تحلیلی از رابطۀ معناشناختیِ واژگانیِ «تقوا» و «احسان» در اخلاقِ قرآنی | ||
| مطالعات میان رشته ای اخلاق | ||
| دوره 1، شماره 2، مهر 1404، صفحه 193-218 اصل مقاله (2.92 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jiethics.2026.242174.1035 | ||
| نویسندگان | ||
| علیاکبر عبدلآبادی1؛ مسعود زین العابدین* 2 | ||
| 1گروه حکمت و کلام، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. | ||
| 2دانشآموخته دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| چکیده | ||
| روشِ «تحلیلِ معناشناختیِ واژگانی» یکی از روشهای مناسب برای بررسیِ ساختمانِ معناییِ واژههای قرآن است. این روش در پژوهشهای معناشناختی بسیار اهمّیّت دارد. در این مقاله با این روش به معناشناسیِ واژگانیِ دو واژۀ «تقوا» و «احسان» پرداختهایم و اعضا و کیفیّاتِ معنایی آنها را با استفاده از آیاتِ قرآن احصا کردهایم؛ زیرا مفاهیمِ این دو واژه در اخلاقِ قرآنی جایگاهِ ویژه و ممتازی دارند. گفتنی است که، در این مقاله، تعابیرِ «عضوِ معنایی» و «کیفیّتِ معنایی» را برای نخستینبار در بسترِ روشِ «تحلیلِ معناشناختیِ واژگانی» مطرح کردهایم. بر اساسِ آیاتِ قرآن به این نتیجه رسیدیم که «اسلام»، «ایمان» و «عملِ صالح» اعضای معناییِ تقوا و «بازدارندگی»، «تشکیکی بودن» و «استمرار» کیفیّاتِ معناییِ آن هستند؛ همچنین، «ایمان»، «تقوا» و «عملِ صالح» اعضای معناییِ احسان و «تفضّل»، «کیفیّتخواهی» و «پیشبرندگی» کیفیّاتِ معناییِ آن هستند. در رابطهیابی میانِ مفاهیمِ این دو واژه به دو گونه رابطۀ «تولیدی» و «تزایدی» دست یافتیم و به این نتیجه رسیدیم که آثارِ مشترکِ ترکیبِ ساختمانِ معناییِ آنها عبارتند از: «معیّتِ الاهی»، «اجرِ عظیم»، «غفران و رحمتِ الاهی» و «تکفیرِ گناهان». این پژوهش نشان میدهد که واژههای قرآنی از لحاظِ معناشناختی ویژگیهایی دارند که افزون بر هر یک از اجزای تشکیلدهندۀ معنا که از آنها به «عضوِ معنایی» تعبیر کردیم، کُلّ متشکّل از اعضای معنایی نیز دارای آنهاست و ما آن ویژگیها را «کیفیّاتِ معنایی» مینامیم. | ||
| کلیدواژهها | ||
| روشِ «تحلیلِ معناشناختیِ واژگانی»؛ تقوا؛ احسان؛ عضوِ معنایی؛ کیفیّتِ معنایی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An Analysis of the Semanto-Linguistic Relation between “Tâqwā” and “Iḥsān” in the Qur’an | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ali Akbar Abdolabadi1؛ Massoud Zeinolabedin2 | ||
| 1Department of Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Religious Studies, Shahid Beheshty University, Tehran, Iran. | ||
| 2PhD in Islamic Philosophy and Theology, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran, Iran (Corresponding author). | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction: The “Semantic Method” is one of the best methods for studying the semantic structure of the Qur’anic words, and it is of a great significance in semantic researches. In this article, using this method, we have undertaken a lexical semantic analysis of the two Qur’anic terms “Tâqwā” and “Iḥsān”, and have enumerated their semantic organs and semantic qualities on the basis of the Qur’anic verses, since the concepts denoted by these two terms have a special and distinguished position in Qur’anic ethics. It should be noted that the expressions “Semantic Organ” and “Semantic Quality” are proposed and explicated here for the first time within the framework of the “Lexical Semantic Analysis” method. We have explained that semantic organs are the constituents and formative components of meaning which, in a dynamic and living relationship, lead to the formation and emergence of meaning; whereas semantic qualities refer to the characteristics that are present in the meaning of a word and in its semantic organs, such as continuity and hierarchical gradation. These two components play a crucial role in the extraction of the meanings of Qur’anic vocabulary and can render semantic analysis more precise. For this purpose, all the Qur’anic verses containing the roots (w-q-y) and (ḥ-s-n) were examined, and the verses that were useful for extracting the semantic organs and semantic qualities of the two Qur’anic terms “Tâqwā” and “Iḥsān” were identified. Findings: Based on the Qur’anic verses, we have concluded that “Islām”, “Imān”, and “ʿAmal-e Ṣāliḥ (Righteous Action)” are the semantic organs of “Tâqwā”, while “protectiveness and safeguarding”, “hierarchical