تحلیل اثرات مستقیم و متقابل سازههای ادراکی مؤثر بر تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری (مطالعهی موردی: پارک شهری بروجرد) | ||
| فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی | ||
| مقاله 4، دوره 8، شماره 18، پاییز 1405، صفحه 16-34 اصل مقاله (2.15 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/sdge.2026.244316.1313 | ||
| نویسندگان | ||
| مهرداد هدایتیان1؛ علیرضا عینی فر* 2 | ||
| 1گروه مهندسی معماری، دانشکده مهندسی، دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران | ||
| 2گروه معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: تعاملات اجتماعی یکی از مهمترین ابعاد حیات جمعی در فضاهای باز شهری است و نقش مهمی در سرزندگی، حضورپذیری و کیفیت تجربه کاربران ایفا میکند. با این حال، صرف وجود فضای باز یا امکانات کالبدی، الزاماً به شکلگیری تعاملات اجتماعی منجر نمیشود. پژوهشهای پیشین نشان دادهاند که این تعاملات حاصل رابطه میان ویژگیهای فضایی، شرایط محیطی و ادراک کاربران از فضاست. بر این اساس، در مطالعات معاصر، توجه از تحلیل صرف کالبد فضا به سوی بررسی سازههای ادراکی مؤثر بر تعاملات اجتماعی معطوف شده است. پژوهش پیشین نگارنده نشان داد که تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری را میتوان در قالب سه سازه حضورپذیری، اجتماعپذیری و کیفیت محیط تبیین کرد. با وجود این، هنوز روشن نیست که این سازهها چگونه بر یکدیگر اثر میگذارند و آیا میتوانند نقش تقویتی یا جبرانی داشته باشند؟ از اینرو، پژوهش حاضر با تمرکز بر دادههای ادراکی کاربران، به بررسی روابط متقابل میان این سه سازه میپردازد. هدف اصلی مقاله، تبیین سازوکار اثرگذاری این شاخصها در شکلگیری تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری است. مواد و روشها: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، کمی–تحلیلی است. چارچوب مفهومی پژوهش مبتنی بر نتایج پژوهش پیشین نگارنده است که سه سازه حضورپذیری، اجتماعپذیری و کیفیت محیط را بهعنوان مؤلفههای اصلی تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری معرفی کرده است. دادههای پژوهش از طریق پرسشنامه ساختیافته و برداشت میدانی در سه موقعیت متفاوت از یک پارک شهری در شهر بروجرد گردآوری و توسط نرم افزار SPSS تحلیل شد. برای تحلیل دادهها از رگرسیون خطی چندگانه و تحلیل اثرات تعاملی استفاده شد تا علاوه بر بررسی اثرات مستقیم شاخصها، نقش اثرات ترکیبی و همافزایانه آنها در شکلگیری تعاملات اجتماعی نیز مورد ارزیابی قرار گیرد. نتایج و بحث: نتایج پژوهش نشان داد که نقش سازههای ادراکی در شکلگیری تعاملات اجتماعی وابسته به زمینه فضایی هر موقعیت است. در موقعیت اول، حضورپذیری و اجتماعپذیری بهعنوان دو عامل مستقل، بیشترین تأثیر را بر تعاملات اجتماعی داشتند. در موقعیت دوم، اثر تعاملی این دو شاخص به مهمترین عامل تبیینکننده تعاملات اجتماعی تبدیل شد. در موقعیت سوم نیز حضورپذیری در قالب عمق فضایی و شرایط اقلیمی، بیشترین نقش را در شکلگیری تعاملات اجتماعی ایفا کرد و نقش اجتماعپذیری کاهش یافت. نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان داد که تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری حاصل اثرگذاری مستقل یک عامل خاص نیست، بلکه به نحوه برهمکنش سازههای ادراکی در بسترهای فضایی مختلف وابسته است. یافتهها آشکار ساخت که نقش حضورپذیری، اجتماعپذیری و کیفیت محیط در موقعیتهای متفاوت تغییر میکند و الگوهای متنوعی از تعاملات اجتماعی را شکل میدهد. همچنین مشخص شد که حضورپذیری میتواند از دو مسیر متفاوت، یعنی دسترسیپذیری و خلوتپذیری، به تقویت تعاملات اجتماعی منجر شود. بر این اساس، تعاملات اجتماعی پدیدهای زمینهمند است که از رابطه میان سازمان فضایی، ادراک کاربران و شرایط محیطی شکل میگیرد؛ بنابراین ارتقای آن نیازمند رویکردی زمینهحساس و توجه همزمان به کیفیت فضایی، تجربه ادراکی و الگوهای رفتاری کاربران است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تعاملات اجتماعی؛ فضای باز شهری؛ اثرات تعاملی؛ حضورپذیری؛ اجتماع پذیری | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 218 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 29 |
||