Right to Residence Law, has provided for the right of a divorced woman to reside for three years under certain conditions and the Algerian Family Law, amended in 2005, has also provided for the right of a divorced woman who has custody of children to claim housing or receive rent. Such provisions aim to reduce the harms and suffering caused by unjust divorce.
Methods
This study is analytical and comparative in nature. Data were collected from legal sources, including the Iranian Civil Code and the Family Protection Law, as well as jurisprudential sources, Quranic verses, and authentic Hadiths. In the comparative section, the 1983 Iraqi Housing Rights Law and the 2005 amended Algerian Family Law were analyzed. Data were examined through content and comparative analysis to identify the strengths and weaknesses of Iranian law. The research considers legal, social, and human dimensions, allowing an evaluation of the effectiveness of legislation and its alignment with principles of justice and human dignity.
Results and Discussions
Analysis of Iranian laws reveals that legal protection of divorced women’s housing rights is limited and insufficient. Article 38 of the Family Protection Law and related provisions grant the right to housing only under specific conditions and time constraints, without effective enforcement mechanisms. Custodial divorced women, responsible for their children, face serious economic and housing challenges in the absence of practical enforcement measures. In Iraq, under the 1983 Housing Rights Law, a divorced woman may reside in the marital home for up to three years. This legal protection ensures women’s dignity, economic security, and prevents psychological harm. In Algeria, the 2005 amended Family Law guarantees the right to housing or rental payment for custodial divorced women. These laws not only support women but also serve as a deterrent against misuse of child custody rights by spouses. It is recommended that legislators, drawing on jurisprudential principles and experiences from other legal systems, enact clear and independent regulations regarding the housing rights of divorced women, particularly those with child custody, and recognize it as a right distinct from child support. Effective enforcement mechanisms should also be established to oblige the husband to provide housing or pay rent, thereby preserving the woman’s dignity and ensuring the children’s rights are adequately protected.
Conclusion
The study concludes that Iranian laws regarding the housing rights of divorced women, particularly custodial divorced women, require serious reform and effective enforcement mechanisms. The experiences of Iraq and Algeria demonstrate that legal recognition of housing rights and their enforcement have significant positive effects in supporting women and children. Legislators, taking into account custody status, the husband’s financial capacity, and the divorced woman’s dignity, can draft efficient laws to secure family well-being, children’s welfare, and social justice
کلیدواژه‌ها [English]
The right of residence of a divorcee, Custodial Divorcee, Iraqi Legal System, Algerian Legal System
مراجع
فارسی

کتاب

  1. انصاریان، حسین، ترجمه قرآن کریم انصاریان، تهران: سازمان دارالقرآن کریم، نشر تلاوت، بی تا.
  2. علیدوست، ابوالقاسم، فقه و مصلحت، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1390.
  3. محمدی، ابوالحسن، مبانی استنباط حقوق اسلامی (اصول فقه)، تهران: دانشگاه تهران، چاپ سی‌ام، 1387.
  4. مطهری، مرتضی، اسلام و مقتضیات زمان، جلد 2، تهران: صدرا، 1377.
  5. مکارم شیرازی، ناصر، قرآن کریم همراه با شرح آیات، تهران: محراب قلم، چاپ سوم، 1389.
 

مقاله

  1. شاکری گلپایگانی، طوبی و مهدیه محمد تقی‌زاده، «اصل صحت در نظام قانون‌گذاری اسلامی و تطبیق آن در حقوق اسلامی با رویکردی به اندیشه‌های امام خمینی»، پژوهشنامه متین، دوره 17، شماره 69، 1394، صص 137-117. قابل دسترس در https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_47951.html
قوانین

