نسخهی« شرح المفصل» عبدالعزیز کاشی برجای مانده از قرن هفتم و هشتم هجری است که در آن نویسنده با نثری روان و علمی به شرح کتاب «المفصل» زمخشری پرداخته است. با بررسی نظرات و موضعگیریهای وی میتوان دریافت که پیرو مکتب بصره بوده است. این نویسندهی ایرانی مسلّط به زبان عربی تنها به ذکر نظرات علمای نحو بسنده نمیکند بلکه در موارد بسیاری با تکیه بر استدلالهای سماعی و قیاسی به اظهارنظر میپردازد. ابن حاجب از جمله نحویانی است که کاشی بسیار به نظرات وی اشاره میکند؛ گاهی در تأیید و گاهی در نقد و رد نظرات وی. این جستار با روش توصیفی تحلیلی به بررسی انتقادهای کاشی نسبت به نظرات ابن حاجب پرداخته و به این نتیجه رسیده است که انتقادهای کاشی در بسیاری موارد بهجاست. او با شیوهای روشن و به دور از تکلّف و اصطلاحات پیچیدهی منطقی و با بهکارگیری دلایل علمی استوار به اثبات مدّعای خود پرداخته است. کاشی در اکثر موارد با زمخشری همعقیده است و توانسته درستی کلام زمخشری را به اثبات برساند.
review and analysis of the Abdul Aziz kashi's comments in the manuscript “Sharh Almoffassal”
نویسندگان [English]
Roghayyeh khorrami1؛ Mohammad ebrahim khalifeh shooshtari2
1PhD student in
2Associate professor, SHahid Beheshti University
چکیده [English]
Abdul Aziz kashi's Manuscript "Sharh Almofassal" remained from the seventh and eighth centuries AH, and he explained zamakhshari's valuable book "Almofassal" with a mental prose and scientific manner. It can be found by reviewing his opinions he was a follower of the school of Basra. this Iranian author who was fluent in Arabic not sufficed to mention the views of scholars and in many cases he opined on deductive and auricular arguments. Ebn Al Hajeb is one of the scholars who khashi points much about his comments. Sometimes he confirms his opinions and sometimes criticizes and rejects his comments. His writing style is fluent and without complexity and logical terms. It is concluded that most of the Kashi's comments are right because of his strong scientific reasons to proof his claims. Furthermore, he confirms most of the Zamakhshari’s comments and proves his words.
۱. افشار، ایرج( ۱۳۷۹). « انیس الوحده و جلیس الخلوه»، یادنامه دکتر احمد تفضلی، چاپ اول، تهران، صص ۸۱-۶۷.
۲. افشار، ایرج- دانش پژوه، محمد تقی( ۱۳۵۲). فهرست ملک: فهرست کتابهای خطی کتابخانه ی ملی ملک( وابسته به آستان قدس رضوی)، با همکاری: محمد باقر حجتی- احمد منزوی، تهران.
۳. تبریزی، ابوالمجد محمد بن مسعود( ۱۳۸۱). سفینه تبریز، چاپ عکسی، چاپ اول، تهران: نشر دانشگاهی.
۹. نوریان، سیدمهدی؛ شریفی، غلامحسین؛ رشیدی آشجردی، مرتضی( ۱۳۸۶). « باغ نظر و رامش دل( معرفی سفینهای بی مانند از قرن هفتم)»، نشریه علمی پژوهشی گوهر گویا، اصفهان، دوره ۱، شماره ۳، صص۳۳-۶۲.
۱۰. واله داغستانی، علیقلی بن محمد علی( ۱۳۸۴). تذکرة ریاض الشعرا، مقدمه و تصحیح و تحقیق از محسن ناجی نصرآبادی، تهران: انتشارات اساطیر.
منابع عربی
۱۱. ابن الأنباری، أبوالبرکات عبدالرحمان( د.ت). الإنصاف فی مسائل الخلاف بین النحویین البصریین والکوفیین، د.ط، دمشق: دارالفکر.
۱۲. ابن الحاجب، أبوعمرو عثمان( ۱۹۸۹). الأمالی، تحقیق: فخر صالح سلیمان قدارة، د.ط، عمان، بیروت: دار عمّار، دار الجیل.
۱۴. ابن الفوطی، کمال الدین ابوالفضل عبدالرزاق بن احمد( ۱۴۱۶هـ.ق). مجمع الآداب فی معجم الألقاب، تحقیق: محمد الکاظم، الطبعة الأولی، طهران: مؤسسة الطباعة و النشر وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی.
۱۵. ابن یعیش، موفق الدین أبی البقاء( ۲۰۰۱). شرح المفصل، تقدیم: إمیل بدیع یعقوب، الطبعة الأولی، بیروت: دار الکتب العلمیة.
۱۶. الجرجانی، علی بن محمد( ۲۰۰۳). التعریفات، تحقیق: محمد عبدالرحمن المرعشلی، الطبعة الأولی،بیروت: دارالنفائس.
۱۷. الرضی الإسترآبادی، محمد بن الحسن( ۱۹۹۶)، شرح الرضی علی الکافیة، تصحیح: یوسف حسن عمر، الطبعة الثانیة، بنغازی: جامعة قار یوسف.
۱۸. الزمخشری، أبوالقاسم محمود بن عمر( ۲۰۰۴). المفصل فی علم العربیة، تحقیق: فخر صالح قدارة، الطبعة الأولی، عمان: دار عمار.
۱۹. ضیف، شوقی( ۱۹۶۸)، المدارس النحویة، القاهرة: دار المعارف
