ارزیابی علل عدم تحقق کامل اهداف بین المللی شدن آموزش عالی در ج.ا.ا از منظر ذینفعان | ||
| مدیریت و برنامه ریزی در نظام های آموزشی | ||
| دوره 19، شماره 1 - شماره پیاپی 36، فروردین 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/mpes.2026.242259.1673 | ||
| نویسندگان | ||
| ساناز حقیقی ثانی* 1؛ غلامرضا حداد2 | ||
| 1دانش آموخته کارشناسی ارشد سیاستگذاری عمومی دانشگاه علامه طباطبائی | ||
| 2استادیار گروه اقتصادسیاسی و سیاستگذاری عمومی دانشگاه علامه طباطبائی | ||
| چکیده | ||
| نظام آموزش عالی در عصر حاضر که بهشکلی فزاینده مبتنی بر دانش و اقتصاد دانشبنیان است، بهعنوان یکی از حیاتیترین ارکان توسعه پایدار در جوامع مدرن شناخته میشود. دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی، دیگر صرفاً مراکز انتقال دانش نیستند، بلکه به کانونهای تولید علم، نوآوری و تعاملات فرهنگی و اقتصادی در مقیاس جهانی بدل شدهاند. در چنین فضایی، اتخاذ سیاستهای مبتنی بر دانش، پاسخگویی به تقاضای اجتماعی و همگام شدن با روندهای جهانی، از اهمیتی راهبردی برخوردار است. «بینالمللی شدن آموزش عالی» بهعنوان یک سیاست اجتنابناپذیر، فراتر از یک انتخاب، به ضرورتی برای بقا و تعالی نظامهای علمی کشورها تبدیل شده است. این فرآیند، زمینهساز ارتقای کیفیت آموزشی و پژوهشی، افزایش اعتبار جهانی دانشگاهها، جذب استعدادها و منابع مالی بینالمللی و تقویت دیپلماسی علمی است. با وجود درک اهمیت این موضوع و تلاشهای صورتگرفته در سالیان اخیر، به نظر میرسد اهداف کلان بینالمللی شدن آموزش عالی در جمهوری اسلامی ایران بهطور کامل محقق نشده است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف شناسایی دقیق و عمیق علل و موانع ساختاری، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی پیش روی این فرآیند، از منظر ذینفعان کلیدی و دستاندرکاران اصلی شکل گرفته است. این تحقیق در پی پاسخ به این پرسش اصلی است که چرا با وجود ضرورتهای انکارناپذیر، اهداف بینالمللی شدن آموزش عالی در ایران به تحقق کامل نرسیده است و چه راهکارهایی برای بهبود و ارتقای وضعیت موجود میتوان ارائه داد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام پذیرفته است تا درک عمیق و جامعی از دیدگاهها و تجربیات زیسته ذینفعان حاصل شود. جامعه آماری پژوهش شامل نخبگان دانشگاهی (اساتید و پژوهشگران برجسته)، سیاستگذاران ارشد و مدیران اجرایی بودند که در عرصه بینالمللی شدن آموزش عالی دارای دانش تخصصی نظری یا تجربه مستقیم اجرایی بودهاند. برای گردآوری دادهها، از ابزار مصاحبه نیمهساختارمند استفاده شد که امکان کاوش عمیق در دیدگاههای مشارکتکنندگان و انعطافپذیری در طرح سؤالات تکمیلی را فراهم میآورد. فرآیند نمونهگیری بهصورت هدفمند آغاز شد و با استفاده از روش گلولهبرفی ادامه یافت تا اطمینان حاصل شود که افراد مطلع و کلیدی در این حوزه شناسایی و مورد مصاحبه قرار میگیرند. در مجموع، با ۱۱ نفر از صاحبنظران مصاحبه به عمل آمد و این فرآیند تا رسیدن به نقطه اشباع نظری، یعنی زمانی که دادههای جدید دیگر مفاهیم و مقولات نوینی را به پژوهش اضافه نمیکردند، ادامه یافت. کلیه مصاحبهها ضبط، پیادهسازی و سپس با استفاده از تکنیکهای کدگذاری باز، محوری و انتخابی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند تا مضامین اصلی و فرعی مرتبط با موانع بینالمللی شدن آموزش عالی در جمهوری اسلامی ایران شناسایی و دستهبندی شوند. تحلیل دقیق دادههای حاصل از مصاحبهها به شناسایی مجموعهای گسترده و درهمتنیده از موانع منجر شد که فرآیند تحقق اهداف بینالمللی شدن آموزش عالی در کشور را با چالشهای جدی مواجه ساختهاند. این موانع در سطوح مختلف سیاستی، ساختاری، فرهنگی و اقتصادی قابل طبقهبندی هستند. یافتههای کلیدی پژوهش نشان داد که در سطح کلان سیاستی، مواردی چون خلاء چشم انداز راهبردی در سطوح سیاستگذاری و اجرا، فقدان راهبرد کلان ملی در حوزه بین المللی شدن آموزش عالی، فهم نادرست سیاستگذاران از ابعاد بین المللی شدن آموزش عالی، سلطه پارادایم امنیتی بر دیپلماسی علمی و همچنین سوگیری های ذهنی و ادراکی سیاستگذاران آموزش عالی، فضای لازم برای تعاملات آزادانه و سازنده آکادمیک را محدود میسازد. در سطح ساختاری، پدیده هایی چون تمرکزگرایی اداری و بروکراسی ناکارآمد در ساختار آموزش عالی، غیبت رویکرد تخصص محور در سیاستگذاری منابع انسانی آموزش عالی، افت کیفیت استانداردهای آموزشی- پژوهشی در نظام آموزش عالی و توجه ناکافی به زبان های بین المللی در برنامه ریزی زبانی آموزش عالی، از چابکی فرآیندبین المللی شدن آموزش عالی کاسته است. از منظر فرهنگی، تقابل گفتمان سیاسی حاکم با الزامات بین المللی شدن آموزش عالی و مقاومت فرهنگی و اجتماعی در پذیرش فرآیند بین المللی شدن، پذیرش آموزش عالی بین المللی را به یک امر صرفاً اسمی و غیرنهادی تبدیل می کند. در نهایت، سطح منابع و زیر ساخت با فقدان زیرساخت های بنیادین برای تحقق بین المللی شدن آموزش عالی و ناتوانی نظام اقتصادی در حمایت مالی از سیاست بین المللی شدن آموزش عالی، جذابیت دانشگاههای ایران را برای مخاطبان بینالمللی تقلیل داده است. این تحقیق با استناد به موانع شناساییشده، مجموعهای از پیشنهادهای سیاستی کاربردی را در راستای رفع چالشها و هموار ساختن مسیر بینالمللی شدن آموزش عالی در جمهوری اسلامی ایران ارائه میدهد که میتواند راهنمای عمل سیاستگذاران و مدیران این حوزه قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بین المللی شدن آموزش عالی؛ ذینفعان؛ سیاستگذاری آموزش عالی؛ نظام آموزش عالی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Assessing the Causes of the Failure to Fully Achieve the Goals of Higher Education Internationalization in the Islamic Republic of Iran from the Perspective of Stakeholders | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Sanaz Haghighi Sani1؛ Gholamreza Haddad2 | ||
| 1Master's degree in Public Policy from Allameh Tabataba'i University | ||
| 2Assistant Professor, Department of Political Economy and Public Policy, Allameh Tabataba’i University | ||
| چکیده [English] | ||