  1. قانون حمایت خانواده، مصوب 1391.
عربی

کتاب

  1. قرآن کریم
  2. الجبعی العاملی، زین‌الدین (الشهید الثانی)، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، قم: چاپخانه علمیه، الطبعة الثانیة، 1396.
  3. درینی، محمد فتحی، دراسات و بحوث فی الفکر الاسلامی، جلد 2، بیروت: دار قتیبه للطباء و النشر و التوزیع، 1408 ه.ق.
  4. الزیلعی الحنفی، فخرالدین بن عثمان، تبین الحقائق شرح کنز الدقائق، جلد 5، قاهره: دارالکتب الاسلامیه، 1313 ه.ق.
  5. السرخسی الحنفی، محمد بن احمد بن سهل، المبسوط، جلد 15، بیروت: دارالمعرفه للنشر، 1398.
  6. الشربینی الشافعی، شمس‌الدین محمد بن احمد الخطیب، مغنی المحتاج الی معرفه الفاظ المنهاج، جلد 3، قاهره: دارالکتب العلمیه للنشر، 1994.
  7. الطباطبایی یزدی، سید محمد کاظم، العروه الوثقی، مؤسسه النشرالاسلامی، لایوجد التاریخ.
  8. الطبرسی، ابوعلی الفضل بن الحسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد مفتح، جلد 3، تهران: فراهانی، چاپ اول، 1350.
  9. طوسی محمد بن حسن، تهذیب الأحکام فی شرح المقنعه، جلد 8، تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1365.
  10. عبدالمطلب، عبدالرزاق حمدان، الحضانة و أثرها فی تنمیة سلوک الأطفال فی الفقه الإسلامی، مصر: دار الجامعة الجدیدة، 2008.
  11. فیروزآبادی، مجدالدین محمد بن یعقوب، القاموس المحیط، جلد 1، بیروت: مؤسسه الرساله، لایوجد التاریخ.
  12. الفیض الکاشانی، المولی محسن، تفسیر الصافی، الجزء الخامس، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 1415 ه.ق.
  13. القرشی الدشقی، اسماعیل بن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، جلد 1، بیروت: دارالمعرفه، 1402 ه.ق.
  14. لوعیل، محمد لمین، المرکز القانونی للمرأة فی قانون الأسرة الجزائری، الجزائر: دار هومة، 2004.
  15. المیاحی المحامی، فوزی کاظم، صدیق المحامی فی دعاوی الحوال الشخصیه، بغداد: مکتبه صباح للنشر، 2011.
  16. النجفی، محمد الحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، المجلد الحادی و الثلاثون، بیروت: دار احیاء التراث العربی، الطبعه السابعه، 1981.
مقاله

  1. اسماعیل زیدان القاضی، سلام، «شرح قانون حق الزوجه المطلقه فی السکنی رقم 77 لسنه 1983 المعدل و تطبیقاته العلمیه»، الموصل: مکتبة الجیل تا عربی، 2008.
  2. الحاتم، نادیا خیرالدین و طه صالح خلف، «مدى اعتبار السکن العشوائی مسکناً شرعیاً»، مجلة الرافدین، المجلد 20، العدد 72، 2022.
  3. سلیمان، نشوان ذکی، «العشوائیات و ملائمته­ها لسکن المطلقه»، مجله الرافدین للحقوق، المجلد 20، 2020.
  4. عیسیو، اسماء، «حق المطلقة الحاضنة فی مسکن الزوجیة و إشکالاته المثارة أمام القضاء»، الجمهوریة الجزائریة الدیمقراطیة الشعبیة، وزارة العدل، المعهد الوطنی للقضاء، مدیریة التربصات، الدفعة الثانیة عشر، 2000–
  5. المزوری، حبیب ادریس و احمد محمود امین الحیائی، «حق السکن فی الشریعة الإسلامیة و التشریعات الوضعیة (دراسة مقارنة)»، مجلة الرافدین، المجلد 20، العدد 72، 2022.
  6. واضح، فاطمه و نضره بن ددوش قماری، «دراسة تحلیلیة لنص المادة 72 من قانون الأسرة الجزائری»، مجلة الأسرة و المجتمع، المجلد 7، العدد1، 2019.
پایان‌نامه

