بررسی تطبیقی نقش گستردۀ عقل عملی در اندیشۀ اخلاقی ایمانوئل کانت و ملاصدرا | ||
| مطالعات میان رشته ای اخلاق | ||
| دوره 1، شماره 2، مهر 1404، صفحه 219-236 اصل مقاله (2.36 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jiethics.2026.243015.1047 | ||
| نویسندگان | ||
| وحید رئوف مقدم* 1؛ سید احمد فاضلی2 | ||
| 1دانشجوی دکتری فلسفۀ اخلاق، دانشکده الاهیات، دانشگاه قم، قم، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| 2گروه فلسفۀ اخلاق، دانشکده الاهیات، دانشگاه قم، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| قوای انسان به باور کانت از «شناخت» و «میل» و «درککنندۀ لذت و ألم» تشکیل شده است؛ شناخت به سه قوۀ فاهمه (عقل نظری) و عقل عملی و حکم تقسیم میشود. چنانچه فاهمه واجد مقولات شروط شناخت میباشد، عقل عملی نیز سه شرط پیشین اختیار و قانون و دستور مطلق دارد. از نظر ملاصدرا «عقل نظری» و «عقل عملی» فاقد ساختار پیشین؛ اولی وظیفۀ شناخت و دومی از شأنی وظیفۀ شناخت احکام اخلاقی و از شأنی به تعدیل نفس میپردازد. نظریۀ دو اندیشمند از سویی تشابهی مانند نقش دستیابی عقل عملی به قوانین اخلاقی، ثبات و عمومیت قوانین اخلاقی برآمده از عقل عملی برخوردار است؛ از سوی دیگر امتیازات دارد: کانت دو ساحت مجزا برای عقل نظری و عقل عملی باور دارد و براهین الاهیاتی و فراروی از حس را اختصاصی عقل عملی میداند. ملاصدرا هر دو گونه از عقل را شئون عالیۀ نفس واحد میداند و عقل عملی را آزادیبخش عقل نظری دستیابی به مراحل عالی از شناخت و سعادت حقیقی را از جانب عقل نظری میداند؛ سؤالاتی همانند اینکه آیا در نظام اخلاقی کانت «توجیه»، «صدق»، «دلیلیت» و «کلیت و استثناناپذیری» احکام اخلاقی به درستی تأمین میشود، پیش میآید که در اندیشۀ ملاصدرا به دلیل برخورداری عقل عملی از نظر شناختی جواب دارد. روش پژوهش متن حاضر، کتابخانهای و بهگونه تحلیلی ـ توصیفی بوده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ساختار پیشین؛ نفس واحد؛ عقل عملی؛ تکساحتی؛ ملاصدرا؛ کانت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Comparative Study of the Extensive Role of Practical Reason in the Ethical Thought of Immanuel Kant and Mullā Ṣadrā | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Vahid Raoof Moghadam1؛ Seyed Ahmad Fazeli2 | ||
| 1PhD Student Moral Philosophy, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran (Corresponding Author). | ||
| 2Department of Philosophy of Ethics, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction: Among Islamic moral thinkers—similar to Kantian ethical thought—the role of practical reason is highly prominent and is regarded as the sole gateway to true wisdom. This paper examines the extensive role of practical reason from the perspectives of Immanuel Kant—one of the most influential figures in the rationalist tradition of contemporary Western philosophy—and Mulla Sadra, the founder of Transcendent Philosophy (al-ḥikma al-mutaʿāliyah). Findings: From Kant’s perspective, only the individual who adheres to the dictates of practical reason is genuinely free and possesses a form of life that transcends mere animal existence. Moral laws are universal, as they are grounded in the “transcendental self” and thus constitute a single, common reality for all human beings. Kant also grounds all theological proofs in practical reason and maintains that transcendence beyond the realm of sensible experience is possible only within the domain of practical reason. questions: l First, does practical reason contain a determinate list of moral rules? l If the grounds of moral obligation are supplied by practical reason, are the justification, truth, and validity of moral decisions genuinely guaranteed? For example, patience is considered good because it is an effective means for achieving goals, but is it also morally true and justified? l Is mere harmony and conformity with the structure of practical reason, by itself, sufficient to count as a moral reason or argument? l Does conformity with the structure of practical reason adequately secure the universality and exceptionlessness of moral obligations, as Kant intends? l Do the diverse manifestations of practical reason across different cultures undermine the stability of moral judgments? In contrast to Kant, Mulla Sadra holds that ultimate transcendence beyond sensible experience and the attainment of true happiness depend on the theoretical intellect’s access to the knowledge of higher metaphysical realities. However, as long as the soul remains entangled in lower-level