اصول اخلاقی مواجهه با بیماریهای فراگیر با رویکرد اسلامی | ||
| مطالعات میان رشته ای اخلاق | ||
| دوره 1، شماره 2، مهر 1404، صفحه 71-92 اصل مقاله (2.21 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jiethics.2026.106719 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدجواد فلاح* 1؛ طیبه قائمی بافقی2 | ||
| 1گروه اخلاق اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| 2دانشجوی دکتری مدرسی اخلاق اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف از این پژوهش، ارائه اصول اخلاقی در مواجهه با بیماریهای فراگیر براساس معیارهای اخلاق اسلامی است. این مواجهه از وجوه مختلف فضیلتگرایانه، غایتگرایانه و یا وظیفهگرایانه بررسی میشود. این نوشتار به روش توصیفیـ تحلیلی و مبتنی بر تحقیق کتابخانهای به تبیین اصول اخلاق اجتماعی در مواجهه با بیماریهای واگیردار میپردازد و مهمترین چالشهای اصول پیشگفته را موردتوجه قرار میدهد. مهمترین اصول اخلاق اجتماعی کاربردی در مواجهه با اپیدمیها؛ اصل حقمداری، اصل همراهی و همدلی، اصل تواصی، اصل مواسات، اصل تکریم و احترام، اصل عدم اضرار، اصل آرامش و سکونت میباشد که ناظر به خطمشیهای اخلاقی در شرایط بحرانی بیماریها سامانیافته است. این اصول بیانگر بایدونبایدهای اخلاقی در تعاملات اجتماعی و بهویژه مسئولیتهای اخلاقی افراد در نحوه حضور در اجتماع و مواجهه اخلاقی با بیماران و آسیبدیدگان با محوریت آموزههای اسلامی ارائه شده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اخلاق اسلامی؛ اصول اخلاقی؛ اخلاق اجتماعی؛ بیماریهای فراگیر | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Ethical Principles of Dealing with Pandemic Diseases from an Islamic Perspective | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Javad Fallah1؛ Tayebeh Ghaemi Bafghi2 | ||
| 1Department of Islamic Ethics, University of Islamic Sciences, Qom, Iran (Corresponding author). | ||
| 2PhD student in Islamic Ethics Education, University of Islamic Sciences, Qom. Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction: Epidemic diseases have always been one of the greatest challenges for human societies, testing not only physical health but also social and ethical cohesion. Confronting these crises requires an ethical framework that can balance the preservation of individual lives with social responsibilities. This research aims to explain and present practical ethical principles for dealing with infectious diseases, based on Islamic ethical criteria and sources. Using a descriptive-analytical method and drawing from library resources, this paper endeavors to examine the virtue-based, teleological, and deontological dimensions of this confrontation, providing an operational framework for ethical policymaking during crises. Method: This research is descriptive-analytical and employs a library-based approach. Necessary data were gathered through the study and collection of credible jurisprudential, ethical, and social sources related to the principles of human interaction during crises and illness. The extracted principles were then compared and analyzed against the foundations of Islamic ethics. The main focus is on extracting practical ethical guidelines for daily social interactions during disease outbreaks. Findings: The conducted investigations led to the extraction of seven fundamental principles of practical social ethics in responding to epidemics. These principles are: The Principle of Rights-Based Approach (Rights of the Patient and Society): Emphasizing respect for the fundamental rights of individuals, including the right to health and the right to necessary care, without discrimination. This principle is rooted in Islamic teachings regarding human dignity and the obligation to respect the rights of believers and even non-believers. The Principle of Companionship and Empathy: The necessity of establishing emotional connection and providing psychological support to patients and families affected by the disease, as a human and religious duty. Islam emphasizes the importance of affection and mercy among believers, and this principle gains even greater significance during crises. The Principle of Mutual Recommendation (Enjoining Truth): The social responsibility of individuals to convey accurate and timely health information and refrain from spreading harmful rumors. The verse, “And advise each other to truth, and advise each other to patience” (Surah Al-Asr, Verse 3), emphasizes this principle. The Principle of