  1. بوقرة، أم‌الخیر، «مسکن الزوجیة»، شهادة الماجستیر، جامعة الجزائر، کلیة الحقوق بن عکنون، 2012-2011.
  2. رحمان، عبدالله محمد، «الطلاق والحقوق المالیة للمراة المطلقة، دراسة تحلیلیة مقارنة فی ضوء قانون الأحوال الشخصیة العراق»، جامعة نوروز، کلیة القانون والسیاسة، کردستان العراق، 2021-2020.
  3. زیدان، صلاح‌الدین، «حقوق المطلقة المالیة (دراسة مقارنة بین الفقه الإسلامی و قانون الأسرة الجزائری»، مذکرة شهادة الماجستر، جامعة الأمیر عبدالقادر للعلوم الإسلامیة، قسنطینة.
  4. طعیبة، عیسی، «سکن المحضون فی تشریع الأسرة والاجتهاد القضائی»، مذکرة شهادة الماجستیر، جامعة الجزائر - بن یوسف بن خدة، کلیة الحقوق، 2010-2011.
  5. عیساوی، عادل، «الحقوق المالیة للمراه فی قانون الأسرة الجزائری»، مذکرة شهادة الماجستیر، کلیة الحقوق والعلوم السیاسیة، 2021-2020.
  6. لعدوی، بلقاسم، «حق المطلقة الحاضنة فی السکن وإشکالات تطبیقه أمام القضاء»، مذکرة شهادة الماستر أکادیمی، کلیة الحقوق والعلوم السیاسیة، 2019-2020.
  قوانین

  1. قانون الاحوال الشخصیه العراقی و تعدیلاته، رقم 188، 1959.
  2. قانون الاسره الجزایری المعدل و المتتم، رقم84-11، 1984.

References

Books

  1. The Holy Q’uran. (in Arabic)
  2. Abdol Mottaleb, Abdul Razzagh Hamdan, “Custody and Its Impact on Developing Children's Behavior in Islamic Jurisprudence”, Egypt: New University House, 2008. (in Arabic)
  3. Al Fayz al Kashani, Mulla Mohsen, Explanation of the Safi, Volume 5, Beirut-Lebanon: Al Alami Publications Foundation, 1994. (in Arabic)
  4. Alidoust, Abolghasem, Jurisprudence and Expediency, Tehran: The Research Institute of Culture and Islamic Thought, 2011. (in Persian)
  5. Al Ju’bi al Amili, Zain al Din (al Shahid al Thani), Al Rawdah al-Bahiyah fi Sharh al-Lum’ah al-Dimashqiyah, Qom: Seminary Printing House, Second Edition, 2017. (in Arabic)
  6. Al Mayahi Al Mahami, Fawzi Kazem, A Lawyer Friend in Status Lawsuits, Baghdad: Sabah Publishing House, 2011. (in Arabic)
  7. Al Najafi, Mohammad al Hassan, The Jewel of the Word in the Explanation of Islamic Laws, Volume 31, Beirut: House of Arab Heritage Revival, Sventh Edition, 1981. (in Arabic)
  8. Al Qurashi al Damashqi, Ismaeil ibn Kathir, Tafsir al Q’uran al Azim, Volume 1, Beirut- Lebanon: House of Knowledge, 1981. (in Arabic)
  9. Al Sarakhsi al Hanafi, Mohammad Ibn Ahmad Ibn Sahl, Al Mabsout, Volume 15, Beirut: Knowledge Publishing, 2019. (in Arabic)
  10. Al Sharbini al Shafi’i, Shams al Din Mohammad Ibn Ahmad al Khatib, The Singer Who Needs to Know the Words of the Curriculum, Volume 3, Cairo: Scientific Books Publishing House, 1994. (in Arabic)
  11. Al Tabarsi, Abu Ali al Fadl ibn al Hassan, Interpretation of Majma’ al-Bayan, Translated by: Mohammad Mofteh, Volume 3. Tehran: Farahani, 1971. (in Arabic)
  12. Al Tabatabae’i Yazdi, Sayyed Mohammad Kazem, The Firmest Bond, Islamic Publishing Institute, No date. (in Arabic)
  13. Al Tousi, Mohammad Ibn Hassan, Refinement of Rulings in Explaining Al Muqni'ah, Volume 8, Tehran: House of Islamic Books, 1986. (in Arabic)
  14. Al Zayla'i Al Hanafi, Fakhr al Din ibn Usman, Explanation of the Facts, Explanation of the Treasure of the Minutes, Volume 5, Cairo: Islamic Books House, 1895. (in Arabic)
  15. Ansarian, Hossein, Translation of the Holy Quran Ansarian, Tehran: Dar Al-Q’uran Karim Organization, Recitation, No date. (in Persian)
  16. Dorini, Mohammad Fathi, Studies and Research in Islamic Thought, Volume 2, Beirut: Dar Qutaiba for Printing, Publishing and Distribution, 1988. (in Arabic)
  17. Firooz Abadi, Majd al Din Mohammad Ibn Ya’qoub, The Ocean Dictionary, Volume 1, Beirut: Dissertation Institute, No Date. (in Arabic)
  18. Louael, Mohammad Lamin, The Legal Status of Women in Algerian Family Law, Algiers: Dar Houma, 2004. (in Arabic)
  19. Makarem Shirazi, Nasser, The Holy Q’uran with Commentary, Tehran: Front of Pen, Third Edition, 2010. (in Persian)
  20. Mohammadi, Abolhassan, Principles of Islamic Law Derivation (Principles of Jurisprudence), Tehran: University of Tehran, 30th Edition, 2008. (in Persian)
  21. Motahari, Morteza, Islam and the Requirements of the Time, Volume 2, Tehran: Sadra, 1998. (in Persian)

