جغرافیای خودکشی شهر بیجار | ||
| فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی | ||
| مقاله 6، دوره 8، شماره 18، پاییز 1405، صفحه 49-67 اصل مقاله (1.91 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/sdge.2026.244950.1326 | ||
| نویسندگان | ||
| محسن کلانتری* ؛ صابر قدیمی | ||
| گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: خودکشی بهعنوان یکی از مهمترین آسیبهای اجتماعی و بهداشت عمومی، سالانه جان صدها هزار نفر را در جهان میگیرد و پیامدهای گستردهای بر خانوادهها و جامعه بر جای میگذارد. این پدیده صرفاً ناشی از عوامل فردی و روانشناختی نیست، بلکه در تعامل با شرایط اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و محیطی شکل میگیرد. در سالهای اخیر، افزایش روند خودکشی در ایران و وجود نابرابریهای منطقهای، ضرورت توجه به رویکردهای مکانمحور را بیش از پیش آشکار ساخته است. با وجود گسترش مطالعات جغرافیای خودکشی در کشورهای مختلف، در ایران پژوهشهای فضایی در این حوزه محدود بوده است ازاینرو، پژوهش حاضر نخستین پژوهش داخلی با عنوان و رویکرد جغرافیای خودکشی است که با بهرهگیری از روشهای تحلیل فضایی به بررسی جغرافیای خودکشی در شهر بیجار پرداخته است. هدف اصلی پژوهش شناسایی الگوی فضایی خودکشی در شهر بیجار و سنجش تا ویژگیهای جغرافیایی مشترک در بین گروههای مختلف جنسی در اقدام به خودکشی است. مواد و روشها: پژوهش حاضر از نوع توصیفی–تحلیلی با رویکرد فضایی است. دادههای مربوط به رخدادهای ثبتشده اقدام به خودکشی در شهر بیجار طی سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ گردآوری و پس از آمادهسازی در محیط نرمافزار ArcMap تحلیل شدند. برای بررسی ساختار کلی پراکندگی رخدادها و تعیین نوع الگوی فضایی از تابع Ripley’s K، برای نمایش توزیع فضایی و شناسایی کانونهای تراکم رخدادهای ثبتشده از تحلیل چگالی کرنل (KDE)، برای بررسی الگوی همجواری و خودهمبستگی فضایی رخدادهای ثبتشده برحسب جنسیت از آمارههای Global Moran’s I و Local Moran’s I و در نهایت برای شناسایی کانونهای تمرکز فضایی معنادار از آماره Getis-Ord Gi* استفاده شد. نتایج و بحث:: نتایج نشان داد که رخدادهای ثبتشده اقدام به خودکشی در شهر بیجار از الگوی فضایی خوشهای و غیرتصادفی پیروی میکنند. تابع Ripley’s K وجود ساختار خوشهای را در تمامی مقیاسهای فاصلهای تأیید کرد و تحلیل چگالی کرنل نیز توزیعی ناهمگن و چندکانونی از رخدادهای ثبتشده را نشان داد؛ بهگونهای که بیشترین تراکم رخدادها در مرکز و جنوب شهر و تراکمهای متوسط در نواحی شمالغربی و شرقی مشاهده شد. همچنین، آماره Global Moran’s I وجود خودهمبستگی فضایی مثبت و معنادار را در الگوی توزیع رخدادهای ثبتشده برحسب جنسیت نشان داد. نتایج Local Moran’s I و Getis-Ord Gi* نیز بیانگر تفاوت در سازمانیافتگی فضایی رخدادهای ثبتشده زنان و مردان بود؛ بهگونهای که تمرکز نسبی رخدادهای ثبتشده زنان بیشتر در نواحی حاشیهای و تمرکز نسبی رخدادهای ثبتشده مردان عمدتاً در نواحی مرکزی و جنوبی شهر مشاهده شد. این یافتهها بیانگر تفاوت در الگوهای همجواری و تمرکز فضایی رخدادهای ثبتشده برحسب جنسیت بوده و نباید بهعنوان تفاوت در نرخ یا خطر خودکشی میان زنان و مردان تفسیر شوند. نتیجهگیری: یافتههای پژوهش نشان میدهد که توزیع رخدادهای ثبتشده اقدام به خودکشی در شهر بیجار دارای الگوهای فضایی غیرتصادفی و خوشهای است. تحلیلهای مکانی بیانگر تمرکز بیشتر رخدادهای ثبتشده در برخی نواحی شهر و وجود تفاوت در سازمانیافتگی فضایی رخدادهای زنان و مردان است. این الگوها را میتوان در پرتو عوامل ساختاری، اجتماعی، فرهنگی و محیطی تفسیر کرد. با توجه به اینکه نقشههای تراکم صرفاً توزیع فضایی رخدادهای ثبتشده را نمایش میدهند، نتایج این پژوهش نباید بهعنوان بیانگر نرخ یا خطر واقعی خودکشی در جمعیت تفسیر شوند. بر این اساس، طراحی مداخلات پیشگیرانه با رویکرد مکانمحور و توجه همزمان به ویژگیهای اجتماعی و جنسیتی هر ناحیه میتواند در ارتقای اثربخشی برنامههای پیشگیری از خودکشی مؤثر باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| جغرافیای خودکشی؛ تحلیل فضایی؛ شهر بیجار | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 366 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 32 |
||