Mutual Support (Financial/Practical Assistance and Sympathy): The obligation to provide financial and practical assistance to those economically and socially harmed by the disease. The principles of brotherhood (Mu’akhah) and cooperation in Islam make this an essential tenet. The Principle of Dignity and Respect: Preserving the human dignity of patients and those on the front lines of treatment, even under the harshest conditions of quarantine or illness. Respect for parents and elders in Islam is an example of this principle on a broader scale. The Principle of Non-Maleficence (Avoiding Harm): The ethical duty of all individuals to adhere to protocols to prevent the transmission of the disease to others, which is considered a form of harm to others. The jurisprudential maxim “La dharara wa la dhirar” (No harm shall be inflicted or reciprocated) forms the basis of this principle. The Principle of Tranquility and Serenity: Striving to maintain the psychological stability of society by avoiding emotional reactions and refraining from fueling unnecessary fears. Islam emphasizes peace of heart and reliance on divine decree. Discussion: These seven principles form an synergistic set that defines the ethical “dos and don’ts” in social interactions during crises. The main challenge in implementing these principles lies in the tension between individual duty (such as self-preservation) and social duty (helping others). Islamic ethics, by emphasizing the concept of reciprocal obligation, aligns these two. For instance, non-maleficence requires small daily sacrifices that collectively lead to the preservation of public health. Neglecting any of these principles can lead to the collapse of social trust and increased vulnerability for the most at-risk groups. The emphasis on Islamic teachings in this regard provides a stronger guarantee for adherence to these principles, as they are considered divine obligations rather than mere customary laws. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Islamic Ethics, Ethical Principles, Social Ethics, Pandemic Diseases | ||
| مراجع | ||
|
آقاپور، رضا (1391). نقش عوامل دینداری و ایمانی در بهبود روابط اجتماعی از دیدگاه قرآن. اسلام و علوم اجتماعی، 4(7)، 84-105. https://civilica.com/doc/856654
ابنبابویه، محمد بن على (1367). ترجمه من لایحضره الفقیه. ترجمه علیاکبر غفاری. تهران: چاپ صدوق.
ابنبابویه، محمد بن على (بىتا). کتاب المواعظ. ترجمه عزیزالله عطاردى. تهران: بینا.
ابنشعبه حرانى، حسن بن على (1404ق). تحف العقول. چاپ دوم. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
احمدى میانجى، على (1424ق). مالکیت خصوصى در اسلام. چاپ اول. تهران: نشر دادگستر.
اربلى، على بن عیسى (1382). کشف الغمه. ترجمه و شرح علی زوارهاى. چاپ سوم. تهران: اسلامیه.
بستانى، فؤاد (1375). فرهنگ ابجدى. تهران: بینا.
بلوچی بیدختی، طاهره؛ تولیدهای، حمیدرضا؛ فتحی، علی؛ حسینی، مهدی؛ گوهری بهاری، صدیقه (1393). بررسی ارتباط بین جهتگیری مذهبی و حساسیت اخلاقی در تصمیمگیری پرستاران. مجله ایرانی اخلاق و تاریخ پزشکی، 7(3)، 48-57. https://www.magiran.com/p1312867
بیات، فریبرز (1398). اخلاق اجتماعی در بلایای طبیعی: درآمدی بر جامعهشناسی فاجعه. رشد آموزش علوم اجتماعی، (80)، 25-29. http://noo.rs/anEpu
پارسایکتا، زهره؛ نیکبخت نصرآبادی، علیرضا؛ جولایی، سودابه (1383). حقوق بیمار؛ تبیین دیدگاه بیماران و همراه آنان پیرامون کیفی پدیدارشناسی، حیات، 10(23)، 5-20. https://www.magiran.com/p492438
توکلی، احمد، وحدت، کتایون، و کشاورز، محسن. (1398).کروناویروس جدید 2019(COVID-19): بیماری عفونی نوظهور در قرن 21. طب جنوب، 22(6)، 432-450. https://sid.ir/paper/363831/fa
جزایری، سیدمحمدعلى (1382). دروس اخلاق اسلامى. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
جوادی آملی، عبدالله (1388). تفسیر تسنیم. چاپ هشتم. قم: مرکز نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1389). جامعه در قرآن. چاپ سوم. قم: مرکز نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1397). ادب قضا در اسلام. تحقیق و تنظیم: مصطفی خلیلی. قم: مرکز نشر إسراء.
حسن بن على، امام یازدهم(ع) (1409ق). التفسیر المنسوب إلى الإمام الحسن العسکری(ع). چاپ اول. قم: مدرسة الامام المهدی.
حقدوست، علیاکبر (1389). تفاوت مدل مدیریت بیماریهای واگیر و غیرواگیر از تئوری تا عمل. دانش و تندرستی در علوم پایه پزشکی (ویژهنامه ششمین کنگره اپیدمیولوژی ایران)، 5، 23-22.
حقشناس، حمیدرضا (1386). رویکرد صحیفۀ سجادیه به اخلاق اجتماعى. پایان نامه کارشناسى ارشد رشته علوم قرآن و حدیث. دانشگاه قم، دانشکدۀ الاهیات.