gradation”, and “continuity” constitute its semantic qualities. Likewise, “Imān”, “Tâqwā”, and “ʿAmal-e Ṣāliḥ” are the semantic organs of “Iḥsān”, and “bestowal (favor)”, “quality-seeking”, and “advancement and compensatory orientation” are its semantic qualities. Discussion: On the basis of the Qur’anic verses cited in the text of article, Islām, when accompanied by righteous action, gives rise to Imān. Imān, when coupled with Tâslīm, leads to Tâqwā. Likewise, Imān accompanied by righteous action results in Tâqwā. Moreover, the conjunction of Tâqwā and righteous action leads to Iḥsān, and the combination of Imān and Tâqwā gives rise to Iḥsān. These judgments indicate a hierarchical relationship between these concepts, in which each plays a fundamental role in the generation of a new meaning. Accordingly, in examining the relationship between the concepts of these terms, we identified two types of relations: the “relation of production” and the “relation of increase.” This means that Islām and Imān, as the two principal semantic organs of Tâqwā, lead to the production of the concept of Tâqwā, while righteous action, as a facilitator of meaning, plays a role in the emergence of this new concept. Here, it must be added that intensity in Imān and Tâslīm leads to an increase in these concepts and in their product, namely, Tâqwā. Similarly, Imān and Tâqwā, as the semantic organs of Iḥsān, lead to the emergence of this concept and to the intensification of its degree. Here again, the concept of righteous action functions as a facilitating factor. Therefore, what causes Iḥsān to emerge from the combination of Imān and Tâqwā is righteous action; and, fundamentally, Iḥsān is of the nature of high-quality righteous action. This means that Tâqwā, when adorned with high-quality righteous action, guides the human being toward Iḥsān. Finally, in examining the effects of the combination of Tâqwā and Iḥsān, we have concluded that the shared effects of their combination are divine companionship (mâʿiyyât -e- ilāhī), great reward, divine forgiveness and mercy, and cancelling out the sins. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| The “Lexical Semantic Analysis” Method, Taqwā, Iḥsān, The Semantic Organ, The Semantic Qualitiy | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم. ترجمه محمدمهدی فولادوند.
ابنِمنظور، محمّد بن مکرّم (1414ق.). لسانُ العَرب. الطّبعة الثّالثه. بیروت: دار الفکر للطّباعة و النّشر وَ التّوزیع.
اصفهانی، راغب (1412ق.). مفرداتُ ألفاظِ القرآن. الطّبعة الأولی. بیروت: دار القلم.
ایزوتسو، توشیهیکو (1378). مفاهیمِ اخلاقی- دینی در قرآنِ مجید (ویراستِ جدید). ترجمۀ فریدونِ بدرهای. تهران: نشرِ فرزانِ روز.
طباطبایی، سیّدمحمّدحسین (1390ق.). المیزانُ فی تَفسیرِ القرآن. الطّبعة الثّانیه. بیروت: مؤسسة الأَعلَمی للمطبوعات.
طباطبایی، سیّدمحمّدحسین (1427ق.). تفسیرُ البَیانِ فی الموافقةِ بینَ الحدیثِ وَ القرآنِ. الطّبعه الأولی. بیروت: دارُ التّعارف للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن (1408ق.). مجمَعُ البَیانِ فی تَفسیرِ القُرآن. ألطّبعة الثّانیه. بیروت: دار المعرفه.
طیّب، سیّدعبدالحسین (1378). اَطیَبُ البَیانِ فی تفسیرِ القُرآن. چاپِ دوم. تهران: انتشاراتِ اسلام.
فخرِ رازی، محمّد بن عُمَر (1420ق.) التّفسیرُ الکبیرُ (مفاتیحُ الغیب). چاپِ سوم. لبنان: دار إحیاء التّراث العربیّ.
قطب، سیّدمحمد (1408ق). فی ظلالِ القرآن. چاپِ پانزدهم. بیروت: دار الشّروق.
قمّی، علیّ بن ابراهیم (1404ق.)، تفسیرُ القمّی. چاپِ سوم. قم: دار الکتاب.
قنبری، بخشعلی (1397). معناشناسی به مثابۀ روش. چاپِ دوم. تهران: انتشاراتِ نوشناخت.
مصطفوی، حسن (1368). التّحقیقُ فی کلماتِ القرآنِ الکریم. تهران: انتشاراتِ وزارتِ ارشاد.
معلوف، لوئیس (1381). المُنجدُ فی اللُّغةِ وَ الأَعلام. چاپِ چهارم. قم: انتشارات ِذَوِیالقربی.
مکارمِ شیرازی، ناصر (1374). تفسیرِ نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیّه.
ملّاصدرا، محمّد بن ابراهیم (1366). تفسیرُ القرآنِ الکریم. چاپِ دوم. قم: انتشاراتِ بیدار.
Izutsu, T. (2005). God and Man in the Qur'an: Semantics of the Qur'anic Weltanschaung. Lahore: Sohail Academy. First Impression. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 71 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 28 |
||