نقش سلبی و ایجابی فضائل در تحصیل معرفت از دیدگاه صدرا | ||
| مطالعات میان رشته ای اخلاق | ||
| دوره 1، شماره 2، مهر 1404، صفحه 175-192 اصل مقاله (2.18 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jiethics.2026.242141.1034 | ||
| نویسندگان | ||
| سیده زینب حسینی* 1؛ ابراهیم نوئی2 | ||
| 1دانشجوی دکتری مبانی نظری اسلام، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| 2گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| نفس انسانی بنابر فطرت خود شایستگی و شأنیت شناخت حقایق اشیا را داراست و اگر مانعی در میان نباشد، نفس با این اقتضائش به مسیر تکاملی خود ادامه میدهد تا به سرمنزل مقصود برسد. البته موانعی بر سر راه حرکت استکمالی نفس به سوی عقل فعال و اتصال به فیض علمی وجود دارد. پژوهش حاضر به منظور پاسخ به این مسئله سامان یافته است که در نگاه صدرالمتألهین شیرازی چه موانعی در این میان وجود دارند و چگونه میتوان آنها را کنار زد؟ مقاله با روش توصیفی و تحلیلی به بررسی موانع و حجابهای وجودی داخلی مانند رذائل اخلاقی و معاصی و رفع آنان پرداخته و تأثیر رذائل و فضائل اخلاقی در فرایند حصول معرفت را تبیین کرده است. یافتههای پژوهش بیانگر آن است که رفع مانع رذائل اخلاقی و معاصی و آلوده شدن به مهلکه شهوت و غضب با تزکیه نفس و کسب فضائل حاصل میشود. این رفع موانع اموری سلبی و عدمی هستند و در اصل مقصود نیستند؛ در واقع کسب علم و معرفت، مقصود حقیقی انسانهاست و نفس پس از رفع موانع مقتضی به مسیر خود ادامه میدهد و به معرفت الهی و کشف حقایق اشیا دست مییابد. با افزودن قاعده «ضرورت سنخیت علت و معلول» میتوان نقش فضائل اخلاقی در برطرف کردن موانع و تجانس نفس با عقل فعال را پذیرفت. پس از زدودن آلودگیها و رذائل، فضائل شأن ایجابی تسهیلکنندگی برای تحصیل معرفت را دارند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| احوال؛ رذائل؛ فضائل؛ معرفت؛ ضرورت سنخیت علّی ـ معلولی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Negative and Positive Roles of Virtues in Acquiring Knowledge from Sadra's Perspective | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Seyedah Zeynab Hosseini1؛ Ebrahim Noei2 | ||
| 1PhD student in the theoretical foundations of Islam, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran (Corresponding author). | ||
| 2Associate Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction: The mere existence of the soul as a potentiality has the ability to move towards higher understanding and unity with the active intellect. However, internal and external obstacles manifest through the driving forces of the soul, such as lust and anger, which prevent the soul from progressing on this path and make the activity of the cognitive faculty vulnerable. Some of these obstacles are existential, while others are non-existent. With the realization of states as existential moral virtues, knowledge is attained, and humans reach a higher understanding. The removal of these obstacles is the responsibility of these very states and moral virtues. From Sadra's viewpoint, the benefits of these states and moral virtues are not limited to their non-existent and negative aspects; he also acknowledges their existential and positive dimensions. In fact, the deepening of virtuous traits through consistent good actions plays a positive role in facilitating the acquisition of knowledge. Findings: The evolution and perfection of the soul are tied to the acquisition of knowledge. Therefore, the obstacles to gaining knowledge are also the obstacles to human perfection. Sadra identifies barriers to the soul's progressive movement towards the active intellect and connection to scientific grace, explaining that certain causes and reasons hinder the manifestation of truths upon the soul. Immoral actions and ethics serve as internal existential factors that lead to the loss of the soul's perfection or act as barriers to its remaining veiled. With every action performed by the soul, an effect occurs within it. If the action is tainted by lust or anger, it becomes a barrier to the possible perfection of the soul; conversely, if it is rational, it will contribute positively to the soul's deserving perfection. Thus, the soul's submission to lusts and desires deprives humans of understanding truths and knowledge, preventing them from reaching scientific grace. In this regard, sins and moral vices, which stem from the diseases of the heart, are considered among the most fundamental and significant obstacles to the soul's perfection and the attainment of divine knowledge and philosophical truths. Discussion: Human souls have the potential to attain perfection through knowledge and action, and the connection to the realm of abstraction is possible both inherently and potentially for the human soul. If there are no obstacles, the soul continues on its path to perfection. In this context, internal obstacles manifest through the driving forces of the soul in the form of lust and anger, which hinder its movement along this path and make the cognitive faculty vulnerable. The love of wealth and status has been identified as the most significant factors leading to desires. Moral vices can sometimes entirely obstruct the emergence of knowledge or hinder its realization, while at other times, they prevent the advancement of knowledge and lead to a potential distancing from perfection. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| States, Vices, Virtues, Knowledge, Necessity of Causal Correspondence | ||
| مراجع | ||
|
ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1374). قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی. تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى. حسینى اردکانى، احمد بن محمد (1375). مرآت الاکوان تحریر شرح هدایه ملاصدرا. تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی. دانش، جواد (1389). تأثیر فضائل و رذائل اخلاقی در معرفت الهی از دیدگاه ملاصدرا. پژوهشنامه فلسفه دین، 8(1)، 77-100. https://doi.org/10.30497/prr.2012.1115 صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1360الف). اسرار الآیات و أنوار البینات. ترجمه محمد خواجوی. تهران: مولی. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1366الف). تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1981). الحکمة المتعالیه فی الأسفار العقلیة الأربعه. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1366ب). شرح اصول کافی. تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1422). شرح الهدایة الأثیریه. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1417). الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه (مقدمه عربی). بیروت: مؤسسة التاریخ العربی. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1360ب). الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه (مقدمه فارسی). تهران: مرکز نشر دانشگاهی. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1381). کسر أصنام الجاهلیه. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1354). المبدأ والمعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1363). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگی. عارفی، عباس (1400). معرفت انسانی؛ حجابها و موانع با تأکید بر دیدگاه فرانسیس بیکن و آیتالله جوادی آملی. انسانپژوهی دینی، 18(4)، 129-147. https://raj.smc.ac.ir/article_251143.html کرد فیروزجانی، یارعلی؛ نورانی، سید ابوالفضل (1399). تبیین عقلی تاثیر فضائل و رذائل بر معرفت. پژوهشنامه اخلاق، 13(47)، 121-138. http://akhlagh.maaref.ac.ir/article-1-1332-fa.html مجلسی، محمدباقر (1403). بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار. بیروت: دار احیاء التراث العربی. مصباح یزدی، محمدتقی (1375). شرح اسفار (ج8). نگارش محمد سعیدیمهر. قم: مؤسسه امام خمینی(ره). یزدانی، نجف؛ سعیدی مهر، محمد؛ ذهبی، سیدعباس (1392). رابطه عواطف و معرفت از منظر ملاصدرا. جستارهای فلسفی، (23)، 27-52. https://sanad.iau.ir/Journal/pi/Article/822183/FullText | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 56 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 28 |
||