قلمرو دین از موضوعات پر چالش و تأثیر گذار بر سپهر سیاسی جوامع اسلامی بهویژه ایران است. از نظر معرفتی رهیافتهای متعددی به قلمرو دین قابل احصاء است که هر یک میتواند نقاط قوت و ضعف متعددی داشته باشد. رهیافت حداکثری مطلق، رهیافت حداقلی، رهیافت اکتفا به ارزشهای اخلاقی و بیان کلیات، رهیافت دین متضمن یکى از احکام پنجگانه (واجب، حرام، مستحب، مکروه و مباح) و رهیافت تشکیل دین از عقل و نقل اهم این رهیافتهاست. بر این اساس، دغدغة بنیادین مقاله طرح رهیافتی است که در نسبت با شرایط ذهنی و مختصات عینی جامعه نقاط ضعف رهیافتهای پیشین را نداشته و از قوت بیشتری برخوردار باشد. بدینترتیب پرسش اصلی، مختصات رهیافت مطلوب به قلمرو دین و چگونگی تحلیل ادعاها و نقاط ضعف رهیافتهای موجود است. بر این پایه است که مقاله آن رهیافتها را نابسنده دانسته و با نقدشان به طرح رهیافت قلمرو اعتدالی و انفکاکی دین بر اساس روش اجتهاد کلامیمیپردازد. ویژگیهای این الگو نیز عبارت از عدم مقبولیت رهیافتهای حداکثری و حداقلی مطلق، سلسله مراتب و انفکاک قلمرو دین در عرصههای مختلف زیستی، سلسله مراتب و انفکاک قلمرو دین در ساحتهای مدیریتی، تفکیک دین و شریعت، تکالیف شرعی دائر مدار هدایت، و اجتهاد مستمر است. کلیـدواژههــا: قلمرو دین، قلمرو اعتدالی انفکاکی، رهیافت حداکثری مطلق، رهیافت حداقلی.
Reflecting on the Constellation of Approaches to the Realm of Religion and advancing a Desirable Approach
نویسندگان [English]
ali aqajani
baqerololoom
چکیده [English]
The realm of religion is one of the most challenging and influential topics in the political constellation of Islamic societies, especially Iran. Epistemically, several approaches to the realm of religion can be identified. Each one of them has several advantages and disadvantages. The absolute maximal approach, the minimal approach, the approach of limiting religion to ethical values and universals, the approach of religion consisting of one of the five decrees (obligatory, prohibited, recommendable, disapproved and permissible), and the approach to religion as built of Wisdom and Quotes are the most important approaches.
Accordingly, the aim of the paper is to propose an approach that has no disadvantages of the previous approaches and can be considered more consistent with the mentality and the objective characteristics of the society and as a result more powerful. Thus, the main question is: what would be the coordinates of a desirable approach to the realm of religion and how to analyze the claims and disadvantages of existing approaches. The analysis shows that the approaches mentioned above are inadequate. To deal with the inadequacy of the previous approached, the paper proposes the moderate approach to religion based on the method of verbal Ijtihad. The main features of this model include: the rejection of the absolute minimal and maximal approach, accepting the hierarchy and breaking the realm of religion into the various areas of life, accepting the hierarchy and breaking the realm of religion into the managerial areas, separation of religion and sharia, and continuous Ijtihad.
کلیدواژهها [English]
realm of religion, realm of defective moderation, absolute maximal approach, minimal approach
مراجع
ابن ادریس حلى، محمد بن منصور بن احمد، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، چ2، دفتر انتشارات
اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1410ق.
ابنبراج، عبد العزیز، المهذب، ج1، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه
علمیه قم، 1406ق.
ابن میثم بحرانی، النجاة فی القیامه فی تحقیق امر الامامه، قم، مجمع الفکر الاسلامی، 1407ق.
خمینی، روحالله، تهذیب الأصول، جعفر سبحانی، تقریرات درس اصول امام خمینی، ج1، تهران،
مؤسسة تنظیم و نشرتراث الامام الخمینی(س)، 1423ق،1381 .
_____، جواهر الأصول، سید محمد حسن مرتضوى لنگرودى، تقریرات درس اصول امام
خمینی، ج3، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1387.
_____، صحیفه امام، ج21، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، ۱۳۸۵.
_____، مناهج الوصول إلى علم الأصول، محمد فاضل لنکرانی، تقریرات درس اصول امام
خمینی، ج2، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار حضرت امام (ره)، 1380 .
بازرگان، مهدی، آخرت و خدا هدف بعثت انبیا، تهران، رسا، 1377.
_____، راه طی شده، تهران، شرکت سهامیانتشار، بیتا.
پیمان، حبیب الله، اسلام و مردم سالاری، دفتر چهارم:بررسی و نقد مبانیاندیشه سیاسی شیعه،
www.habibollahpeyman.com
تبریزی، محمدحسین، کشف المراد من المشروطـة والاستبداد، (چاپ شده در رسائل مشروطیت
به کوشش غلامحسین زرگری نژاد) تهران، کویر، 1377.
جمعى از پژوهشگران، زیر نظر سید محمودهاشمى شاهرودى، موسوعـة الفقه الإسلامی طبقا لمذهب أهل البیت علیهم السلام، مؤسسة دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج1، قم ، 1423 ق.
جوادی آملی، عبدالله، انتظار بشر از دین، قم، مؤسسة نشر اسرا، ۱۳۸۰.
_____، شریعت در آینه معرفت، تهران، مرکز نشر رجا، 1373.