perceptions and needs, the theoretical intellect cannot ascend to the realm of higher intelligibles. Practical reason, through voluntary development and the free governance of the soul’s faculties, removes these impediments and enables the theoretical intellect to pursue truth. With the flourishing of practical reason, human beings attain moral good, and this achievement represents a significant manifestation of voluntary substantial perfection. In Mulla Sadra’s philosophy, practical reason possesses a cognitive dimension and is strengthened through disciplined engagement in discerning real moral goods and evils. points: l The cognitive dimension of practical reason guarantees moral justification, truth, and validity. l Harmony with the cognitive aspect of practical reason ensures the universality and exceptionlessness of moral rules. l The cognitive dimension of practical reason is capable of generating moral reasons and arguments. l Moreover, the cognitive and perceptual orientation of practical reason manifests a unified character across different cultures. Discussion: One of the most significant points of divergence between the two views concerns the function of practical reason. In Kant’s dual-aspect framework, practical reason belongs to the inner, noumenal, or supra-phenomenal realm rather than the external, phenomenal realm. While causal necessity governs the phenomenal world, the noumenal realm is governed by the rules of pure reason. By contrast, in Mulla Sadra’s unitive metaphysical framework, practical reason, in one respect, is merely the soul’s motivational faculty responsible for regulating its powers, and in another respect, it is a cognitive faculty tasked with discerning morally beautiful actions from morally reprehensible ones. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| A priori Structure, Unified soul, Practical Reason, Single-Domain (Monistic), Mullā Ṣadrā, Kant | ||
| مراجع | ||
|
ابنسینا، حسین بن عبدالله (1404الف). الشفاء (الاهیات). تحقیق سعید زائد، قم: نشر مکتبة آیتالله المرعشی.
ابنسینا، حسین بن عبدالله (1404ب). الشفاء (طبیعیات). تحقیق سعید زائد. قم: نشر مکتبة آیتالله المرعشی.
ابنسینا، حسین بن عبدالله (1375). الاشارات والتنبیهات. قم: نشر البلاغه.
بیزر، فردریک (1396). هگل. سیدمسعود حسینی. چاپ سوم. تهران: نشر ققنوس.
پیتن، هربرت جیمز (1397). امر مطلق: مطالعهای در فلسفۀ اخلاق کانت. ترجمه سیدعلی اصغری. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شهابی، محمود (1355). النظرۀ الدقیقه فی قاعدۀ بسیط الحقیقه. قم: نشر انجمن فلسفۀ ایران.
شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1368). الحکمت المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. قم: نشر مصطفوی.
شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1360). شواهد الربوبیه فی مناهج السلوکیه. تصحیح سیدجلالالدین آشتیانی. حواشی حاج ملاهادی سبزواری. چاپ دوم. مشهد: مرکز نشر دانشگاهی.
شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1420ق). العرشیه، فاتح محمد خلیل اللبون. چاپ اول. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1341). عرشیه. اصفهان: نشر دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی.
شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1381). کسرالاصنام الجاهلیه. تصحیح محسن جهانگیری. چاپ اول. تهران: مرکز نشر بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1369). شرح اصول الکافی. تصحیح محمد خواجوی. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1389). تفسیر القرآن الکریم. تصحیح محمد خواجوی. تهران: نشر بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
کاسیرر، ارنست (1385). اسطوره و دولت. ترجمه یدالله موقن، تهران: انتشارات خوارزمی.
کانت، ایمانوئل (1395). نقد عقل عملی. ترجمه انشاءالله رحمتی. چاپ پنجم. تهران: نشر سوفیا.
کانت، ایمانوئل (1392). نقد قوۀ حکم. ترجمه عبدالکریم رشیدیان، چاپ هفتم. تهران: نشر نی.
مجتهدی، کریم (1387)، فلسفۀ نقادی کانت. تهران: امیرکبیر.
مولوی، جلالالدین محمد (1389). مثنوی معنوی. تهران: نشر چابکاندیش.
یاسپرس، کارل (1372). کانت. ترجمه میرعبدالحسین نقیبزاده، تهران: کتابخانۀ طهوری.
Kant, I. (1959). Foundations of the Metaphysics of Morals: 2nd edn, resived, and Transformation L.W. Beck. New York: Macmillan. Kant, I. (1996). Critique of pure Reason: Tr. By Werner Plusher, Indiana police: Hackett publishing company. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 90 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 37 |
||