حکیمى، محمدرضا؛ حکیمى، محمد؛ حکیمى، على (1380). الحیاة. ترجمه احمد آرام. چاپ اول. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
خامنهای، سیدعلی (1380). بیانات در دیدار پرستاران در آستانه سالروز میلاد فرخنده حضرت زینب(س). 3/5/1380. https://khl.ink/f/3075
خامنهای، سیدعلی (1399). سخنرانی تلویزیونی به مناسبت ولادت حضرت امام زمان(عج)، ۲۱/1/۱۳۹۹.
دیلمى، حسن بن محمد (1412ق). ارشاد القلوب إلى الصواب. چاپ اول. قم: بیجا.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1374). مفردات الفاظ قرآن. ترجمه غلامرضا خسروی حسینی. چاپ دوم. تهران: مرتضوی.
راوندى کاشانى، فضل الله بن على (بیتا). النوادر للراوندى. قم: دار الکتاب.
روشنی، فریناز (1395). بررسی اپیدمی بیماری واگیردار تماسی بر روی شبکه. فیزیک کاربردی ایران، (11)، 17-25.
سوری، حمید (بیتا). مبانی و اصول اپیدمیولوژی. تهران: دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشکده بهداشت و ایمنی.
شریف الرضی، محمد بن حسین (1414ق). نهجالبلاغه. تحقیق صبحی صالح. قم: هجرت.
شیرخدائی، قاسم؛ رحمان، آرش (1397). بررسی اثرات انتشار بیماری مسری و ایمنسازی جمعیت بر رفاه اجتماعی با استفاده از مدلسازی مبتنی بر عامل. رفاه اجتماعی، (70)، 184-208.
طباطبائی، سیدمحمدحسین (۱۳۶۷) ترجمه تفسیرالمیزان المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمه ناصر مکارم شیرازی ... [و دیگران]، قم: بنیاد علمی و فرهنگی علامه طباطبایی.
طباطبایی، محمد؛ زهرایی، محسن؛ احمدنیا، هاله؛ قطبی، مرجان (۱۳۸۵). اصول پیشگیری و مراقبت از بیماریها. ویراستار محمد میریونسی. تهران: روح قلم.
طوسى، محمد بن حسن (بیتا). التبیان فى تفسیر القرآن. تحقیق احمد قصیر عاملى. چاپ اول. بیروت: دار احیاء التراث العربى.
على بن الحسین، امام چهارم(ع) (1376). الصحیفة السجادیه. ترجمه و شرح علینقی فیض الإسلام. چاپ دوم. تهران: فقیه.
کلینى، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. چاپ چهارم، تهران: الاسلامیه.
گرید فریدمن (1372). مقدمهای بر اپیدمیولوژی. ترجمه جانقربانی، محسن و صادقی حسنآبادی، علی. انتشارات جهاددانشگاهی. https://medicine.sums.ac.ir/uploads/457/2024/Feb/19/08.12.pdf
گویا، محمدمهدی و همکاران (1390). برنامه ملی عملیات پاسخ بیماریهای واگیردار بلایا و فوریتها، مرکز مدیریت بیماریهای واگیر. تهران: راز نهان.
مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحار الانوار. ج۵. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
محصص، مرضیه (۱۳۹۲). مهندسی اخلاق جامعه بر مبنای آموزههای نهجالبلاغه. پژوهشهای اجتماعی اسلامی، 19(4)، 4۱-۶۰.
محمودی شن، غلامرضا؛ الحانی، فاطمه؛ احمدی، فضل اله؛ کاظمنژاد، انوشیروان (1388). مضامین اخلاقی در سبک زندگی حرفه ای پرستاران: یک مطالعه کیفی به شیوه تحلیل محتوای استقرایی. مجله ایرانی اخلاق و تاریخ پزشکی، 2(4)، 64-78. https://sid.ir/paper/445592/fa
مستغفرى، جعفر بن محمد (1381). روش تندرستى در اسلام (ترجمه طبالنبی و طبالصادق(ع). چاپ سوم. قم: بینا.
مصباح یزدی، محمدتقی (1382). کاوشها و چالشها. تحقیق محمدمهدی نادری. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1389). اخلاق در قرآن. ج3. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مغنیه، محمدجواد (1424ق). تفسیر الکاشف. چاپ اول. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
نراقی، محمدمهدی (1376). جامع السعادات. چاپ سوم. نجف: مطبعه النجف.
وکیلی، محمدحسن (1399). تأملاتی کلامی فقهی در نسبت اماکن مقدسه و بهداشت و درمان (دروس خارج استاد). چاپ اول. مشهد: دارالشفاء.
هلالى، سلیم بن قیس (1405ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی. محقق و مصحح محمد انصارى زنجانى خوئینى. چاپ اول: قم: الهادی.
یوسفی، احمدعلی (1384). عدالت اقتصادی. اقتصاد اسلامی، (17)، 95-112.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 75 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 31 |
||