| Objective: In the contemporary era, increasingly reliant on knowledge and the knowledge-based economy, the higher education system is recognized as one of the most vital pillars of sustainable development in modern societies. Universities and higher education institutions are no longer mere centers for knowledge transmission but have transformed into hubs of scientific production, innovation, and global-scale cultural and economic interactions. In such a context, adopting knowledge-based policies, responding to societal demands, and aligning with global trends are of strategic importance. “Internationalization of Higher Education” has become an inevitable policy, evolving from a choice to a necessity for the survival and excellence of national academic systems. This process facilitates the enhancement of educational and research quality, boosts the global credibility of universities, attracts international talent and financial resources, and strengthens science diplomacy. Despite the acknowledgment of its importance and efforts made in recent years, it appears that the overarching goals of higher education internationalization in the Islamic Republic of Iran have not been fully realized. Accordingly, the present study was designed to conduct a precise and in-depth identification of the structural, cultural, political, and economic causes and barriers confronting this process, from the perspective of key stakeholders and principal actors. This research seeks to answer the primary question: why, despite its undeniable imperatives, have the objectives of higher education internationalization in Iran not been fully achieved, and what solutions can be proposed to improve and enhance the current situation? Materials and Methods: This research was conducted using a qualitative approach and employed thematic analysis to gain a deep and comprehensive understanding of the stakeholders’ perspectives and lived experiences. The study’s population consisted of academic elites (prominent professors and researchers), senior policymakers, and executive managers with either specialized theoretical knowledge or direct practical experience in the internationalization of higher education. Data were collected using semi-structured interviews, a tool that allows for in-depth exploration of participants’ views and flexibility in asking follow-up questions. The sampling process began purposively and continued using the snowball sampling method to ensure that knowledgeable and key individuals in the field were identified and interviewed. In total, 11 experts were interviewed, and the process continued until theoretical saturation was reached, i.e., the point at which new data no longer introduced novel concepts or categories to the research. All interviews were recorded, transcribed, and then subjected to analysis using open, axial, and selective coding techniques to identify and categorize the main and sub-themes related to the barriers to the internationalization of higher education in the Islamic Republic of Iran. Results and Discussion: The rigorous analysis of the data derived from the interviews led to the identification of a broad and intertwined set of barriers that pose serious challenges to the realization of higher education internationalization goals in the country. These obstacles can be classified at various policy, structural, cultural, and economic levels. Key research findings indicated that at the macro-policy level, factors such as the vacuum of a strategic vision across policy-making and implementation levels, the absence of a national macro-strategy for the internationalization of higher education, policymakers’ flawed understanding of the dimensions of higher education internationalization, the dominance of the security paradigm over scientific diplomacy, and the cognitive and perceptual biases of higher education policymakers limit the necessary space for free and constructive academic interactions. At the structural level, phenomena such as administrative centralism and inefficient bureaucracy within the structure of higher education, the absence of a specialization-oriented approach in human resource policy for higher education, the decline in the quality of educational-research standards in the higher education system, and insufficient attention to international languages in language planning for higher education have diminished the agility of the internationalization process. From a cultural perspective, the confrontation between the ruling political discourse and the requirements of higher education internationalization, along with cultural and social resistance to accepting the internationalization process, renders the acceptance of international higher education a mere nominal and non-institutional matter. Finally, at the resources and infrastructure level, the lack of fundamental infrastructure for realizing the internationalization of higher education and the economic system’s inability to financially support the internationalization policy have reduced the attractiveness of Iranian universities to international audiences. Citing the identified barriers, this research presents a set of actionable policy suggestions aimed at resolving challenges and paving the way for the internationalization of higher education in the Islamic Republic of Iran, which can serve as a practical guide for policymakers and managers in this field. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| higher education policy, higher education system, internationalization of higher education, stakeholders | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 299 |
||