 

Articles

  1. Al Hatam, Nadia Khairoddin and Taha Saleh, “The Legitimacy of Informal Housing as Shari’a-Compliant Housing”, Al Rafidain Journal, Volume 20, Issue 72, 2022. (in Arabic)
  2. Al Mazuri, Habib Idris and Ahmad Mahmoud Amin Al Hayyai, “The Right to Housing in Islamic Law and Positive Legislation: A Comparative Study”, Al Rafidain Journal, Volume 20, Issue 72, (in Arabic)
  3. Ismae’il Zaydan Al-Qazi, Salam, “Explanation of the divorced wife's right to housing law No. 77 of 1983 as amended and its scientific applications”, Mosul: Al-Jeel Ta'arbi Library, 2008. (in Arabic)
  4. Issaou, Asmaa, “The Right of the Divorced Custodial Woman to the Marital Home and its Issues Raised Before the Courts”, People’s Democratic Republic of Algeria, Ministry of Justice, National Institute of the Judiciary, Directorate of Training, Volume 12, 2000–2004. (in Arabic)
  5. Shakeri Golpayegani, Touba & Mahdieh Mohammad Taghi Zadeh, “The Principle of Validity in the Islamic Legislative System and Its Application in Islamic Law with Reference to Imam Khomeini’s Thoughts”, Research Journal of Matin, Volume 17, Issue 69, PP 117–137. Available at https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_47951.html (in Persian)
  6. Sulaiman, Nashwan Zaki, “Slums and their Suitability for Divorced Women’s Housing,” Rafidain Journal of Law, Volume 20, 2020. (in Arabic)
  7. Wzeh, Fatemeh and Nadhra bin Ddoush Qamari, “Analytical Study of Article 72 of Algerian Family Law”, Family and Society Journal, Volume 7, Issue 1, 2019. (in Arabic)

Thesis

  1. Bouqra, Umm al Khair, “Marital Residence”, Master’s Thesis, University of Algiers, Faculty of Law Ben Aknoun, 2011–2012. (in Arabic)
  2. Isawi, Adel, “Financial Rights of Women in Algerian Family Law”, Master’s Thesis, Faculty of Law and Political Science, 2011–2020. (in Arabic)
  3. La’dawi, Belkacem, “The Custodial Divorced Woman’s Right to Housing and Issues of Its Implementation before the Judiciary”, Academic Master’s Thesis, Faculty of Law and Political Science, 2019–2020. (in Arabic)
  4. Rahman, Abdollah Mohammad, “Divorce and Financial Rights of Divorced Women: A Comparative Analytical Study in Light of Iraqi Personal Status Law”, University of Nuhroz, College of Law and Politics, Kurdistan, 2020-2021. (in Arabic)
  5. Taiba, Isa, “Custodial Residence in Family Legislation and Judicial Practice”, Master’s Thesis, University of Algiers – Ben Yousef Ben Khad, Faculty of Law, 2010–2011. (in Arabic)
  6. Zidan, Salah al-Din, “Financial Rights of Divorced Women: Comparative Study between Islamic Jurisprudence and Algerian Family Law”, Master’s Thesis, University of Emir Abdelkader for Islamic Sciences, (in Arabic)

Laws

  1. Algerian Family Law, amended and supplemented, No. 84-11, 1984. (in Arabic)
  2. Family Protection Law, 2012. (in Persian)
  3. Iraqi Personal Status Law and its Amendments, No. 188, 1959. (in Arabic)
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 402
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 285