پرنده از جمله نمادهایی است که در ادبیات ملل مختلف جهان از جایگاه ویژه ای برخوردار است. این نماد در آئینه ی ادبیات معاصر عربی نیز متجلی است. شاعران و نویسندگان عرب، به دلایل مختلفی، از رمز به عنوان ابزاری برای انتقاد از وضعیت نابسامان جامعه بهره می برند. این مقاله بر آن است تا پس از تبیین مفهوم نماد و بررسی عواملی که منجر به نمادین بودن آثار در ادبیات معاصر می شود، با روش توصیفی – تحلیلی و کتابخانه ای به رمزگشایی یکی از نمایشنامه های معروف محمد ماغوط بپردازد. «گنجشک گوژپشت» چنانکه از نامش پیداست، اثری کاملا نمادین و مشتمل بر مضامین مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است. از مهمترین نمادهای این نمایشنامه که نسبت به بقیه نمادها بسامد بیشتری دارد، گنجشک است. این نماد از اول تا آخر نمایشنامه حضور داشته و در معانی متفاوت و گاه متضاد به کار رفته است. از مهمترین نتایج این پژوهش می توان به غلبه معانی مثبت پرنده بر معانی منفی آن اشاره کرد.
The symbol of bird and Sparrow in Muhammad al Maghut 's"Humpbacked Bird" theater
نویسندگان [English]
fatemeh karimi1؛ seyed Hossein2
1The Assistant Professor in department of Arabic literature in Payam noor university
2The Professor in department of Arabic literature in Ferdowsi university
چکیده [English]
The Bird symbol has a special place in the literature of various nations. This symbol is also manifested in the mirror of contemporary Arabic literature. Arab poets and writers use symbol as a means of criticize of disorganized situations of society for various reasons.This paper aims to explain the symbol concept and the factors that lead the works of contemporary literature to be symbolic, and decodes the one of Muhammad al Maghut by using descriptive analyses method. "Humpbacked Bird" ; as the name implies; is purely symbolic work that involves the political, social and cultural themes. One of the most important symbols that used in this drama , is sparrow, which is more frequent than other symbols. This symbol is present from beginning to end of drama and often it has different meanings and sometimes opposite cases and the end , overcome the positive means of bird to negative means of that. That is one of important results of this research.
- ابن جعفر، قدامه(1403). نقد النثر، بیروت: دار الکتب العلمیه.
- ابن منظور(1988). لسان العرب، الطبعه الاولی، بیروت: لبنان: دار احیاء التراث العربی للطباعه و النشر و التوزیع.
- البکری، ولید(2003). موسوعه أعلام المسرح و المصطلحات المسرحیه، الأردن: عمان: دار اسامه للنشر و التوزیع.
- الجندی، درویش(دون تاریخ).الرمزیه فی الأدب العربی، القاهره: دار نهضه مصر للطبع و النشر.
- خفاجی، محمد عبدالمنعم(1992). دراسات الأدب العربی الحدیث و مدارسه، ج2، بیروت: دارالجیل.
- خورشا، صادق(1381). مجانی الشعر العربی الحدیث و مدارسه، الطبعه الاولی، تهران: سمت.
- صویلح، خلیل(2002). محمد ماغوط، کان و اخواتها، الطبعه الاولی، دمشق: دار البلد.
- عنبرالمحامی، محمد عبدالرحیم(1966). المسرحیه بین النظریه و التطبیق، قاهره: دار القومیه.
- الفراهیدی، خلیل احمد(1414). کتاب العین. تحقیق: مهدی المخزومی و ابراهیم السامرائی، تصحیح: أسعد الطیب، الجزء الأول، الطبعة الاولی، قم: انتشارات اسوه(التابعه لمنظمه الاوقاف و الامور الخیریه).
- الفیروزأبادی(1306). القاموس المحیط، الجزء الثانی، بیروت: لبنان: دارالفکر.
- الماغوط، محمد(2006). الأعمال الشعریه، دمشق: دار المدی.
- الماغوط، عیسی(2009). محمد الماغوط، رسائل الجوع و الخوف، الطبعه الاولی، دمشق: دارالمدی للثقافه و النشر.
- الماغوط، محمد(2013). العصفور الأحدب، دمشق: دار المدی.
ب) منابع فارسی
- اسکات، درک و حسین مروج همدانی و...(1354). پرندگان ایران، تهران: سازمان حفاظت محیط زیست.
- انوری، حسن(1381). فرهنگ بزرگ سخن، ج4، تهران: سخن.
- بروس میت فورد، میراندا(1388). فرهنگ مصور نمادها و نشانه ها در جهان، ترجمه: ابوالقاسم دادور و زهرا تاران، چاپ اول، تهران: کلهر.
- پورعلی خان، هانیه1380، دنیای اسرارآمیز رنگها، تهران: نشر هزاران.
- پورنامداریان، تقی(1386).رمز و داستانهای رمزی در ادب فارسی:تحلیلی از داستانهای عرفانی– فلسفی ابن سینا و سهروردی. چاپ ششم، تهران:شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- تاجدینی، علی(1382). فرهنگ نمادها و نشانه ها در اندیشه مولانا، چاپ اول، تهران: سروش.
- حافظ، شمس الدین محمد(1375). دیوان، از نسخه محمد قزوینی و دکتر غنی، چاپ هشتم، تهران: انتشارات مهر آئین.
- داد، سیما(1382). فرهنگ اصطلاحات ادبی، ویرایش جدید، چاپ اول، انتشارات مروارید.
