زبان تنها ابزار انتقال معنا نیست؛ بلکه یکی از کارکردهای مهم آن تاثیرگذاری بر دیگران است. در روند گفتمان، گفته پرداز همواره از استراتژی هایی جهت جذب مخاطب و متقاعد ساختن او بهره میگیرد تا آنجا که اندیشمندان و زبان شناسان، وظیفه اصلی زبان را « برهان» میدانند. بُعد برهانی زبان از جمله محورهای اصلی « تحلیل گفتمان» و « تحلیل گفتمان انتقادی» است که در منظور شناسی از جایگاه خاصی برخوردار است. نگارنده در این پژوهش بر آن است با مطالعات کیفی و با در پیش گرفتن روش توصیفی- تحلیلی، ابعاد مهم برهانهای بلاغی را در گفتمانهای رسول اکرم (ص) بررسی و تحلیل نماید. دستاورد پژوهش بیانگر آن است که ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ (ص) ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻛﺎﻓﻲ ﻛﻪ از ﻣﺨﺎﻃﺒین ﺧـﻮد دارد، ﺑـﺮای ﻫـﺮ ﮔـﺮوه از ﻣﺨﺎﻃﺒﺎن ﺑﻪ ﻓﺮاﺧﻮر ﺷﺮاﻳﻂ ﻓﻜﺮی ، روﺣﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، روش ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﻣﺆﺛﺮ و ﻣﺴﺘﻘﻠﻲ را ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﻴـﺮد ﺗـﺎ ﻓﺮآﻳﻨـﺪ اﻗﻨـﺎع و اﺛﺮﮔﺬاری ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ اﻧﺠﺎم گیرد. پیامبر از طریق مبالغه که همرا با مغالطه است قصد تاثیرگذاری بر مخاطب را ندارد؛ چرا که بلاغت وی برخاسته از « حقیقت» است و زاییدة« خیال» نیست. وی بر مجازهای عقلی که عقل مخاطب را به تقلّا و تلاش وامی دارد بیش از مجاز لغوی اهتمام می ورزد. استعاره های وی میان دو قطب برهان یعنی عقل و نفس را جمع می کند. آرایه های بدیعی به منظور تحسین و تزیین کلام به کار نمی گیرد؛ بلکه قصد دارد از طریق آنها پیام خویش را در نفس مخاطب و گیرنده تثبیت نماید.
pragmatics studying of verbal reasoning in Nabavi speeches
نویسندگان [English]
Ruhollah Sayyadinezhad
Head of Department of Arabic Language and Literature
چکیده [English]
Pragmatics which is studying speech between speaker and audience to make a motivation in relations between two parties is such an element which has special place in modern linguistic science. Persuasion which is a process communicative- verbal is based on specific target and also is final point of each discussion. The Prophet has used verbal reasoning in his speeches in order to attract audiences which people acknowledge that his speeches are divine in spite of the fact that he is "human". This studying aims to analysis the aspects of verbal reasoning in the prophet speeches based on descriptive-pragmatics.
The foundation of the research shows that reasoning introduction of the prophet which is new around religion subject motivates audiences to listen to him and also conquer their wise and emotion. He changed the unilateral reasoning into communicative reasoning by opening the space of speaking in speeches. He chooses likened and unto which a thing is from two domains to effect more in his audience and also for making them to think chooses sarcastically metaphor among metaphors.
LONGMAN: LONGMAN Advanced American Dictionery:- 42
تهران: چاپ اول، : انتشارات رهنما. 1389ش.
المجلات
-ابن خراف، ابتسام: اثر الموجه اللسانی فی تحدید مقاصد المخاطِب، جامعة محمد خیضر،- بسکرة، مجلة حولیات المخبر، العدد السادس، 2016م.
-حمودی، محمد، الحجاج و استراتجیّة الإقناع عند طه عبدالرحمن مقاربة أبستمولوجیّة، مجلة حولیّات التراث، شماره 12، 2012، صص 118-109.
-رضایی، رؤیا، محمد امیر مشهدی و عباس نیک بخت، نقش پادگفتمانی استعاره ی زبانی در ترمیم فرآیند ارتباطی در نامه های نیما یوشیج، دانشگاه تربیت مدرس، دوماهنامه جستارهای زبانی ، شماره 2، خرداد و تیر1395، ص 105- 121.
-الغامدی، جمعان بن عبدالکریم، الحجاج فی الخطبة النبویّة، مجلة جامعة ام القری لعلوم اللغات و آدابها، العدد العاشر، 2013م.
الرسائل و الأطاریح
-امیری، شهرام، شگردهای اقناع زبانی در شعر ابوطیّب متنبّی، دانشگاه کاشان، پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد، 1393.
-عطاالله، محمد، الخطاب الحجاجی فی المقالات الإصلاحیّة لمحمّد البشیر الإبراهیمی، مقاربة لغویّة دلالیّة، مذکرة مقدمة لنیل شهادة الماجستیر، الجمهوریة الجزائریّة الدیمقراطیّة الشعبیّة: جامعة الحاج لخضر- باتنة، 2012م.
-عزّوزی، البشیر، حجاجیّة الإستعاره فی الشعر العربی دیوان المتنبّی أنموذجا، الجمهوریّة الجزائریّة الدیمقراطیّة الشعبیّة، جامعة دکلی محند أو لحاج- البویرة- ، 2014م.
-محفوظی، خدیجه، بنیة الملفوظ الحجاجی للخطبة فی العصر الأموی، الجمهوریّة الجزائریّة الدیمقراطیّة الشعبیّة: مذکبؤة لنیل شهادة الماجستیر، جامعة منتوری قسنطینة، 2007م.
